
遍知贝玛嘎波大师教言集PK9རྒྱུད་བཞིའི་འགྲེལ་པ་གཞན་ལ་ཕན་གཏེར་བཞུགས་སོ།།
1-316
༄༅། །རྒྱུད་བཞིའི་འགྲེལ་པ་གཞན་ལ་ཕན་གཏེར་བཞུགས་སོ།།
༄། །གླེང་གཞི་གླེང་བསླང་གི་སྒོ་ནས་ཇི་ལྟར་གསུངས་པའི་ཚུལ།
༄༅། །རྒྱུད་བཞིའི་འགྲེལ་པ་གཞན་ལ་ཕན་གཏེར་བཞུགས་སོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་སྨན་གྱི་བླ་བཻ་ཌཱུཪྻ་འོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ཤིན་ཏུ་མངོན་པར་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས། །དུག་གསུམ་ནད་རྣམས་དྲུངས་འབྱིན་སྨན་གྱི་བླ། །དགེ་ལེགས་བཻ་ཌཱུཪྻ་ཡི་འོད་འཕྲོ་བ། །དྲང་སྲོང་རྣམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དེ་ལ་འདུད། །ཚིག་དོན་རླབས་འཁྲུགས་སྨན་རྒྱུད་ཆུ་གཏེར་དུ། །དོན་མཐུན་རེ་སྐོང་བཤད་པའི་རྫིང་བཅས་ནས། །མི་ཤེས་འཇིགས་པ་འཕྲོག་པ་འཚོ་མཛད་ཀྱི། །དེད་དཔོན་ཆེན་པོ་ཐམས་ཅད་ཕྱག་བྱའི་འོས། །སེམས་ཀྱི་རྩིག་ངོས་སྔོན་སྦྱངས་ཞལ་ཞལ་ལ། །ཚིག་འབྲུའི་རྡུལ་རེར་ལེགས་བཤད་རྡུལ་སྙེད་ཀྱི། །རྣམ་བཀྲའི་རི་མོ་འབྲི་མཁན་པད་དཀར་གྱིས། །པིར་གྱི་འདུ་བྱེད་རྒྱུད་བཞིའི་གླེགས་བུར་བསྒྱུར། །འདིར་གང་བཤད་པར་བྱ་ན། འཇིག་རྟེན་ན་གྲགས་ཤིང་གྲུབ་པའི་རིག་པའི་གནས། རོལ་མོ། འཁྲིག་ཐབས། འཚོ་ཚིས། གྲངས་ཅན། སྒྲ། གསོ་བའི་དཔྱད། ཆོས་ལུགས། བཟོ། འཕོང་། དཔྱད། གཏན་ཚིགས། རྣལ་འབྱོར། ཐོས་པ། དྲན་པ། སྐར་མའི་དཔྱད། རྩིས། མིག་འཕྲུལ། སྔོན་གྱི་རབས། སྔོན་བྱུང་བ་བཅོ་བརྒྱད་ལས་གསོ་བའི་དཔྱད། བྲམ་ཟེ་ལ་གྲགས་པ་ངེས་བརྗོད་ཀྱི་རིག་བྱེད། སྙན་ཚིག་གི་རིག་བྱེད། །མཆོད་སྦྱིན་གྱི་རིག་བྱེད། སྲིད་བསྲུང་གི་རིག་བྱེད་དམ། 
1-317
ཚེའི་རིག་བྱེད་ལས་ཚེའི་རིག་བྱེད། ཆོས་ལུགས་ལ་གྲགས་པ། གཞན་ཚར་གཅོད་པ་ལ་གཏན་ཚིགས་རིག་པ་དང་། སྒྲ་རིག་པ་གཉིས། གཞན་རྗེས་སུ་འཛིན་པ་ལ་གསོ་བ་རིག་པ་དང་། བཟོ་རིག་པ་གཉིས། བདག་ཉིད་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ནང་རིག་པ་སྟེ་རིག་པའི་གནས་ལྔ་ལས་གཞན་རྗེས་སུ་འཛིན་པའི་གསོ་བ་རིག་པ། དེ་ཡང་ལེགས་པར་སྦྱར་བའི་སྐད་དུ། ཨཱ་ཡུརྦེད། བོད་ཀྱི་སྐད་དུ། ཚེའི་རིག་བྱེད། ཚེ་དང་། སྲོག་དང་། འཚོ་བ་རྣམས་དོན་གཅིག་ལ། མིང་རྣམ་གྲངས་པ། འདོད་པ་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་དྲོད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་གཉིས་ཀ་བྱེད་པ། གཟུགས་མེད་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁོ་ནའི་རྟེན་བྱེད་པ། དེ་རིག་པར་བྱེད་པས་ན་ཚེའི་རིག་བྱེད། པི་ཙི་ཀི་ནིས་ཏམ། ཞེས་པ་གསོ་བའི་དཔྱད། དེ་ཡང་ཁམས་མི་སྙོམས་པ་བསལ་ནས་མཉམ་པར་བྱ་བའི་རྣམ་དཔྱད་ཡིན་པས་གསོ་དཔྱད་ཅེས་བྱའོ། །ཙི་ཀི་ཏས་བིདྱཱ། ཞེས་པ་གསོ་བའི་རིག་པ་སྟེ། གསོ་བ་དེ་ཤེས་པར་བྱེད་པས་ན་གསོ་བའི་རིག་པའོ། །དེ་ལ་ཡང་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དུ་མ་ཡོད་པ་ལས། །ད་རེས་རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཨ་མྲྀ་ཏ་སྲི་ད་ཡ་ཨངྒ་ཨཥྚ་གུ་ཧྱ་ཨུ་པ་དེ་ཤ་ཏནྟྲ་ནཱ་མ། བོད་སྐད་དུ། བདུད་རྩིའི་སྙིང་པོ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་གསང་བ་མན་ངག་གི་རྒྱུད་ཅེས་བྱ་བ། 
1-318
དེ་ཡང་སྔོན་ལྷ་མ་ཡིན་སྟོབས་ལྡན་གྱིས་རྒྱ་མཚོ་བསྲུབས་པ་ལས་བྱུང་བའི་བདུད་རྩི་བཞིན་དུ་འདི་ཡང་འཆི་བ་མེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བདུད་རྩི་དང་། དེ་ལྟ་བུར་ནུས་པའི་ཐབས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྙིང་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་སྙིང་པོ་དང་། དེ་ཡང་ལུས་སོགས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བརྒྱད་ཀྱིས་བཤད་པས་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་དང་། སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་ལས་གཞན་ལ་མ་གྲགས་པས་གསང་བ་དང་། ཚིག་ཉུང་ངུས་སྨན་དཔྱད་ཀྱི་དོན་མ་ལུས་པ་སྟོན་པས་མན་ངག་དང་། རྒྱུན་ཆགས་པར་བཤད་པས་རྒྱུད། དེ་ཡང་ཏ་དང་སྲིའི་བར་དང་ཤ་དང་ཏའི་བར་ན་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བྱིན་ཡོད་ཀྱང་ཕྱིས་པས་ད་ལྟ་མི་མངོན་ལ། བསྒྱུར་བའི་ཚེ་བདུད་རྩི་དང་མན་ངག་གི་ཞེས་ཐོན་པ་ཡིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་ནས། རྒྱལ་པོ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ཞེས་པའི་བར། ལོ་ཙཱ་བ་དད་པའི་ཕྱག་དང་། ཐུགས་རྗེས་འགྲོ་བའི་དོན་མཛད་ཅེས་པའི་ཤླཽ་ཀ་ནི། སྡུད་པ་པོས་བཅུག་པ་ཡིན་ནོ།

遍知贝玛嘎波大师教言集PK9四部医典注释利他宝藏
1-316
四部医典注释利他宝藏
引言和开篇方式
四部医典注释利他宝藏。顶礼世尊药师琉璃光王。至极圆满觉悟的世尊，拔除三毒诸病的药师佛，放射美善琉璃光芒的正法，向诸圣者之王致敬。在文义波涌的医典大海中，建立了符合义理、满足需求的诠释之池，作为驱除无知恐惧的治疗大师，堪为一切人顶礼的伟大舵手。在往昔修习明净的心灵壁上，每一文字微尘中含有无量善说尘数的多彩图画绘师白莲花，以笔之造作转为四部医典之书。
此处所要阐述的是：世间所知所成的明处（学科）：音乐、交合技巧、饮食、数论、语法、医疗、宗教、工艺、射箭、诊察、逻辑、瑜伽、闻法、记忆、星相、算术、幻术、古代历史、过去事件等十八种，其中医学诊察（科）；在婆罗门中盛行的《确定语本集》、《韵文本集》、《祭祀本集》、《世间守护本集》或《生命本集》中的《生命本集》；在宗教中盛行的
1-317
两种制服他人的方法：逻辑学和语法学；两种帮助他人的方法：医学和工艺学；一种令自身获得全知的内明学，这五明中的利他医学。
在梵语中称为"Āyurveda"（阿育吠陀），藏语中称为"生命明处"。生命、命根、活命等是同义词，只是名称不同。在欲界和色界中，它既是温暖又是意识的依托，而在无色界中则仅作为意识的依托。因为了知生命，故称"生命明处"。"Picikinistaṃ"（毗齐基尼斯坦）意为"医疗诊察"，也就是通过去除不平衡的元素使之平衡的分析方法，因此称为"医疗诊察"。"Cikitsavidyā"（齐基察维迪亚）意为"医疗明处"，因为了知医疗，所以称为"医疗明处"。
此中有多种分类，现在用梵语表述为："Amṛta hṛdaya aṅga aṣṭa guhya upadeśa tantra nāma"，藏语为："甘露精华八支分秘密教授续"。
1-318
就如同往昔强大的阿修罗搅动大海所生的甘露一样，此书能令人不死，故称"甘露"；它是一切如此功效方法的精髓，故称"精华"；又因以身体等八种分类来阐述，故称"八支分"；因只向具缘者传授而不为他人所知，故称"秘密"；用简短的文字完整展示医疗诊察的内容，故称"教授"；因连续不断地讲解，故称"续"。其中，在"ta"与"sri"之间以及"śa"与"ta"之间本有语法变化，但后来消失不见，翻译时便成了"甘露的"和"教授的"。
从"顶礼世尊如来..."到"...王致敬"，以及"译者的信仰顶礼"和"以悲悯行利众事业"这些颂词，是结集者所加入的。


 །ཞེས་ཤེས་པར་བྱས་ནས་བཤད་པ་དང་། དངོས་ལ་འཇུག་པ་ལ། གླེང་གཞི་གླེང་བསླང་གི་སྒོ་ནས་ཇི་ལྟར་གསུངས་པའི་ཚུལ། ཚིག་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རྒྱུད་བཤད་པ་གཉིས་ལས། དང་པོ་འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་གཞུང་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ། །བདག་གིས་སྨན་པའི་རྒྱལ་པོས་སོ། །
1-319
བཤད་པའི་དུས་གཅིག་ན་ཞེས་པ་ལན་ཅིག་ཁོ་ནར་གསུངས་པ་སྟེ་དཀོན་པར་སྟོན་པའོ། །དྲང་སྲོང་གི་གནས་སྨན་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་ལྟ་ན་སྡུག་ཅེས་བྱ་བ་ནས། ནོར་བུ་བཻ་ཌཱུཪྻའི་གདན་ལ་ཞེས་པའི་བར་ནི་གནས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཚོ་མཛད་སྨན་གྱི་བླ་བཻ་ཌཱུཪྻ་འོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། བཞུགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཆོ་འཕྲུལ། ཀུན་བརྗོད་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་གསུམ་གྱིས་བཞུགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ནོ། །སྟོན་པ་དེ་ལ་འཁོར་ནི་ཞེས་པ་ནས། ཐབས་ཅིག་ཏུ་བཞུགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་ནི་འཁོར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྟེ། དོན་བྱང་སེམས། རྣམ་པ་ལྷ་དང་དྲང་སྲོང་དང་། ཕྱི་པ་དང་ནང་པའི་འཁོར་བཞིའོ། །དེའི་ཚེ་དེའི་དུས་ན་ཞེས་པ་དུས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། སྟོན་པས་གསུངས་པའི་ཚིག་གཅིག་ལ་ཞེས་པ་ནས། དྲང་སྲོང་གི་ལུགས་ཞེས་བྱའོ། །ཞེས་པའི་བར་ནི་ཆོས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། དེ་ཡང་བློ་རབ་ཀྱི་དོན་དུ་གསོ་དཔྱད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་མདོར་བསྡུས་ཏེ་རྩ་བའི་རྒྱུད་བསྟན། བློ་འབྲིང་གིས་དེའི་དགོངས་པ་མ་ཁྲོལ་བ་ལས་རྩ་བ་རྒྱས་པར་བཀྲོལ་བའི་བཤད་རྒྱུད་བསྟན། བློ་ཐ་མ་ལ་དེས་ཀྱང་མ་ཆོག་སྟེ་ལག་ལེན་སྨར་ཁྲིད་དུ་བསྟན་དགོས་བར་བྱུང་བས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པའི་མན་ངག་གི་རྒྱུད་བསྟན། 
1-320
དེ་ཡང་མང་ནས་བློས་མ་ལྕོགས་པའི་ཤིན་ཏུ་ཞན་པའི་དོན་དུ་མདོ་བཞིར་བསྡུས་པ་ཕྱི་མའི་རྒྱུད་བསྟན་པ་དག་གོ །གཞན་དག་ན་རེ། འདི་ནི་གཡུ་ཐོག་པས་མཛད་པ་སྟེ་གླེང་གཞི་ལ་སོགས་པ་རབ་བཏགས་སོ་ཞེས་ཟེར་ལ། ལུགས་འཛིན་ཕལ་ཆེར་རྒྱུད་ཡང་དག་པར་འདོད་ཅིང་གྲྭ་བ་མངོན་ཤེས་ཀྱིས་གཏེར་ནས་ཕྱུང་ཞེས་གྲགས་ཤིང་། རྙིང་མའི་རྒྱུད་འབུམ་ལས་ཀྱང་བྱུང་བས། དེའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བཤད་ལ། སྨན་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་འདི་ཡང་བཻཌཱུཪྻའི་འོད་ཀྱི་རྣམ་པར་སྣང་བྱེད་ཅེས་པ་སྨན་གྱི་བླའི་ཞིང་དེ་ན་དང་། འདི་འཆད་པ་ཡང་གཞུང་ཉིད་ལས་སྨན་རྒྱལ་དུ་གསུངས་ཤིང་། འོ་སྐོལ་གྱི་སྟོན་པས་འཚོ་བྱེད་གཞོན་ནུ་བོས། རི་བོ་སྤོས་ངད་ལྡན་དུ་ཁྲིད་ནས་དེའི་ཁེངས་པ་བཅོམ་ནས་སླར་ཟློས་བུར་གསུངས་པ་སྟེ། དཔེར་ན་བྱམས་པའི་སྨོན་ལམ་ལྟ་བུའོ། །འོ་ན་འཇུག་དོན་ལས་རྒྱ་གར་ལ་སོགས་པའི་སྨན་གྱི་བསྟན་བཅོས་ཐམས་ཅད་འདིར་འདུས་པར་བཤད་པ་དང་འགལ་ལོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་མ་འོངས་ལུང་སྟོན་པ་སྟེ། དཔེར་ན་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོར་བོད་དུ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཀྱིས་ཞེས་གསུངས་ཀྱང་། དུས་འཁོར་གསུངས་པའི་དུས་སུ་བོད་ཆགས་པར་མི་འདོད་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་གླེང་གཞི་བསྟན་ནས་གླེང་བསླང་པ་ནི། དེའི་ཚེ་དེའི་དུས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཚོ་མཛད་ཅེས་བྱ་བ་ནས། 
1-321
ལེའུ་ལ་བསླབ་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ཞེས་པའི་བར་ཏེ། སྟོན་པ་སྨན་གྱི་རྒྱུད་འཆད་པར་བཞེད་ནས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བཞུགས་ཤིང་འོད་ཟེར་གྱིས་ལས་བྱས་ཏེ། ཐུགས་ལས་དྲང་སྲོང་རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་སྤྲུལ་ནས་དེས་གླེང་བསླང་བ་དང་། སླར་གསུང་ལས་དྲང་སྲོང་ཡིད་ལས་སྐྱེས་སྤྲུལ་ཏེ། དེས་གླེང་བསླང་བའི་དོན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེས་ཞུ་བར་བྱས་པའོ།

直译
知晓后进行讲解，关于实际入门，通过引言和提问方式所讲述的方法，分为讲解文义圆满的经典和讲解文句两部分。
首先，"如是我闻"是所要阐述的全部正文的摘要。"由我医王"
1-319
"讲说之时某一次"意为仅仅一次讲说，表示其稀有。从"圣者之处名为妙相医城"到"于琉璃宝座上"为处所圆满。"世尊救护药师琉璃光王"是导师圆满。"安住"的意思是通过神变神通、教诫神通和记说神通三种而安住。从"其导师之眷属"到"共同安住"为眷属圆满，实义为菩萨，表相为天众、仙人、外道和内道四种眷属。"尔时彼时"为时间圆满。从"导师所说一句"到"仙人之传承"为法教圆满。
又为上根者简要总结一切医学诊察的义理而宣说根本续；中根者因未能理解其密意，故为其开解根本续义而宣说广释续；下根者即便如此仍不满足，需要实修指导而宣说极为广泛的口诀续；
1-320
又因内容太多而无法理解的极低根器者，将其归纳为四部分而宣说后续。
有些人说："这是优托巴所著，引言等是假托。"而大多数传承持有者认为这是真实的续部，传说是札巴俄西从伏藏中取出，也出现在宁玛派的《十万续部》中，故依此而解说。这"医城"也指琉璃光明显现，即药师佛的刹土，而讲述者也在经文中自称为"医王"。我们的导师召请医药童子，带他到香山，降伏他的傲慢后又重新讲说，譬如《弥勒愿文》一样。
若问：这与"入门义"中说所有印度等地的医学论著都包含于此相矛盾，答：那是对未来的预言，譬如《时轮》中虽说"在藏地用藏语"，但并不认为《时轮》讲说时藏地已经形成。
如此讲述引言后，启问为：尔时彼时，世尊救护者
1-321
"应学习各品"等所说。导师欲讲解医典，入于定中并以光芒作业，从其心中化现仙人智慧明，由他发起问题，复从言语中化现仙人意生，由他询问"具体内容如何"。


། །།
༄། །ཚིག་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རྒྱུད་བཤད་པ་ལ། རྗོད་བྱེད་བརྡའི་གསོ་རིག་བཤད་པ།
གཉིས་པ་ཚིག་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རྒྱུད་བཤད་པ་ལ། རྗོད་བྱེད་བརྡའི་གསོ་རིག །བརྗོད་བྱ་དོན་གྱི་གསོ་རིག་བཤད་པ་གཉིས་ལས། དང་པོའི་ཡང་དྲང་སྲོང་ཡིད་ལས་སྐྱེས་ཀྱིས་གསོལ་བ། ཞེས་པ་ནས། རོ་ཙ་ལ་གཉིས་རྒྱུད་གསུམ་སྤྱི་ཁྱབ་ཡིན། །ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་པའི་བར་ཏེ། གསོ་བ་རིག་པ་མན་ངག་གི་རྒྱུད་ཅེས་བྱ་པ་ཡང་། རྩ་བའི་རྒྱུད་དང་། བཤད་པའི་རྒྱུད་དང་། མན་ངག་གི་རྒྱུད་དང་། ཕྱི་མའི་རྒྱུད་བཞིར་ཕྱེ་ལ། དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། ལུས་དང་བྱིས་པ་མོ་ནད་གདོན། །མཚོན་དུག་རྒས་དང་རོ་ཙ་བ། །ཡན་ལག་བརྒྱད་དུ་ཤེས་པར་བྱ། །ཞེས་པས་དེ་ཡང་དང་པོ་ན་བས་འདུ་བ་མ་སྙོམས་ན་ཚེའི་བར་ཆད་དུ་འགྱུར་བ་བསྲུང་བའི་ཕྱིར། གསོ་བར་བྱ་བའི་གཙོ་བོ་ལུས་ཡིན་པས་དང་པོར་བསྟན། ལུས་དེ་ཡང་བྱིས་པ་ནས་གསོ་དགོས་པས་དེ་ནས་བྱིས་པ་བསྟན། བྱིས་པའི་རྗེས་ལ་མོ་ནད་འབྱུང་ཉེ་བས་བསྟན་ནོ། །
1-322
གཉིས་པ་རྐྱེན་གློ་བུར་བས་ཚེའི་བར་ཆད་དུ་གྱུར་པ་བསྲུང་བའི་ཕྱིར་ནད་མང་ཉུང་གི་རིམ་པས། གདོན་མཚོན་དུག་གསུམ་མཐའ་མ་རྒས་པས་མདངས་ཉམས་ནས་ཚེའི་བར་ཆད་དུ་འགྱུར་པ་བསྲུང་པའི་ཕྱིར་རྒས་པ་དང་རོ་ཙ་བསྟན་པའོ། །རོ་ཙ་བས་བར་ཆད་བསྲུང་བར་ཅིར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཚེའི་འཐུང་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། བུ་མ་བྱུང་བའི་རྐྱེན་བསྲུང་བའོ། །བསྟན་བཅོས་པ་ལ། ལུས་དང་བྱིས་པ་གདོན་ལུས་སྟོད། །མཚོན་དང་འཆི་བ་རྒས་རོ་ཙ། །གསོ་དཔྱད་གང་ལ་གནས་པ་ཡི། །ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་དེ་བཤད་དོ། །ཞེས་གྲགས་སོ། །རྒྱུད་བཞི་པོ་དེ་དག་ཀྱང་། གནས་དང་། སྐབས་དང་། མདོ་གསུམ་དུ་བསྡུས་ཏེ། གནས་ནི་རྩ་བ་མདོའི་གནས་དང་གྲུབ་པ་ལུས། འཕེལ་འགྲིབ་ནི། །བྱ་བ་སྤྱོད་ལམ། འཚོ་བ་ཟས། སྦྱོར་བ་སྨན། ཆ་བྱད་དཔྱད། ཐ་མལ་ནད་མེད། ངོས་གཟུང་རྟགས། གསོ་བྱེད་ཐབས། བྱ་བྱེད་སྨན་པའི་གནས་གསོ་དཔྱད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་མདོར་བསྡུས་ནས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཐོག་མར་རྩ་བ་མདོ་ནས་བསྟན། དེའི་དོན་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ལ། དང་པོ་གང་གི་དོན་དུ་གསོ་བ་ལ་ལུས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཤེས་དགོས་པས་གྲུབ་པ་ལུས་གནས་བསྟན། ལུས་ལ་ནད་འབྱུང་བས་དེ་འོག་འཕེལ་འགྲིབ་ནད་ཀྱི་གནས་བསྟན། ནད་ལ་གཉེན་པོ་སྤྱོད་ལམ་ཟས་དཔྱད་བཞི་དགོས་པས། བྱ་བ་སྤྱོད་ལམ་ཀྱི་གནས། 
1-323
འཚོ་བ་ཟས་ཀྱི་གནས། སྦྱོར་བ་སྨན་གྱི་གནས། ཆ་བྱད་དཔྱད་ཀྱི་གནས་དང་བཞི་བསྟན། གཉེན་པོས་ནད་མེད་པར་བྱས་པས་ནད་མེད་ཐ་མལ་གྱི་གནས་བསྟན། ན་བ་གསོ་བ་ལ་ནད་ངོས་འཛིན་དགོས་པས། ངོས་འཛིན་རྟགས་ཀྱི་གནས་བསྟན་རྟོགས་ནས་གསོ་བ་ལ་གསོ་བྱེད་ཐབས་ཀྱི་གནས་བསྟན། དེ་ཐམས་ཅད་སྨན་པ་ལ་རག་ལས་པའི་ཕྱིར་བྱ་བྱེད་སྨན་པའི་གནས་བསྟན་པའོ། །དེ་ཡང་མདོ་གནས་ནི་རྩ་བའི་རྒྱུད་ཡིན་ལ། ལྷག་པ་བཅུ་ནི་བཤད་པའི་རྒྱུད་དོ།

直译
第二，讲解文义圆满的经典，分为能诠释的符号医学和所诠释的义理医学两部分。
第一部分，从"仙人意生请问"到"精力增益分二续三通用"所说的内容：医学口诀续分为根本续、阐释续、口诀续和后续四部分。所有这些都可以理解为"身体、小儿、妇女病、鬼魅、创伤、中毒、衰老和增益精力"八支分。其中，首先，为了保护因不平衡元素而生病导致寿命障碍，由于治疗的主要对象是身体，故首先讲述；此身体从幼儿时期就需要治疗，因此接着讲述小儿；小儿之后容易出现妇女病，故予以讲述。
1-322
第二，为了保护由突发因素导致的寿命障碍，按照疾病多少的顺序，讲述鬼魅、创伤、中毒三种；最后，为了保护因衰老而精华减退导致的寿命障碍，故讲述衰老和增益精力。若问：增益精力如何能保护障碍？因为它是寿命的精华，且能保护无子之缘故。
在论著中流传："身体和小儿鬼魅属上身，创伤与死亡衰老精力，医疗所依据的八支分予以解说。"
这四部医典也归纳为章节、部分和纲要三种。章节是：根本纲要章和成就身体章、兴衰章、行为日常行章、养生食物章、配伍药物章、工具治疗章、平常无病章、辨认症状章、治疗方法章、行为医者章。为了简要总结所有医疗诊察的内容，首先从根本纲要章讲起；为了详细解释其内容：首先，为了治疗需要了解身体的特征，故讲述成就身体章；身体会生病，因此接着讲述兴衰疾病章；疾病需要四种对治：日常行为、饮食、医疗和治疗，因此讲述行为日常行章、
1-323
养生食物章、配伍药物章和工具治疗章四种；对治使疾病消除，故讲述无病平常章；为了治疗病人需要识别疾病，故讲述辨认症状章；辨认后进行治疗，故讲述治疗方法章；这一切都依赖于医者，故讲述行为医者章。其中，纲要章是根本续，其余十章是阐释续。


 །དང་པོ་ཡང་ལེའུས་བཤད་ན་དྲུག་སྟེ། གླེང་གཞི། གླེང་བསླང་། གནས་ལུགས། ནད་གཞི། ངོས་འཛིན་རྟགས། གསོ་ཐབས་དཔེ་དོན་གྱི་རྣམ་གྲངས་སམ་བརྩིས་ཀྱི་ལེའུ་སྟེ་དྲུག ། གཉིས་པ་གྲུབ་པ་ལུས་ཀྱི་གནས་བཤད་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་སྡོམ་ཚིག །ལུས་ཀྱི་ཆགས་ཚུལ། འདྲ་དཔེ། གནས་ལུགས། མཚན་ཉིད། ལས་དབྱེ། ལུས་འཇིག་ལྟས་ཏེ་ལེའུ་བདུན། གསུམ་པ་འཕེལ་འགྲིབ་ནད་ཀྱི་གནས་ལ། ནད་ཀྱི་རྒྱུ། རྐྱེན། ཞུགས་ཚུལ། མཚན་ཉིད། དབྱེ་བ་བསྟན་པ་སྟེ་ལྔ། བཞི་པ་བྱ་བ་སྤྱོད་ལམ་གྱི་གནས་ལ། རྒྱུན་སྤྱོད། དུས་སུ་སྤྱོད་པ། གནས་སྐབས་སྤྱོད་པ་བསྟན་པ་སྟེ་གསུམ། འཚོ་བ་ཟས་ཀྱི་གནས་ལ། ཟས་ཀྱི་ཚུལ་ཤེས་པར་བྱེད་པ། ཁ་ཟས་བསྡམ་པ། ཚོད་རན་པར་ཟ་བ་སྟེ་གསུམ། སྦྱོར་བ་སྨན་གྱི་གནས་ལ། སྨན་གྱི་ནུས་པ་བསྟན་པ། སྨན་གྱི་སྡེ་ཚན་དང་སྦྱོར་ཐབས་བསྟན་པ་སྟེ་གསུམ། 
1-324
ཆ་བྱད་དཔྱད་ཀྱི་གནས་ལ། གཉེན་པོ་ཆ་བྱད་བསྟན་པ་གཅིག །ཐ་མའི་ནད་མེད་གནས་ལ། མི་ན་བ་གནས་པར་བྱ་བ་གཅིག །ངོས་གཟུང་རྟགས་ཀྱི་གནས་ལ། ཉེས་པ་དངོས་སུ་སྟོན་པའི་བརྟག་པ། ངན་གཡོ་སྐྱོན་གྱི་བརྟག་པ། སྤང་བླང་མུ་བཞིར་བརྟག་པ་གསུམ། གསོ་བྱེད་ཐབས་ཀྱི་གནས་ལ། སྤྱིའི་གསོ་ཚུལ། ཁྱད་པར་གྱི་གསོ་ཚུལ། གསོ་ཐབས་གཉིས་བསྟན་པ། གསོ་ཐབས་དངོས་བསྟན་པ་སྟེ་བཞི། བྱ་བྱེད་སྨན་པའི་གནས་ལ། གསོ་བ་པོ་སྨན་པའི་ལེའུ་གཅིག་སྟེ་སོ་གཅིག་གོ །གཉིས་པ་སྐབས་ནི། ཉེས་གསུམ་གསོ་བའི་སྐབས། ཁོང་ནད། ཚད་པ། ལུས་སྟོད། དོན་སྣོད། གསང་ནད། འཐོར་ནད། ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་རྨ། བྱིས་པ། མོ་ནད། གདོན་ནད། མཚོན་རྨ། དུག་ནད། རྒས་པ། རོ་ཙ་བ་གསོ་བའི་སྐབས་ཏེ་བཅོ་ལྔ། ཡན་ལག་བརྒྱད་ལ་གྲངས་གོ་རིམ་ངེས་པ་ཡོད་པ་ལས། དང་པོ་ལུས་གསོ་བའི་ཡན་ལག་ལ། ལུས་ཀྱི་ངོ་བོ་ལ་ཉེས་པ་དང་གནོད་བྱ་གཉིས་ཡོད་པ་ལས། དང་པོ་ལུས་གསོ་བའི་ཡན་ལག་ལ། དེ་འོག་གནོད་བྱ་ཁམས་གསོ་བ་སྟོན། དང་པོ་ལ་ནད་ཀྱི་རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་ལས། ནད་ཀྱི་རྒྱུའམ་ངོ་བོའི་སྒོ་ནས་གསོ་བ་ལ། ཉེས་པ་གསོ་བའི་སྐབས་བསྟན། ནད་འབྲས་བུའི་རང་བཞིན་གྱི་ཚ་གྲང་གཉིས་ཡོད་ལ། བད་རླུང་གྲང་བ་ལས་གྱུར་བའི་ནད་གཙོ་བོར་བྱས་པ་ཁོང་ནད་གསོ་བ། 
1-325
ཁྲག་མཁྲིས་ཚ་བ་ལས་གྱུར་པའི་ནད་གཙོ་བོར་བྱས་པ་ཚ་བའི་ནད་གསོ་བ་བསྟན། གཉིས་པ་ལུས་སྟོད་མགོ་ལ་གནས་པའི་དབང་པོའི་ནད། ལུས་ཀྱི་དོན་སྣོད་ཀྱི་ནང་། ལུས་ཀྱི་སྨད་ལ་གསང་བའི་ནད་གཙོ་བོར་བྱས་པ་གསུམ། དེར་མ་འདུས་པའི་ནད་ཤ་ལྤགས་རྩ་རུས་ཆུ་སེར་ལ་སོགས་པའི་ནད་ཕྲན་བུས་འཐོར་ནད་གསོ་བ་བསྟན་པ་དང་། དེར་ཡང་མ་འདུས་པ་ཕྱིའི་རྐྱེན་མེད་ཀྱང་འདུ་བ་ལས་གྱུར་པའི་རྨ་གསོ་བའི་སྐབས་བསྟན་ནོ། །དེ་ལྟར་སྐབས་བརྒྱད་པོ་དེ་རྣམས་ལུས་གསོ་བའི་ཡན་ལག་གོ །དེ་ནས་བྱིས་པ་གསོ་བའི་སྐབས་ཀྱིས་བྱིས་པ་གསོ་བའི་ཡན་ལག་བསྟན། མོ་ནད་གསོ་བའི་སྐབས་ཀྱིས་དེ་གའི་ཡན་ལག་བསྟན། དེ་བཞིན་དུ་གདོན་མཚོན་རྒས་པ་རོ་ཙ་བའི་སྐབས་རེ་རེ་བསྟན་ནོ།

直译
第一，如果以章节来说明，有六种：引言、提问、原理、病因、辨认症状、治疗方法示例的分类或计算的章节，共六种。第二，讲解成就身体章节的经典纲要：身体的形成方式、比喻、原理、特征、作用分类、身体毁坏征兆，共七个章节。第三，兴衰疾病章包括：疾病的因、缘、侵入方式、特征、分类说明，共五种。第四，行为日常行章包括：日常行为、时令行为、特殊情况行为说明，共三种。养生食物章包括：了解食物方式、食物禁忌、适量饮食，共三种。配伍药物章包括：讲解药物功效、药物类别和配伍方法说明，共三种。
1-324
工具治疗章包括：讲解对治工具一种。平常无病章包括：保持不生病一种。辨认症状章包括：直接显示病因的检查、欺诈缺陷的检查、取舍四种情况的检查，共三种。治疗方法章包括：一般治疗方法、特殊治疗方法、两种治疗方法说明、具体治疗方法说明，共四种。行为医者章包括：治疗者医者的章节一种，总共三十一种。
第二，部分为：治疗三病的部分、内病、热病、上身、脏腑、隐疾、散发病、先天性疮伤、小儿、妇女病、鬼魅病、创伤、中毒、衰老、增益精力治疗部分，共十五种。
八支分有确定的数量和顺序，首先，身体治疗支分中，身体本质包括病因和所害两种。首先，身体治疗支分中，之后讲述所害的元素治疗。第一部分中，疾病的因果两种，从疾病的因或本质角度进行治疗时，讲述治疗病因的部分。疾病结果性质的冷热两种，主要针对风、痰引起的寒性疾病的内病治疗，
1-325
主要针对血、胆引起的热性疾病的热病治疗说明。第二，上身头部所居感官疾病、身体内脏器官内部、身体下部隐秘疾病为主的三种。未包括在内的疾病如肉、皮、脉、骨、黄水等小疾病的散发病治疗说明，以及那些还未包括的无外部因素但由元素引起的疮伤治疗部分。如此，这八个部分为身体治疗支分。
接着，通过小儿治疗部分讲述小儿治疗支分；通过妇女病治疗部分讲述该支分；同样，分别讲述鬼魅、创伤、衰老、增益精力的各部分。


 །དེ་དག་ཀྱང་ལེའུས་བཤད་ན། ཞུས་པའི་ལེའུ། རླུང་། མཁྲིས། བད་ཀན། འདུས་ནད་སྨུག་པོ་བཅས་པའི་ལེའུ་སྟེ་སྐབས་དང་པོ་ལ་ལྔ། གཉིས་པ་ལ། ཁོང་ནད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་མ་ཞུ་བ། སྐྲན་ནད། སྐྱ་རྦབ། འོར །དམུ་ཆུ། ཟད་བྱེད་བཅོས་པ་སྟེ་དྲུག །གསུམ་པ་ལ། ཚ་བ་སྤྱི་བཅོས། འཁྲུལ་གཞི་གསལ་བ་ཚ་གྲང་གལ་མདོ། ཚ་བ་རི་ཐང་མཚམས། ཚ་བ་མ་སྨིན་པ། རྒྱས་པའི་ཚ་བ། སྟོངས་པའི་ཚ་བ། གབ་པའི་ཚ་བ། རྙིངས་པའི་ཚ་བ། ཚ་བ་སྙོགས་པ། 
1-326
འགྲམས་ཀྱི་ཚ་བ། འཁྲུགས་ཀྱི་ཚ་བ། རིམས་ཀྱི་ཚ་བ། འབྲུམ་པ། རྒྱུ་གཟེར། གག་ལྷོག །ཆམ་རིམས་བཅོས་པ་སྟེ་བཅུ་དྲུག །བཞི་པ་ལ། མགོ་ནད། མིག་ནད། རྣ་བའི་ནད། སྣ་ནད། ཁ་ནད། མགུལ་ནད། ལྦ་བ་བཅོས་པ་དྲུག །ལྔ་པ་ལ། སྙིང་ནད། གློ་ནད། མཆིན་ནད། མཚེར་ནད། མཁལ་ནད། ཕོ་ནད། རྒྱུ་མའི་ནད། ལོང་ནད་བཅོས་པ་སྟེ་བརྒྱད། དྲུག་པ་ལ། ཕོ་མཚན་གྱི་ནད། མོ་མཚན་གྱི་ནད་བཅོས་པ་སྟེ་གཉིས། བདུན་པ་ལ། སྐད་འགགས། ཡི་ག་འཆུས་པ། སྐོམ་པའི་ནད། སྐྱིགས་བུའི་ནད། དབུགས་མི་བདེ་བ། གླང་ཐབས། སྲིན་ནད། སྐྱུགས་པའི་ནད། འཁྲུ་བའི་ནད། དྲི་མ་འགགས་པའི་ནད། ཆུ་འགགས་པ། གཅིན་སྙི་བ། ཚད་པས་འཁྲུ་བ། དྲེག་ནད། གྲུམ་བུའི་ནད། ཆུ་སེར་གྱི་ནད། རྩ་དཀར། པགས་ནད། ཕྲན་བུའི་ནད་བཅོས་པ་སྟེ་བཅུ་དགུ །བརྒྱད་པ་ལ། འབྲས། གཞང་འབྲུམ། མེ་དབལ། སུཪྻ། རྨིན་བུ། རླིག་བླུགས། རྐང་འབམ། མཚན་པར་རྡོལ་པ་བཅོས་པ་སྟེ་བརྒྱད། དགུ་པ་ལ། བྱིས་པ་ཉེར་སྤྱོད་ཀྱི་ནད་གསོ་བ། བྱིས་པའི་ནད་གསོ་བ། བྱིས་པའི་གདོན་གསོ་བ་སྟེ་གསུམ། བཅུ་པ་ལ། མོ་ནད་གཙོ་བོ་སྤྱི་བཅོས། མོ་ནད་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཅོས་པ། མོ་ནད་ཕལ་པ་གསོ་བ་སྟེ་གསུམ། བཅུ་གཅིག་པ་ལ། འབྱུང་པོའི་གདོན། སྨྱོ་བྱེད། བརྗེད་བྱེད། གཟའ་གདོན། ཀླུའི་གདོན་གསོ་བ་སྟེ་ལྔ། བཅུ་གཉིས་པ་ལ་རྨ་སྤྱིའི་གསོ་ཐབས། 
1-327
མགོའི་རྨ་གསོ་བ། བྱང་ཁོག་སྟོད་སྨད་གསོ་བ། ཡན་ལག་གི་རྨ་གསོ་བ། སྐེའི་རྨ་གསོ་བ་སྟེ་ལྔ། བཅུ་གསུམ་པ་ལ། སྦྱར་དུག །གྱུར་པའི་དུག །རྒྱུ་བ་དང་མི་རྒྱུ་བའི་དུག་ནད་བཅོས་པ་སྟེ་གསུམ། བཅུ་བཞི་པ་ལ། བཅུད་ལེན་ཏེ་གཅིག །བཅོ་ལྔ་པ་ལ་རོ་ཙ་བར་བྱ་བ་བུད་མེད་བུ་བཙའ་བ་སྟེ་དགུ་བཅུ་རྩ་གཉིས་སོ། །གསུམ་པ་མདོ་ལ་བསླབ་པ་ལ། བརྟག་པ་རྩ་ཆུའི་མདོ། ཞི་བྱེད་སྨན་གྱི། སྦྱོང་བྱེད་ལས་ཀྱི། འཇམ་རྩུབ་དཔྱད་ཀྱི་མདོ་དེ་བཞི། དེ་ཡང་ནད་ངོས་འཛིན་པ་ལ། བརྟག་ཐབས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ་རྩ་ཆུར་འདུས་པ་དང་། བཅོས་ཐབས་ཞི་སྦྱང་དཔྱད་གསུམ་ལས། ཞི་བྱེད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མདོ་དེ་ལྔར་འདུས་པ་དང་། སྦྱོང་བྱེད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མདོ་ལས་ལྔར་འདུས་པ་དང་། ཞི་སྦྱང་གིས་མ་འཆུན་པ་ལ་དཔྱད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མདོ་དོན་དྲུག་ཏུ་འདུས་པ། དེ་ཡང་ལེའུས་བཤད་ན་མདོ་དང་པོ་ལ་རེག་པ་རྩ་ལ་ནད་ངོས་གཟུང་བ་དང་། མཐོང་བ་མེ་ལོང་ཆུ་ལ་ནད་ངོས་བཟུང་བའི་ལེའུ་གཉིས། གཉིས་པ་ལ་ཐང་གི་སྡེ་ཚན་བསྟན་པ། ཕྱེ་མའི། རིལ་བུའི ལྡེ་གུའི། སྨན་མར་གྱི། ཐལ་སྨན་གྱི །ཁནྡའི། སྨན་ཆང་གི རིན་པོ་ཆེའི་སྦྱོར་བ། སྡོ་སྦྱོར་གྱི་སྡེ་ཚན་ཏེ་བཅུ། གསུམ་པ་ལ། ལས་ལྔའི་སྔོན་འགྲོ་སྣུམ་འཆོས། བཤལ་གྱི་སྐྱུགས་ཀྱི། 
1-328
འཇམ་རྩིའི། ནི་རུ་ཧའི། སྣ་སྨན་གྱི། རྩ་སྦྱོངས་ཀྱི་བདུན། བཞི་པ་ལ། གཏར་གའི། མེ་བཙའི། དུགས་ཀྱི། ལུམས་ཀྱི། བྱུག་པའི། ཐུར་མའི་ལེའུ་སྟེ་དྲུག །དེ་ལྟར་རྒྱུད་བཞི་ལ་ལེའུ་བརྒྱ་དང་ལྔ་བཅུ་རྩ་བཞི། མཇུག་དོན་དང་། ཡོངས་སུ་གཏད་པ་གཉིས་བསྣན་ནས་ལྔ་བཅུ་རྩ་དྲུག་གོ།

直译
这些也可以通过章节来解释：请问章节、风、胆、痰、混合病黑色等章节，第一部分有五种。第二部分包括：所有内脏病的原因消化不良、肿瘤病、白水肿、浮肿、水肿、消耗病的治疗，共六种。第三部分包括：热病总治、解析错误基础的冷热要点、山地与平原交界的热病、未成熟热病、扩散热病、虚脱热病、隐藏热病、陈旧热病、混浊热病、
1-326
蔓延热病、紊乱热病、传染热病、痘疹、腹痛、咽喉病、感冒热病的治疗，共十六种。第四部分包括：头病、眼病、耳病、鼻病、口病、喉病、甲状腺肿的治疗，共七种。第五部分包括：心脏病、肺病、肝病、脾病、肾病、胃病、肠病、大肠病的治疗，共八种。第六部分包括：男性生殖器疾病、女性生殖器疾病的治疗，共两种。第七部分包括：声音嘶哑、食欲不振、口渴病、呃逆病、呼吸不畅、腹胀病、寄生虫病、呕吐病、腹泻病、粪便阻塞病、小便阻塞、尿频病、热性腹泻、垢病、风湿病、黄水病、白脉病、皮肤病、小病的治疗，共十九种。第八部分包括：疮疖、痔疮、火疱疮、日疮、粉刺、阴囊水肿、足浮肿、生殖器破裂的治疗，共八种。第九部分包括：婴儿日常用品病的# 直译
这些内容若以章节来说明：请问章节、风、胆、痰、混合病黑病等章节，即第一部分有五种。第二部分：所有内病的原因——未消化、瘤病、白水病、痈、水肿、消瘦症治疗，共六种。第三部分：普通热病治疗、辨明迷惑基础冷热要点、边界热病、未成熟热病、成长期热病、衰竭热病、隐藏热病、陈旧热病、扰动热病、
1-326
蔓延热病、混乱热病、传染热病、天花、腹痛、喉痛、感冒发热治疗，共十六种。第四部分：头病、眼病、耳病、鼻病、口病、喉病、甲状腺肿大治疗六种。第五部分：心脏病、肺病、肝病、脾病、肾病、胃病、肠病、结肠病治疗，共八种。第六部分：男性生殖器病、女性生殖器病治疗两种。第七部分：声音嘶哑、食欲不振、口渴病、呃逆病、呼吸不畅、绞痛、虫病、呕吐病、腹泻病、大便阻塞病、小便阻塞、尿频、热性腹泻、垢病、风湿病、黄水病、白脉病、皮肤病、小病治疗，共十九种。第八部分：肿瘤、痔疮、疱疹、日疹、肿块、阴囊肿胀、脚肿、生殖器破裂治疗，共八种。第九部分：小儿日常疾病治疗、小儿疾病治疗、小儿鬼魅治疗三种。第十部分：妇女病主要普通治疗、妇女病特别治疗、妇女病一般治疗三种。第十一部分：精灵鬼魅、狂症、健忘症、行星鬼魅、龙鬼魅治疗五种。第十二部分：伤口一般治疗方法、
1-327
头部伤口治疗、上下胸腔治疗、肢体伤口治疗、颈部伤口治疗五种。第十三部分：合成毒、转化毒、流动与非流动毒病治疗三种。第十四部分：精华摄取一种。第十五部分：精力增强与妇女分娩，总共九十二种。
第三，关于纲要学习：诊断脉尿纲要、平息药物纲要、净化行为纲要、柔猛治疗纲要四种。其中，为了识别疾病，所有诊断方法的本质归纳为脉和尿；治疗方法包括平息、净化、治疗三种，所有平息方法的纲要归纳为五种；所有净化方法的纲要归纳为五种行为；对平息和净化无效的病症，所有治疗方法的纲要归纳为六种要点。若以章节来说明，第一纲要包括触诊脉搏识别疾病和观察镜面水识别疾病两章。第二纲要包括：讲解汤剂类别、粉剂类别、丸剂类别、糊剂类别、药油类别、灰药类别、糖浆类别、药酒类别、宝石配方类别、药剂混合类别等十种。第三纲要包括：五种行为的预备油脂处理、泻药、催吐药、
1-328
软膏药、灌肠药、鼻药、血脉净化等七种。第四纲要包括：放血、灸法、热敷、蒸浴、涂抹、针刺等章节六种。
如此，四部医典共有一百五十四章，加上结语和授记两部分，共一百五十六章。
;


 །།
༄། །བརྗོད་བྱ་དོན་གྱི་གསོ་རིག་བཤད་པ་ལ། རྩ་རྒྱུད་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་སྐབས་ཏེ་དང་པོ།
གཉིས་པ་བརྗོད་བྱ་དོན་གྱི་གསོ་དཔྱད་བསྟན་པ་ལ། རྩ་བའི་རྒྱུད་ཀྱི་མདོར་བསྟན། བཤད་རྒྱུད། མན་ངག་རྒྱུད། ཕྱི་མ་རྒྱུད་གསུམ་གྱིས་རྒྱས་བར་བཤད། མཇུག་དོན་གྱིས་དོན་བསྡུ་བ་གསུམ་ལས། དང་པོ་ཡང་། ལེའུ་གསུམ་པའི། དེ་ནས་དྲང་སྲོང་ཡིད་ལས་སྐྱེས་ཀྱིས། དྲང་སྲོང་རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །ཞེས་ནས། འདི་དག་རྩ་བའི་རྒྱུད་ཀྱི་སྡོམས་སུ་བཤད། ཅེས་པའི་བར་གྱིས་མདོར་བསྟན། དེ་ཉིད་རྒྱས་པར་སྤྲོས་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། །ཞེས་པ་ནས། ལེའུ་ལྔ་པ་རྫོགས་པའི་བར་གྱིས་རྒྱས་པར་བཤད། མཐའ་མས་དོན་བསྡུ་བ་སྟེ། དེ་དག་གི་དོན་ཡང་། གནས་ལུགས་གཞིའི་རྩ་བ། ངོས་འཛིན་རྟགས་ཀྱི་རྩ་བ། གསོ་བྱེད་ཐབས་ཀྱི་རྩ་བ་གསུམ། དང་པོ་ཡང་། རྣམ་པར་མ་གྱུར་པ་ལུས་གནས་པའི་སྡོང་པོ་དང་། རྣམ་པར་གྱུར་པ་ནད་ཀྱི་སྡོང་པོ་གཉིས། དང་པོ་ལ། ནད་ཀྱི་ཡལ་ག །ལུས་ཟུངས་ཀྱི་ཡལ་ག །དྲི་མའི་ཡལ་ག་གསུམ། དང་པོ་ལ། སྲོག་འཛིན། གྱེན་རྒྱུ། ཁྱབ་བྱེད། མེ་མཉམ། 
1-329
ཐུར་སེལ་ཏེ་རླུང་ལྔ། འཇུ་བྱེད། མདངས་སྒྱུར། སྒྲུབ་བྱེད། མཐོང་བྱེད། མདོག་གསལ་ཏེ་མཁྲིས་པ་ལྔ། རྟེན་བྱེད། མྱགས་བྱེད། མྱོང་བྱེད། ཚིམ་ཕྱེད། འབྱོར་བྱེད་དེ་བད་ཀན་ལྔ་སྟེ་ལོ་འདབ་བཅོ་ལྔའོ། །གཉིས་པ་ལ། དྭངས་མ། ཁྲག །ཤ། །ཚིལ། རུས། རྐང་། ཁུ་བ་སྟེ་ལོ་འདབ་བདུན་ནོ། །གསུམ་པ་ལ། བཤང་བ། གཅི་བ། རྔུལ་ཏེ་ལོ་འདབ་གསུམ། དེ་ལྟར་སྡོང་པོ་དང་པོ་ལས་ཡལ་ག་གསུམ། ལོ་འདབ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔར་གྱེས་སོ། །གཉིས་པ་རྣམ་པར་གྱུར་པ་ནད་ཀྱི་སྡོང་པོ་ལ་ནད་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་རྒྱུའི་ཡལ་ག་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པ་རྐྱེན་གྱི་ཡལ་ག །འཇུག་པ་སྒོའི་ཡལ་ག །གནས་ཀྱི་ཡལ་ག །ལམ་གྱི་ཡལ་ག །ལྡང་དུས་ཀྱི་ཡལ་ག །འབྲས་བུའི་ཡལ་ག །ཟློག་པ་རྒྱུའི་ཡལ་ག །མདོ་དོན་གྱི་ཡལ་ག་སྟེ་དགུ །དང་པོ་ལ་རླུང་གི་རྒྱུ་འདོད་ཆགས། མཁྲིས་པའི་རྒྱུ་ཞེ་སྡང་། བད་ཀན་གྱི་རྒྱུ་གཏི་མུག་སྟེ་ལོ་འདབ་གསུམ། གཉིས་པ་ལ་དུས་ཀྱི་རྐྱེན། གདོན་གྱི། ཟས་ཀྱི། སྤྱོད་ལམ་གྱི་རྐྱེན་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞི། གསུམ་པ་ལ་པགས་ལ་གྲམ་པ། ཤ་ལ་རྒྱས་པ། རྩ་རུ་རྒྱུ་བ། ལུས་ལ་ཞེན་པ། དོན་ལ་བབས་པ། སྣོད་དུ་ལྷུང་བ་སྟེ་ལོ་འདབ་དྲུག །བཞི་པ་ལ་བད་ཀན་ཀླད་པ་ལ་བརྟེན་པས་སྟོད་ན་གནས་པ། མཁྲིས་པ་མཆིན་ཁྲི་ལ་བརྟེན་པས་བར་ན་གནས་པ། 
1-330
རླུང་ནི་དཔྱི་དང་རྐེད་པ་ལ་བསྟེན་པས་སྨད་ན་གནས་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་གསུམ་མོ། །ལྔ་པ་ལ་རླུང་རྣམས་ལུས་ཟུངས་བདུན་གྱི་རུས་པ་ལ་རྒྱུ། དབང་པོ་ལྔའི་རྣ་བ་ལ་རྒྱུ། དྲི་མའི་རེག་བྱ་ལ་རྒྱུ། དོན་ལྔའི་སྙིང་སྲོག་ལ་རྒྱུ། སྣོད་དྲུག་གི་ལོང་ལ་རྒྱུ། མཁྲིས་པ་རྣམས་ལུས་ཟུངས་བདུན་གྱི་ཁྲག་ལ་རྒྱུ། དབང་པོ་ལྔའི་མིག་ལ་རྒྱུ། དྲི་མའི་རྔུལ་ལ་རྒྱུ། དོན་ལྔའི་མཆིན་པ་ལ་རྒྱུ། སྣོད་དྲུག་གི་མཁྲིས་པ་དང་རྒྱུ་མ་ལ་རྒྱུ། བད་ཀན་རྣམས་ལུས་ཟུངས་བདུན་གྱི་དྭངས་མ་ཤ་ཚིལ་རྐང་ཁུ་བ་ལ་རྒྱུ། དབང་པོ་ལྔའི་སྣ་དང་ལྕེ་ལ་རྒྱུ། དྲི་མའི་བཤང་གཅི་ལ་རྒྱུ། དོན་ལྔའི་གློ་བ་དང་མཆིན་པ་ལ་རྒྱུ། སྣོད་དྲུག་གི་ཕོ་བ་མཁལ་མ་ལྒང་པ་མངལ་ལ་རྒྱུ་བ་སྟེ་ལོ་འདབ་རྣམ་པ་བཅོ་ལྔའོ། །དྲུག་པ་ལ་རྒས་པ་རླུང་གི་མི། དར་མ་མཁྲིས་པའི་མི། བྱིས་པ་བད་ཀན་གྱི་མི་སྟེ་ན་ཚོད་ཀྱིས་ཕྱེ་བ་གསུམ། ངད་ཅན་གྲང་བ་རླུང་གི་ཡུལ། སྐམ་ས་ཚ་གདུང་ཆེ་བ་མཁྲིས་པའི་ཡུལ། བརླན་ཅན་སྣུམ་པ་བད་ཀན་གྱི་ཡུལ་ཏེ་ཡུལ་གྱིས་ཕྱེ་བ་གསུམ། རླུང་ནད་དབྱར་དུས་དགོང་དང་ཐོ་རངས་ལྡང་བ། མཁྲིས་པ་སྟོན་དུས་ཉིན་གུང་མཚན་གུང་ལྡང་བ། བད་ཀན་དཔྱིད་དུས་སྲོད་དང་སྔ་དྲོ་ལྡང་བ་སྟེ། ལྡང་དུས་ཀྱི་དབྱེ་བ་གསུམ་སྟེ་ལོ་འདབ་དགུའོ།

直译
讲解所诠释的义理医学，第一部分：根本经典分类
第二，讲解所诠释的义理医疗诊察包括：根本经典的概要说明、阐释经典、口诀经典、后续经典三者的详细解释、结语总结三部分。第一部分，第三章的"然后仙人意生向仙人智慧明请问道"起，至"这些作为根本经典的总纲而讲述"为止是概要说明；"如果将此详细展开则是如此"起，至第五章结束为止是详细解释；最后以结语总结。
这些内容包括：原理基础之根本、辨认症状之根本、治疗方法之根本三种。第一种又分为未变化的身体存在之树干和已变化的疾病之树干两种。第一种包括：疾病的枝叶、身体精华的枝叶、废物的枝叶三种。第一种包括：持命、上行、遍行、平火、
1-329
下行五种风；消化、转化精华、完成、显现、明亮肤色五种胆；支持、软化、感受、满足、联结五种痰，共十五片叶子。第二种包括：精华、血、肉、脂肪、骨、骨髓、精液七片叶子。第三种包括：粪便、尿液、汗水三片叶子。如此，第一树干分出三个枝干，二十五片叶子。
第二，已变化的疾病树干包括：产生疾病的因素之枝、共同作用的条件之枝、进入之门的枝、所在之枝、途径之枝、发作时间之枝、结果之枝、逆转原因之枝、纲要义理之枝，共九种。第一种包括风的原因贪欲、胆的原因愤怒、痰的原因愚痴三片叶子。第二种包括时间的条件、鬼魅的条件、饮食的条件、行为的条件四片叶子。第三种包括皮肤扩散、肌肉增长、在脉中流动、附着于身体、降入脏腑、落入器官六片叶子。第四种包括痰依靠脑部而居于上部、胆依靠肝胆而居于中部、
1-330
风依靠髋部和腰部而居于下部三片叶子。第五种包括诸风在七种身体精华中流经骨骼，在五种感官中流经耳朵，在废物中流经触觉，在五脏中流经心脏和命根，在六腑中流经大肠；诸胆在七种身体精华中流经血液，在五种感官中流经眼睛，在废物中流经汗液，在五脏中流经肝脏，在六腑中流经胆囊和肠；诸痰在七种身体精华中流经精华、肉、脂肪、骨髓、精液，在五种感官中流经鼻子和舌头，在废物中流经粪便和尿液，在五脏中流经肺脏和脾脏，在六腑中流经胃、肾、膀胱和子宫，共十五片叶子。第六种包括老年人为风性人、壮年人为胆性人、儿童为痰性人，按年龄划分三种；湿冷地区为风性地区、干燥炎热地区为胆性地区、湿润滋润地区为痰性地区，按地区划分三种；风病在夏季、傍晚和拂晓发作，胆病在秋季、中午和午夜发作，痰病在春季、黄昏和早晨发作，按发作时间划分三种，共九片叶子。


 །
1-331
བདུན་པ་ལ་འཚོ་བ་གསུམ་ཟད་པ། འདུ་བ་གཤེད་དུ་བབས་པ། སྦྱོར་བ་མཚུངས་པ། གནད་དུ་ཤེས་པ། དུས་འདས་རླུང་ནད་སྲོག་རྟེན་ཆད་པ། ཚ་བ་ལ་འདས་པ། གྲང་བ་གཏིང་འཁར་བ། ཟུངས་ཀྱིས་མི་ཐུབ། རྣམ་པར་འཚེ་བ་གདོན་གྱིས་བླ་ཁྱེར་བ་སྟེ། འབྲས་བུ་སྲོག་གཅོད་པའི་ནད་ཀྱི་ལོ་འདབ་དགུའོ། །བརྒྱད་པ་ལ་རླུང་བཅོས་ཞི་ནས་མཁྲིས་པར་ལྡོག་པ། རླུང་བཅོས་ཞི་ནས་བད་ཀན་དུ་ལྡོག་པ་གཉིས། །རླུང་བཅོས་མ་ཞི་བར་མཁྲིས་པར་ལྡོག་པ་དང་། རླུང་བཅོས་མ་ཞི་བར་བད་ཀན་དུ་ལྡོག་པ་གཉིས། མཁྲིས་པ་བཅོས་ཞི་ནས་རླུང་དུ་ལྡོག་དང་། མཁྲིས་པ་བཅོས་ཞི་ནས་བད་ཀན་དུ་ལྡོག་པ་གཉིས། མཁྲིས་པ་བཅོས་མ་ཞི་བར་རླུང་དུ་ལྡོག་པ་དང་། མཁྲིས་པ་བཅོས་མ་ཞི་བར་བད་ཀན་དུ་ལྡོག་པ་གཉིས། བད་ཀན་བཅོས་ཞི་ནས་རླུང་དུ་ལྡོག་པ་དང་། བད་ཀན་བཅོས་ཞི་ནས་མཁྲིས་པར་ལྡོག་པ་གཉིས། བད་ཀན་བཅོས་མ་ཞི་བར་རླུང་དུ་ལྡོག་པ་དང་། བད་ཀན་བཅོས་མ་ཞི་བར་མཁྲིས་པར་ལྡོག་པ་གཉིས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཅུ་གཉིས་སོ། །དགུ་པ་ལ་རླུང་དང་བད་ཀན་གྲང་བ་ཆུ། ཁྲག་དང་མཁྲིས་པ་ཚ་བ་མེ་སྟེ་ལོ་འདབ་གཉིས། སྲིན་དང་ཆུ་སེར་ཚ་གྲང་ཐུན་མོང་དུ་འཇུག་པས་ལོ་འདབ་ཏུ་མ་བགྲངས་སོ། །དེ་ལྟར་སྡོང་པོ་གཉིས་པོ་ལ་ཡལ་ག་དགུ །
1-332
ལོ་འདབ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གསུམ། སྔ་མ་དང་དྲིལ་བས་ལོ་འདབ་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བརྒྱད་དོ། །དེ་ལྟར་སྡོང་པོ་དང་པོ་ནི་ཆུ་ལྟ་བུ། གཉིས་པ་ནི་རྐྱེན་གྱིས་འཁྱག་རོམ་དུ་སོང་བ་ལྟ་བུའོ། །ངོས་འཛིན་རྟགས་ཀྱི་རྩ་བ་ལ། ལྟ་བ་ཡུལ་རིག་པའི་སྡོང་པོ། རེག་པའི་དཔྱད་པ་དོན་རིག་པའི་སྡོང་པོ། དྲི་བ་ཐོས་པ་སྒྲ་རིག་པའི་སྡོང་པོ་གསུམ། དང་པོ་ལ་ལྕེ་ལ་བརྟག་པའི་ཡལ་ག་དང་། ཆུ་ལ་བརྟག་པའི་ཡལ་ག་གཉིས། དང་པོ་ལ་རླུང་གི་ལྕེ་དམར་ཞིང་སྐམ་ལ་རྩུབ་པ། མཁྲིས་པའི་ལྕེ་བད་ཀན་སྐྱ་སེར་འཐུག་པོས་གཡོགས་པ། བད་ཀན་གྱི་ལྕེ་སྐྱ་གླེག་མདངས་མེད་འཇམ་ལ་རློན་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་གསུམ། གཉིས་པ་ལ་རླུང་གི་ཆུ་ཆུ་འདྲ་ལྦུ་བ་ཆེ་བ། མཁྲིས་པའི་ཆུ་དམར་སེར་རླངས་ཆེ་དྲི་མ་དུགས་པ། བད་ཀན་གྱི་ཆུ་དཀར་ལ་དྲི་རླངས་ཆུང་སྟེ་ལོ་འདབ་གསུམ་མོ། །སྡོང་པོ་གཉིས་པ་ལ། རླུང་གི་རྩ་ལ་རེག་པའི་ཡལ་ག །མཁྲིས་པའི་རྩ་ལ་རེག་པའི་ཡལ་ག །བད་ཀན་གྱི་རྩ་ལ་རེག་པའི་ཡལ་ག་སྟེ་གསུམ། །དང་པོ་རྐྱལ་སྟོང་སྐབས་སུ་སྟོད་པ། གཉིས་པ་ལ་མགྱོགས་རྒྱས་གྲིམས་པར་འཕར་བ། གསུམ་པ་ལ་བྱིང་རྒུད་དལ་བ་སྟེ་ལོ་འདབ་གསུམ། གསུམ་པ་ལ་རླུང་རྐྱེན་ན་ལུགས་གོམ་པ་དྲི་བའི་ཡལ་ག །མཁྲིས་རྐྱེན་ན་ལུགས་གོམས་པ་དྲི་བའི་ཡལ་ག །
1-333
བད་ཀན་རྐྱེན་ན་ལུགས་གོམས་པ་དྲི་བའི་ཡལ་ག་སྟེ་གསུམ། དང་པོ་ལ་ཡང་རྩུབ་པའི་ཟས་དང་སྤྱོད་ལམ་གྱི་རྐྱེན་གྱིས་སྐྱེད་པ། དེས་བསྐྱེད་པའི་ན་ལུགས་གཡལ་བ། བྱ་རྨྱང་བྱེད་པ། གྲང་ཤུམ་བྱེད་པ། དཔྱི་དང་རྐེད་པ་རུས་ཚིགས་མ་ལུས་པ་ན་བ། གཟེར་བ་ངེས་པ་མེད་པ། འཕོ་ཞིང་སྟོང་སྐྱུགས་བྱེད་པ། དབང་པོ་མི་གསལ་བ། ཤེས་པ་འཚུབ་པ། བཀྲེས་དུས་ན་བ། གོམས་པ་ལ་སྣུམ་བཅོས་ཕན་པར་ངེས་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་བཅུ་གཅིག །གཉིས་པ་ལ་རྣོ་ཞིང་ཚ་བའི་ཟས་དང་སྤྱོད་ལམ་རྐྱེན་གྱིས་སྐྱེད་པ། དེས་བསྐྱེད་པའི་ན་ལུགས་ཁ་ཁ་བ། །མགོ་ན་བ། ཤ་དྲོད་ཆེ་བ། སྟོད་གཟེར་བ། ཞུ་རྗེས་ན་བ། གོམས་པ་ལ་བསིལ་བ་ཕན་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་བདུན། གསུམ་པ་ལ་ལྕི་ལ་སྣུམ་པའི་ཟས་དང་སྤྱོད་ལམ་རྐྱེན་གྱིས་སྐྱེད་པ། དེས་བསྐྱེད་པའི་ན་ལུགས་དང་ག་མི་བདེ་བ། ཁ་ཟས་འཇུ་བར་དཀའ་བ། སྐྱུགས་པ། ཁ་དངལ་བ། ཕོ་བ་འཚིང་པ། སྒྲེགས་པ། ལུས་སེམས་གཉིས་ཀ་ལྕི་བ། ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀ་གྲང་བ། ཟོས་རྗེས་མི་བདེ་བ། གོམས་པ་ན་དྲོ་བ་འཕྲོད་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་བཅུ་གཅིག །དེ་ལྟར་བརྟག་ཐབས་ཀྱི་སྡོང་པོ་གསུམ། ཡལ་ག་བརྒྱད། ལོ་འདབ་སུམ་ཅུ་སོ་བརྒྱད་དོ།

直译
1-331
第七种包括：三种寿命已耗尽、元素已转变为杀手、组合相似、要害部位受损、时间已过风病生命支持中断、热病已过、寒病深入骨髓、精华无法承受、鬼魅带走灵魂等严重伤害，这是结果夺命疾病的九片叶子。第八种包括：风病治愈后转变为胆病、风病治愈后转变为痰病两种；风病未治愈就转变为胆病、风病未治愈就转变为痰病两种；胆病治愈后转变为风病、胆病治愈后转变为痰病两种；胆病未治愈就转变为风病、胆病未治愈就转变为痰病两种；痰病治愈后转变为风病、痰病治愈后转变为胆病两种；痰病未治愈就转变为风病、痰病未治愈就转变为胆病两种，共十二片叶子。第九种包括：风和痰属于寒性水、血和胆属于热性火两片叶子。虫和黄水既属热性又属寒性，因此不计入叶片数。如此，第二树干有九个枝干，
1-332
六十三片叶子，与前者合计八十八片叶子。这样，第一树干如水，第二树干如被条件变成冰的形态。
辨认症状之根本包括：视觉对境认知树干、触摸检查义理认知树干、询问听闻声音认知树干三种。第一种包括检查舌头的枝干和检查尿液的枝干两种。第一种包括风的舌头红而干涩、胆的舌头覆盖着灰黄色厚痰、痰的舌头灰白无光泽柔软湿润三片叶子。第二种包括风的尿液如水泡沫大、胆的尿液红黄蒸气大气味浓、痰的尿液白色气味蒸气小三片叶子。第二树干包括：触诊风脉的枝干、触诊胆脉的枝干、触诊痰脉的枝干三种。第一种空浮时起伏跳动、第二种快速扩张紧绷跳动、第三种沉弱缓慢，共三片叶子。第三种包括询问风病因习惯的枝干、询问胆病因习惯的枝干、
1-333
询问痰病因习惯的枝干三种。第一种包括：由粗糙食物和行为条件引起、由此引起的病状如打哈欠、伸展身体、寒颤、髋部和腰部所有骨节疼痛、无规律的刺痛、移动性疼痛并呕吐、感官不清、意识混乱、饥饿时疼痛、习惯治疗用油脂确有效果，共十一片叶子。第二种包括：由锐利热性食物和行为条件引起、由此引起的病状如口苦、头痛、身体热度高、上身疼痛、消化后疼痛、习惯治疗用凉性物质有效果，共七片叶子。第三种包括：由沉重油腻食物和行为条件引起、由此引起的病状如胃部不适、食物难以消化、呕吐、口腔无力、胃胀满、打嗝、身心都沉重、内外都寒冷、进食后不适、习惯治疗用热性物质有效，共十一片叶子。如此，诊断方法有三棵树干、八个枝干、三十八片叶子。


 ། གསུམ་པ་གསོ་དཔྱད་ཐབས་ཀྱི་རྩ་བ་ལ། ཟས་ཀྱི་སྡོང་པོ། 
1-334
སྤྱོད་ལམ་གྱི་སྡོང་པོ། སྨན་གྱི་སྡོང་པོ། དཔྱད་ཀྱི་སྡོང་པོ་བཞི། དང་པོ་ལ་རླུང་སེལ་བའི་ཟས་ཀྱི་ཡལ་ག་དང་། རླུང་སེལ་པའི་སྐོམ་གྱི་ཡལ་ག་གཉིས། །མཁྲིས་པ་སེལ་བའི་ཟས་ཀྱི་ཡལ་ག་དང་། མཁྲིས་པ་སེལ་བའི་སྐོམ་གྱི་ཡལ་ག་གཉིས། བད་ཀན་སེལ་བའི་ཟས་ཀྱི་ཡལ་ག་དང་། བད་ཀན་སེལ་བའི་སྐོམ་གྱི་ཡལ་ག་གཉིས་ཏེ་དྲུག །དང་པོ་ལ་རྟའི་ཤ། བོང་བུའི་ཤ། ཕྱི་བའི་ཤ། ལོ་ལོན་པའི་ཤ། ཤ་ཆེན། འབྲུ་མར། ལོ་མར། བུ་རམ། སྒོག་སྐྱ། གཙོང་སྟེ་ལོ་འདབ་བཅུ། གཉིས་པ་ལ་འོ་མ། ལྕ་བ་ར་མཉེ་དང་བཅས་པའི་ཟན་ཆང་། བུར་ཆང་། རུས་ཆང་སྟེ་ལོ་འདབ་བཞི། ཡོངས་དྲིལ་རླུང་ཟས་བཅུ་བཞི། གསུམ་པ་ལ་བའི་ཞོ་དར། རའི་ཞོ་དར། མར་གསར། རི་དྭགས་ཤ། ར་ཤ། ཀོམ་ཤ་སྟེ་བ་ལང་གི་ཤ། ཆག་ཚེ། སྐྱབས། ཁུར་ཚོད་དོ། །བཞི་པ་ལ། ཆབ་ཚ། ཆུ་བསིལ། ཆུ་བསྐོལ་གྲང་གསུམ་སྟེ་མཁྲིས་ཟས་བཅུ་གཉིས། ལྔ་པ་ལ། ལུག་གི་ཤ། གཡག་གི་ཤ། གཅན་གཟན་གྱི་ཤ། ཉའི་ཤ། སྦྲང་རྩི། སྐམ་སའི་འབྲུ་རྙིང་གི་ཟན་དྲོན། ཞོ་དར་ཏེ་བདུན། དྲུག་པ་ལ་གར་ཆང་། ཆུ་བསྐོལ་གྱི་གཉིས་ཏེ་བད་ཀན་གྱི་ཟས་དགུ །ཡོངས་དྲིལ་ཟས་ལ་ལོ་འདབ་སུམ་ཅུ་སོ་ལྔ། སྡོང་པོ་གཉིས་པ་ལ་རླུང་གི་སྤྱོད་ལམ། མཁྲིས་པའི་སྤྱོད་ལམ། 
1-335
བད་ཀན་གྱི་སྤྱོད་ལམ་སྟེ་ཡལ་ག་གསུམ། དང་པོ་ལ་གནས་དྲོ་ས། གྲོགས་ཡིད་འོང་སྟེ་གཉིས། གཉིས་པ་ལ་གནས་བསིལ་ས། སྤྱོད་ལམ་དལ་བར་སྡོད་པ་སྟེ་གཉིས། གསུམ་པ་ལ་གནས་དྲོས། སྤྱོད་ལམ་རྩོལ་བས་འཆག་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་གཉིས་ཏེ་སྤྱོད་ལམ་གྱི་དྲུག །སྡོང་པོ་གསུམ་པ་ལ་རླུང་སེལ་བ་རོའི་ཡལ་ག །རླུང་སེལ་བ་ནུས་པའི། མཁྲིས་པ་སེལ་པ་རོའི། མཁྲིས་པ་སེལ་བ་ནུས་པའི། བད་ཀན་སེལ་བ་རོའི། བད་ཀན་སེལ་བ་ནུས་པའི། རླུང་ཞི་བྱེད་ཁུ་བའི། རླུང་ཞི་བྱེད་སྨན་མར་གྱི། མཁྲིས་པ་ཞི་བྱེད་ཐང་གི མཁྲིས་པ་ཞི་བྱེད་ཕྱེ་མའི། བད་ཀན་ཞི་བྱེད་རིལ་བུའི། བད་ཀན་ཞི་བྱེད་ཏྲེས་སམ་གྱི། རླུང་སྦྱོང་བྱེད་འཇམ་རྩིའི། མཁྲིས་པ་སྦྱོང་བྱེད་བཤལ་གྱི། བད་ཀན་སྦྱོང་བྱེད་སྐྱུགས་ཀྱི་ཡལ་ག་དང་བཅོ་ལྔའོ། །དང་པོ་ལ་མངར་བ། སྐྱུར་བ། ལན་ཚྭ་བ་གསུམ། གཉིས་པ་ལ་སྣུམ་པ། ལྕི་བ། འཇམ་པ་གསུམ། གསུམ་པ་ལ་མངར་བ། ཁ་བ། བསྐ་བ་གསུམ། བཞི་པ་ལ་བསིལ་བ། སླ་བ། རྟུལ་བ་གསུམ། ལྔ་པ་ལ་ཚ་བ། སྐྱུར་བ། བསྐ་བ་གསུམ། དྲུག་པ་ལ། རྣོ་བ། རྩུབ་པ། ཡང་པ་གསུམ། བདུན་པ་ལ་རུས་ཁུ་བཅུ་བཞི། མགོ་ཁྲོལ་གསུམ། བརྒྱད་པ་ལ་ཛཱ་ཏིའི་སྨན་མར། སྒོག་སྐྱའི་སྨན་མར། འབྲས་བུ་གསུམ་གྱི་སྨན་མར། རྩ་བ་ལྔའི་སྨན་མར། 
1-336
བཙན་དུག་གི་སྨན་མར་དང་ལྔ། དགུ་པ་ལ་མ་ནུའི་ཐང་། སླེ་ཏྲེས་ཀྱི་ཐང་། ཏིག་ཏའི་ཐང་། འབྲས་བུ་གསུམ་གྱི་ཐང་དང་བཞི། བཅུ་པ་ལ་ག་བུར་ཕྱེ་མ། ཙན་དན་ཕྱེ་མ། གུར་ཀུམ་ཕྱེ་མ། ཅུ་གང་གི་ཕྱེ་མ་དང་བཞི། བཅུ་གཅིག་པ་ལ་བཙན་དུག་གི་རིལ་བུ། །ཚྭ་སྣའི་རིལ་བུ་དང་གཉིས། བཅུ་གཉིས་པ་ལ་སེ་འབྲུ། དྭ་ལིས། རྒོད་མ་ཁ། ཚྭ་བསྲེགས། ཅོང་ཞི་བསྲེགས་པའི་ཐལ་སྨན་ཏེ་ལྔ། བཅུ་གསུམ་པ་ལ་སླེ་འཇམ། བཀྲུ་འཇམ། བཀྲུ་མ་སླེན་དང་གསུམ། བཅུ་བཞི་པ་ལ་སྤྱི་བཤལ། སྒོས་བཤལ། དྲག་བཤལ། འཇམ་བཤལ་དང་བཞི། བཅོ་ལྔ་པ་ལ་འཇམ་སྐྱུགས། དྲག་སྐྱུགས་ཀྱི་ལོ་འདབ་གཉིས་ཏེ་སྨན་ལ་ལྔ་བཅུ། སྡོང་པོ་བཞི་ལ་རླུང་གི་དཔྱད། མཁྲིས་པའི་དཔྱད། བད་ཀན་གྱི་དཔྱད་ཀྱི་ཡལ་ག་གསུམ། དང་པོ་ལ། བསྐུ་མཉེ་དང་། ཧོར་གྱི་མེ་བཙའ། གཉིས་པ་ལ་རྔུལ་འདོན་དང་། གཏར་ག །ཆུའི་འཕྲུལ་འཁོར། གསུམ་པ་ལ་དུགས་དང་། མེ་བཙའི་ལོ་འདབ་གཉིས་ཏེ་སྡོང་པོ་བཞི། ཡལ་ག་རྩ་བདུན་ལོ་འདབ་དགུ་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་དྲིལ་བས། ལོ་འདབ་ཉིས་བརྒྱ་རྩ་བཞིར་བཤད་ལ། དེ་དག་ཀྱང་ཉི་མ་ཤར་ན་བ་མོ་ལ་སྡོད་པའི་སྐབས་མེད་པ་ལྟ་བུའོ།

直译
第三，治疗方法之根本包括：食物树干、
1-334
日常行为树干、药物树干、治疗法树干四种。第一种包括消除风的食物枝干和消除风的饮料枝干两种；消除胆的食物枝干和消除胆的饮料枝干两种；消除痰的食物枝干和消除痰的饮料枝干两种，共六种。第一种包括马肉、驴肉、旱獭肉、陈年肉、人肉、谷油、酥油、糖、白蒜、韭菜，共十片叶子。第二种包括牛奶、混合茶巴拉孜的糌粑酒、糖酒、骨酒四片叶子。总计风性食物十四种。第三种包括牛酸奶、山羊酸奶、新鲜酥油、野兽肉、羊肉、牛肉、糙米、苋菜、蔬菜九种。第四种包括盐水、凉水、先煮沸后冷却的水三种，总计胆性食物十二种。第五种包括绵羊肉、牦牛肉、肉食野兽肉、鱼肉、蜂蜜、干燥地区陈年谷物热糌粑、酸奶七种。第六种包括未酿透的酒、煮沸水两种，痰性食物共九种。总计食物三十五片叶子。第二树干包括风性日常行为、胆性日常行为、
1-335
痰性日常行为三个枝干。第一种包括温暖处所、令人愉悦的伙伴两种。第二种包括凉爽处所、缓慢行走的日常行为两种。第三种包括温暖处所、努力行走的日常行为两片叶子，日常行为共六种。第三树干包括消除风的味道枝干、消除风的功效枝干、消除胆的味道枝干、消除胆的功效枝干、消除痰的味道枝干、消除痰的功效枝干、平息风的汤剂枝干、平息风的药油枝干、平息胆的汤剂枝干、平息胆的粉剂枝干、平息痰的丸剂枝干、平息痰的灰剂枝干、净化风的软膏枝干、净化胆的泻药枝干、净化痰的催吐枝干共十五种。第一种包括甜味、酸味、咸味三种。第二种包括油腻、沉重、柔软三种。第三种包括甜味、苦味、涩味三种。第四种包括凉性、轻性、钝性三种。第五种包括辛辣、酸性、涩性三种。第六种包括锐利、粗糙、轻盈三种。第七种包括十四种骨汤、三种头部汤。第八种包括肉豆蔻药油、白蒜药油、三果药油、五根药油、
1-336
乌头药油五种。第九种包括马兜铃汤、独一味汤、龙胆汤、三果汤四种。第十种包括樟脑粉、檀香粉、姜黄粉、铁锈粉四种。第十一种包括乌头丸剂、盐类丸剂两种。第十二种包括沙棘、草乌、羌活、烧盐、烧硼砂灰药五种。第十三种包括轻缓独一味、轻缓泻药、非混合泻药三种。第十四种包括一般泻药、特殊泻药、猛烈泻药、温和泻药四种。第十五种包括温和催吐、猛烈催吐两片叶子，药物共五十种。第四树干包括风性治疗、胆性治疗、痰性治疗三个枝干。第一种包括按摩、蒙古灸法。第二种包括发汗、放血、水疗法。第三种包括热敷、灸法两片叶子，四树干，二十七个主枝干，九十八片叶子合计为二百零四片叶子。这些也如太阳升起时阴影无处停留一般。
;


 །མེ་ཏོག་ཚེ་རིང་བ། ནད་མེད་པ། གསལ་བ་གསུམ། འབྲས་བུ་ཆོས་ནོར་བདེ་བ་གསུམ་དུ་སྨིན་པ་ཡིན་ནོ། །
1-337
འདིས་དགོས་སོགས་ཀྱང་ཁོང་གིས་བསྟན་ནོ། །གསོ་བ་རིག་པའི་རྒྱུད་བཞིའི་བཤད་པ་གཞན་ལ་ཕན་པའི་གཏེར་ལས་རྩ་རྒྱུད་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་སྐབས་ཏེ་དང་པོའོ།། །།
༄། །བཤད་རྒྱུད་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའི་སྐབས་ཏེ་གཉིས་པ།
གཉིས་པ་བཤད་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ལ། དེ་ནས་སྟོན་པ་ཞེས་ནས། འདི་སྐད་ཅེས་གསུངས་སོ། །ཞེས་པའི་བར་གྱིས་གླེང་བསླང་། ཀྱེ་དྲང་སྲོང་ཆེན་པོ་ཡིད་ལས་སྐྱེས་ཞེས་པ་ནས། འདི་དག་བཤད་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་སྡོམ་ཚིག་ཡིན། ཞེས་པའི་བར་གྱིས་མདོར་བསྟན། དེ་དོན་ཚན་བཅུ་གཅིག །གནས་བཅུ། ལེའུ་སུམ་ཅུའི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ལས། དང་པོ་མདོར་བསྟན་པའི་དོན་ལ་གསོ་བར་བྱེད་པའི་ཡུལ་ཞིང་ལྟ་བུ། གསོ་བར་བྱེད་པའི་གཉེན་བོ་ཆུ་ལྟ་བུ། ཇི་ལྟར་གསོ་བར་བྱེད་པའི་ཐབས་ཞིང་ལ་ཆུ་འགྲེམས་པ་ལྟ་བུ། གསོ་བ་པོ་སྨན་པ་ལས་མི་ལྟ་བུ་སྟེ་རྩ་བ་བཞི། དང་པོ་ལ་གང་གི་དོན་དུ་གསོ་བ་གྲུབ་པ་ལུས་ཀྱི་གནས། གང་གསོ་བ་དེ་ལས་བྱུང་བའི་འཕེལ་འགྲིབ་ནད་ཀྱི་གནས་གཉིས། རྩ་བ་གཉིས་པ་ལ་བྱ་བ་སྤྱོད་ལམ་གྱི་གནས། འཚོ་བ་ཟས་ཀྱི་གནས། སྦྱོར་བ་སྨན་གྱི་གནས། ཆ་བྱད་དཔྱད་ཀྱི་གནས་ཏེ་བཞི། རྩ་བ་གསུམ་པ་ལ་རྣམ་པར་མ་གྱུར་པའི་ལུས་ནད་མེད་ཐ་མལ་གྱི་གནས། རྣམ་པར་གྱུར་པ་ལུས་ན་བ་གསོ་བ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱི་མ་ལ། 
1-338
ནད་ངོས་འཛིན་པ་བརྟགས་ཀྱི་གནས། རྟོགས་ནས་ཇི་ལྟར་གསོ་ཚུལ། གང་གིས་གསོ་བའི་ཐབས་ཏེ་གསུམ། ཐ་མ་གཉིས་བསྡོམས་བའི་གསོ་བྱེད་ཐབས་ཀྱི་གནས། རྩ་བ་བཞི་པ་ཉིད། དེ་ལྟར་གསོ་བའི་བྱ་བྱེད་སྨན་པའི་གནས་ཞེས་བསྟན་པས། རྩ་བ་བཞི་སྡོང་པོ་བཅུ་གཅིག་ཏུ་གྱེས་པ་ཡིན་ནོ། །
༈ དང་པོ་གང་གི་དོན་དུ་གསོ་བ་གྲུབ་པ་ལུས་ཀྱི་སྡོང་པོ།
གཉིས་པ་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ལ་བཅུ་གཅིག་ལས། དང་པོ་གང་གི་དོན་དུ་གསོ་བ་གྲུབ་པ་ལུས་ཀྱི་སྡོང་པོ་ལ། ལུས་ཆགས་ཚུལ། འདྲ་དཔེ། གནས་ལུགས། མཚན་ཉིད། ལས་དབྱེ། འཇིགས་ལྟས་བསྟན་པ་སྟེ་ཡལ་ག་དྲུག །དང་པོ་ལ་ཆགས་པའི་རྒྱུ། འཕེལ་བའི་རྐྱེན། བཙའ་བའི་རྟགས་ཏེ་ལོ་འདབ་གསུམ། སྤུངས་བའམ་བསགས་པ་ལས་ལུས་ཞེས་བྱ་བ་འདི། ཇི་ལྟར་གྲུབ་པའི་ཚུལ་ནི་རགས་པ་མངལ་སྐྱེས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བཤད་ན། ཕའི་ཁུ་བ་དང་མའི་ཟླ་མཚན་གཉིས་སྐྱོན་མེད་པ་དང་། དེ་ལ་ལས་མཐུན་བའི་དྲི་ཟ་ཉེ་བར་འཁོར་བ་གསུམ་ནི་རྒྱུ། དེ་གསུམ་ཚོགས་པའི་མངལ་གྱི་འབྱུང་བ་ལྔ། རྐྱེན་དེ་དག་འཛོམ་པ་ལས་ཇི་ལྟར་ཆགས་པའི་ཚུལ་ནི། བུད་མེད་ལོ་བཅུ་གཉིས་ནས་ལྔ་བཅུ་ལོན་པའི་བར་དུ་ཟླ་བ་རེ་ལ་མངལ་ནས་ཁྲག་ཞག་གསུམ་དུ་འཛག་ཅིང་། དེ་ནས་ཀྱང་ཞག་བཅུ་གཉིས་སུ་མངལ་ཁ་བྱེ་ནས་སྡོད་དོ། །དེའི་འཛག་པའི་ཞག་གསུམ་ལ་སྲིད་མི་ལེན་ཆད་པའི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་ཀྱིས་བསྐུལ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞག་དང་པོ། 
1-339
གསུམ་པ། ལྔ་པ། བདུན་པ། དགུ་པ་ལ་བུ། གཉིས་དང་། བཞི་དང་། དྲུག་དང་། བརྒྱད། བཅུ་པ་ལ་བུ་མོ། བཅུ་གཅིག་པ་དང་བཅུ་གཉིས་པ་ལ་སྲིད་མི་ལེན་ནོ། །དེ་ཡང་ཁུ་བ་མང་ན་བུ། ཟླ་མཚན་མང་ན་བུ་མོ། ཆ་མཉམ་པ་མ་ནིང་། ཁུ་བ་གཉིས་འདྲེས་པ་ཆ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བ་ལས་མཚེ་མ། དྭངས་མ་ལས་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། དྲི་མ་ཤས་ཆེ་བ་ཡིད་དུ་མི་འོང་སྐྱེའོ། །ཕའི་ཁུ་བའི་རུས་པ། ཀླད་པ། གཞུངས་པ། མའི་ཟླ་མཚན་ལས་ཤ་ཁྲག་དོན་སྣོད། རང་སེམས་ལས་དབང་པོའི་རྣམ་ཤེས། ས་ལས་ཤ་རུས་སྣ་དྲི། ཆུ་ལས་ཁྲག་ལྕེ་རོ་རླན། མེ་ལས་དྲོད་མདངས་མིག་གཟུགས། རླུང་ལས་དབུགས། པགས་པ་རེག་བྱ། ནམ་མཁའ་ལས་བུ་ག་རྣ་བ་སྒྲ་སྐྱེ་བར་བཤད་དོ།

直译
花朵长寿、无病、明朗三种；果实成熟为法、财、乐三种。
1-337
这也显示了需要等。医学四部医典解释利益他人宝藏中的根本经典分类第一部分。
阐释经典分类第二部分
第二，详细解释阐释经典，从"然后，导师..."到"如此说道"为引言。从"嗨，大仙人意生"到"这些是阐释经典的总纲"为概要说明。其内容十一要点、十章、三十个方面详细解释，首先概要说明的内容为：治疗对象如田地、治疗对治如水、如何治疗的方法如田地洒水、治疗者医生如农夫，这四个根本。第一，为何目的而治疗的成就身体章和所治疗的由此产生的兴衰疾病章两种。第二根本包括行为日常行章、养生食物章、配伍药物章、工具治疗章四种。第三根本包括未变化的身体无病平常章、已变化的生病身体治疗两种，后者包括
1-338
疾病辨认检查章、了解后如何治疗、用什么方法治疗三种。最后两者合为治疗方法章。第四根本就是治疗的行为医者章，这样讲解了四个根本分支为十一个树干。
第一，为何目的而治疗的成就身体树干
第二部分，详细解释十一章，首先，为何目的而治疗的成就身体树干包括：身体形成方式、比喻、原理、特征、作用分类、毁坏征兆说明六个分支。第一种包括形成的原因、增长的条件、出生的征兆三片叶子。聚集或积累称为身体，其形成方式，粗略地以胎生为例解释：父精和母经血两者无缺陷，与之业力相符的寻香者靠近，这三者为因。这三者聚合的胎中五大元素为缘。这些条件聚合后形成的方式是：女性从十二岁到五十岁期间，每月从子宫流血三天，然后子宫口开放十二天。在流血的三天内不会受孕，由业和烦恼驱动的意识在第一天、
1-339
第三、第五、第七、第九天为男孩，第二、第四、第六、第八、第十天为女孩，第十一和第十二天不受孕。如果精液多则为男孩，经血多则为女孩，相等则为中性，两种精液混合分为两部分则为双性，由精华产生的容貌美丽，污垢较多则生出不美丽者。父精形成骨骼、脑、脊髓，母经血形成肉、血、脏腑，自心形成感官意识，地生肉骨鼻嗅觉，水生血舌味湿润，火生温暖光泽眼色，风生呼吸皮肤触觉，虚空生孔洞耳声音。


 །གཉིས་པ་མངལ་ཆགས་ནས་འཕེལ་བའི་རྒྱུ་ཡང་མའི་བུ་སྡོད་གཡས་སམ་གཡོན་གྱི་རྩ་དང་སྲིད་ཕོའམ་མོའི་ལྟེ་བ་འབྲེལ་པ། ཡང་རྩ་དེ་གཉིས་མའི་བསམ་སེའུ་བཅུད་ཀྱི་རྩ་དང་འབྲེལ་བས་ན། མས་ཟས་ཟོས་པའི་དྭངས་མས་མངལ་རིམ་གྱིས་འཕེལ་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ཡང་བདུན་ཕྲག་སུམ་ཅུ་རྩ་བརྒྱད་དུ་རླུང་གིས་བསྒྱུར་ཞིང་ཟླ་བ་དགུར་གནས་ལ། བུ་འདོད་པས་ལྟེ་བསྒྱུར་ལ་སོགས་པའི་མན་ངག་ཟླ་བ་དང་པོ་ལ་བྱ་ཞིང་། མའི་སྤྱོད་ལམ་ཉལ་པོ་དང་རྩོལ་བ་དྲག་པོ་ལ་སོགས་པ་བྱས་པ་དང་། 
1-340
སྙིང་ལ་འདོད་པའི་ཟས་སྤྱོད་བཀག་པ་ལས་མངལ་འཇིགས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། །བདུན་ཕྲག་ལྔ་པ་ནས་ལྟེ་བར་སྲོག་རྩའི་རྩ་བ་ཆགས་ཤིང་། དྲུག་པར་སྲོག་རྩ་ནག་པོ། བདུན་པར་མིག་གི་དབང་པོ་དོད་ཅིང་། བརྒྱད་པ་ལ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་མགོ་དབྱིབས། དགུ་པར་ལུས་ཀྱི་ཁོག་པ་སྟོད་སྨད། བཅུ་པར་དཔུང་དཔྱི་བཞི་འབུར་དུ་དོད། བཅུ་གཅིག་པར་དབང་པོ་དགུ བཅུ་གཉིས་པར་དོན་ལྔ། བཅུ་གསུམ་པར་སྣོད་དྲུག །བཅུ་བཞི་པར་དཔུང་རྐང་བརླ་རྐང་། བཅོ་ལྔ་པར་རྐང་ལག་གི་རྗེ་ངར། བཅུ་དྲུག་པར་སོར་མོ་ཉི་ཤུ། བཅུ་བདུན་པར་ཕྱི་ནང་འབྲེལ་བའི་རྩ། བཅོ་བརྒྱད་པར་ཤ་ཚིལ། བཅུ་དགུ་པར་ཆུ་བ་རྒྱུས་པ། ཉི་ཤུ་བར་རུས་པ་རྐང་མར་གྲུབ་པ། རྩ་གཅིག་པར་ཕྱིའི་པགས་པས་གཡོགས་པ། རྩ་གཉིས་པར་དབང་པོ་དགུའི་བུ་ག་བྱེ་བ། རྩ་གསུམ་པར་སྐྲ་དང་བ་སྤུ་སེན་མོ་ཆགས་པ། རྩ་བཞི་པར་བདེ་སྡུག་ཤེས་པ། རྩ་ལྔ་པར་རླུང་ནང་དུ་རྒྱུ་བ། རྩ་དྲུག་པར་སེམས་ཀྱི་དྲན་པ། རྩ་བདུན་པ་ནས་སུམ་ཅུའི་བར་གྱིས་དེ་དག་གསལ་པར་དོད་པ། སོ་གཅིག་ནས་སོ་ལྔའི་བར་གྱིས་ཆེས་ཆེར་འཕེལ་ཞིང་མ་བུ་གཉིས་གཟི་མདངས་རེས་མོས་སུ་འཕོའོ། །སོ་དྲུག་ནས་མངལ་ལ་སྐྱོ་བའི་འདུ་ཤེས། སོ་བརྒྱད་ནས་མགོ་མཇུག་བསྒྱུར་ཏེ་མངལ་ནས་འབྱིན་ལ། 
1-341
དུས་སུ་མི་བཙའ་བར་འགྱིང་བ་ཡང་ཁྲག་ཟགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། རླུང་གིས་དཀུ་བཀག་པའི་སྐྱོན་ནོ། །གསུམ་པ་ནི་རིང་བའི་རྟགས། ཐུང་བའི་རྟགས་གཉིས། དང་པོ་བུར་སྐྱེ་ན་མའི་ལུས་ཀྱི་གཡས་ལོགས་ལ་བརྟེན་པ་དང་། དཀུ་གཡས་པ་མཐོ། ལུས་ཡང་། རྨི་ལམ་ལ་སྐྱེས་པ་མཐོང་། འཕྲད་འདོད་གླུ་གར་ལ་དགའ། ནུ་ཞོ་གཡས་པ་སྔར་འབྱུང་ལ་བཟློག་པ་བུ་མོའོ། །འདྲེས་པ་ལས་མ་ནིང་། ལྟོ་བ་གཡས་གཡོན་གྱི་དབུས་དམའ་ན་མཚེ་མའོ། །གཉིས་པ་ལུས་སྐྱིད་སྙོམས་པ་སོགས་སོ། ། གཉིས་པ་འདྲ་དཔེ་ལ་མཚོན་བྱ་ལུས། མཚོན་བྱེད་དཔེ་སོ་གསུམ་ལོ་འདབ་གཅིག་ཏུ་བྱས་པ། ། གསུམ་པ་གནས་ལུགས་བསྟན་པ་ལ། ལྡང་ཚད་ལུས་ཟུངས་ཀྱི་གནས་ལུགས། འབྲེལ་པ་རྩའི་གནས་ལུགས། གཉན་པ་གནད་ཀྱི་གནས་ལུགས། རྒྱུ་ལམ་བུ་གའི་གནས་ལུགས་ཏེ་ཡལ་ག་ཕྲེའུའི་ཚུལ་དུ་གྱེས་པ་བཞི་ལས། དང་པོ་ལ་ལུས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་ལྡང་ཚད་དང་། ལུས་སྤྱིའི་ཚད་ཀྱི་ལོ་འདབ་གཉིས། དང་པོ་དེ་ལ་གནོད་བྱེད་ཉེས་པའི་ལྡང་ཚད། གནོད་བྱེད་ལུས་ཟུངས་དྲི་མའི། ཆུ་རྒྱུས་སྤུའི། །དོན་སྣོད་བུ་གའི་ལྡང་ཚད་བཞི། གཉིས་པ་ལ་ཆགས་པའི་རྩ། སྲིད་པའི་རྩ། །འབྲེལ་བའི་རྩ། ཚེའི་རྩའི་ལོ་འདབ་བཞི། དང་པོ་སྲོག་རྩ་ལྟེ་བ་ནས་གྱེན། མཆིན་ཁྲི་ཕུག་ནས་སྒལ་པའི་ནང་ཐད་དུ་ཐང་ཤིང་གི་སྡོང་པོོ་ལངས་པ་ལྟ་བུ་ཡོད་པ་ལས། 
1-342
རྩ་ཐམས་ཅད་ཡལ་ག་ལྟ་བུར་གྱེས་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་རྩེ་མོ་ཀླད་པའི་ཐད་དུ་ཟུག་ཅིང་། དེ་ནས་ཐུར་དུ་འཕྲོས་པ་གཏི་མུག་བད་ཀན་གྱི་ཁམས་སྐྱེད་པ་ཆུ་རྩའམ་རྩ་དཀར། བར་གྱི་རྒྱུན་ཞེ་སྡང་མཁྲིས་པ་སྤྲོ་བ་ཁྲག་རྩའམ་རྩ་ནག །ལྟེ་བ་ནས་འོག་གསང་བའི་གནས་སུ་ཟུག་པ་འདོད་ཆགས་རླུང་སྤྲོ་བ། འདི་ནི་ལྟེ་བ་ནས་སྡོང་པོ་གསུམ་དུ་སོང་བ་མ་ཡིན་ལ། ཤིང་སྡོང་གཅིག་གི་རྩ་རྩེ་བར་མ་བྱེད་ལས་ཀྱིས་གསུམ་དུ་བཞག་པ་ལྟ་བུའོ།

直译
第二，胎儿形成后增长的原因是母亲的子宫右侧或左侧血管与转生的男性或女性脐带相连，而且这两条血管与母亲消化精华的血管相连接，所以母亲所吃食物的精华使胎儿逐渐增长。胎儿在三十八周内由风推动转变，在子宫中停留九个月。想要生男孩的人应在第一个月进行转脐等口诀修习，而母亲的行为如性交、剧烈运动等，
1-340
以及禁止心中所想的饮食行为，会导致胎儿受损。第五周胎儿在脐部形成命脉根部，第六周形成黑色命脉，第七周眼睛器官开始形成，第八周依靠眼睛形成头部形状，第九周形成身体上下躯干，第十周肩部和髋部四处凸起，第十一周形成九种感官，第十二周形成五脏，第十三周形成六腑，第十四周形成肩、大腿、小腿，第十五周形成手臂、腿部的肌肉，第十六周形成二十个手指脚趾，第十七周形成内外相连的脉络，第十八周形成肉和脂肪，第十九周形成筋腱，第二十周形成骨骼和骨髓，第二十一周被外皮包裹，第二十二周九种感官的孔窍打开，第二十三周形成头发、汗毛、指甲，第二十四周能感知苦乐，第二十五周内部风开始流动，第二十六周有心识记忆，第二十七周到第三十周这些清晰地发育，从第三十一周到第三十五周更加发育，母子的气色交替转移。从第三十六周开始对胎内产生厌倦意识，从第三十八周转头向下，准备从胎内出生，
1-341
如果不能按时出生而延迟，是因为流血等问题或风阻塞腰部等缺陷。
第三，长短的征兆有两种：第一，如果是男孩，依靠母亲身体右侧，右腰高起，身体轻盈，梦中见到男性，喜欢见人、歌舞，右乳先出奶；与此相反则是女孩。混合生出的是中性人，腹部左右中间低陷则是双性人。第二，身体舒适平衡等。
第二，比喻包括所比喻的身体和能比喻的三十三种比喻作为一片叶子。
第三，讲解原理包括：数量标准身体精华的原理、相连的脉络的原理、重要部位的原理、通道孔穴的原理，这四个枝干以细小方式分开。第一种包括身体各部分的数量标准和整体身体数量标准两片叶子。第一种又包括有害元素的数量标准、有害的身体精华和废物的数量标准、筋腱毛发的数量标准、脏腑孔穴的数量标准四种。第二种包括构成的脉络、存在的脉络、连接的脉络、寿命脉络四片叶子。第一种是从脐部向上升的命脉，从肝胆后方向脊柱内侧如同竖立的木杆，
1-342
所有脉络如枝条般从此分散。其顶端插入脑部，从那里向下延伸生成愚痴痰性成分的水脉或白脉；中间部分生成愤怒胆性成分的血脉或黑脉；从脐部向下进入私密处生成贪欲风性成分。这并非从脐部分为三个树干，而是如同一棵树的根、梢、中间由其作用划分为三部分。


 །གཉིས་པ་སྤྱི་བོར་དབང་པོ་ཡུལ་ལ་འཆར་བར་བྱེད་པ་དང་། སྙིང་གར་དྲན་པའི་དབང་པོ་གསལ་བར་བྱེད་པ་དང་། ལྟེ་བར་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ཆགས་པར་བྱེད་པ་དང་། གསང་བར་བུ་ཚ་རིགས་བརྒྱུད་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྩ་སྟེ། སྲོག་རྩའི་སྡོང་པོ་དེ་གནས་དེ་དག་ཏུ་དངོས་དང་བརྒྱུད་པའི་རྩ་ཕྲན་ལྔ་བརྒྱ་ལྔ་བརྒྱས་བསྐོར་བས་ལུས་ཀྱི་གནས་ཐམས་ཅད་ཆགས་ཤིང་འཕེལ་བར་བྱེད་པས་ན་ལུས་རྗེས་སུ་འཛིན་པ་ཞེས་སོ། ། གསུམ་པ་རྩ་ནག་རྩ་དཀར་གཉིས་ཏེ་ཆགས་རྩ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་བའི་བར་མ་ལ་སྲོག་གི་རླུང་ཁྲག་དང་བསྡོངས་ནས་གནས་པའི་ཕྱིར་རྩ་ནག་ཅེས་བྱའོ། །དེ་ལས་གྱེས་པ་དོན་སྣོད་ནང་དུ་འབྲེལ་བ་སྦས་པའི་རྩ་བརྒྱད། ཡན་ལག་ཕྱིར་འབྲེལ་མངོན་པའི་རྩ་བཅུ་དྲུག་སྟེ། བསྡོམས་པས་ཤ་ཁྲག་འཕེལ་བར་བྱེད་པའི་རྩ་ཆེན་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིའོ། །
1-343
སྦས་པའི་རྩ་བརྒྱད་ནི། རྒྱུད་ལས་གསུངས་པ། འགྲེལ་པ་མཁན་རྣམས་གྱིས་ཚིགས་པ་བཞི་པའི་ཐད་ནས་ཡལ་ག་གསུམ་དུ་གྱེས་པའི་དབུས་ཀྱི་སྦོམ་པ་སྙིང་ལ་ཟུག་ཅེས་འབྱུང་ལ། དོན་དེ་གཉིས་ཀྱི་འཛོམ་ས་ནས་ཡིན་པས་འགལ་བ་མེད་དོ། སྙིང་ནང་དུ་དྭངས་མའི་རྩ་ལྔ་གྱེས་པའི་རླུང་རྩ་དབུས། རླུང་ཁྲག་འདྲེས་པའི་རྩ་བཞི་ཕྱོགས་བཞིར་གནས་སོ། །གཡས་གཡོན་གཉིས་པོ་གློ་བ་མ་བུ་གཉིས་ལ་ཟུག །གློ་བའི་ནང་དུ་རྩ་སོག་མའི་ཕོན་པོ་ལྟ་བུར་གྱེས་པ་ལ་གློ་བ་པགས་པས་གཡོགས་པ་ལྟ་བུར་སོང་བས་སོབ་ཅིང་ནད་འཇུག་སླ་ཐོན་པར་དཀའ་འོ། །ཚིགས་པ་བརྒྱད་པའི་ཐད་ནས་ཡལ་ག་གཉིས་སུ་གྱེས་པའི་གཅིག་མཆིན་པ་དང་། གཅིག་མཆིན་པའི་ལུང་ཆེན་མཆིན་ཁྲི་ནག་པོ་དང་འབྲེལ་ལོ། ཚིགས་པ་བཅུ་གཉིས་པ་ནས་གཅིག་མཚེར་པ་དང་། བཅུ་གསུམ་པ་ནས་གཅིག་བསམ་སེར། བཅུ་བཞི་པ་ནས་གཅིག་མཁལ་མར་འབྲེལ་ལོ། དེ་ལྟར་བརྒྱད་པོ་དེ་ཕྱིར་མི་མངོན་པའི་ཕྱིར་སྦས་པའི་རྩ་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་དག་ཡལ་ག་དང་དོན་སྙིང་བརྒྱད་འབྲས་བུ་ལྟ་བུའོ། །ཡན་ལག་ཕྱིར་འབྲེལ་མངོན་པའི་རྩ་བཅུ་དྲུག་ནི། རྩ་ནག་ཅེས་བཞག་པའི་སྲོག་པ་རྩའི་རྩེ་མོ་ལས་ཁྲག་རྩ་གཉིས། འཕར་རྩ་བཞི་དྲུག་ཏུ་གྱེས་ཏེ་སྐེ་ལ་སོང་སྟེ་མགོ་ལ་གནས། དེའི་འོག་ནས་འཕར་རྩ་གཉིས་ཁྲག་རྩ་གཉིས་ཏེ་བཞིར་གྱེས་ནས་ལག་པ་གཡས་གཡོན་ལ། 
1-344
རྩ་ནག་གི་སྨད་ན་འཕར་རྩ་གཉིས། ཁྲག་རྩ་གཉིས་ཏེ་བཞིར་གྱེས་ནས་རྐང་པར། ཡང་འཕར་རྩ་གཉིས་ཕོ་མོའི་མཚན་མ་དང་འབྲེལ་ཏེ། སྙིང་དང་འབྲེལ་བ་རྣམས་འཕར་ལ། མཆིན་པ་དང་འབྲེལ་བ་རྣམས་མི་འཕར་ཞེས་གྲག་གོ །དེ་ལྟར་རྩ་ཆེན་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་པོ་དེ་ལས་བཏར་དུ་རུང་བའི་རྩ་བདུན་ཅུ་དོན་བདུན། འབུག་ཏུ་མི་རུང་བའི་རྩ་གནད་བརྒྱ་དང་བཅུ་གཉིས་ཏེ་བསྡོམས་པས་བརྒྱ་དང་གྱ་དགུའོ། །གཏར་རྩ་བདུན་ཅུ་དོན་བདུན་ནི། འཚོག་གསང་གཅིག །གསེར་མདུང་། དངུལ་མདུང་། མུར་གོང་གི་ལྟག་རལ་གཉིས། དཔྲལ་རྩ་ཁ་ཆེ། མིག་རྩ་གཉིས། སྣ་རྩེ་གཅིག །ལྕེ་རྩ་གཉིས། སོ་རྩ་གཉིས། རྩེའུ་ཆུང་གཉིས། ཐོང་རྩ་གཅིག །ལྟག་རྩ་ནག་པོ་གཉིས། སྣ་རྩའམ་ལྗོན་ཤིང་གཉིས་ཏེ། མགོ་ལ་ཉི་ཤུ། དཔུང་རྩ་གཉིས། གྲུ་མགོ་གཉིས། སྒང་རྩ་གཉིས། སྣོད་ཁ་གཉིས། རུ་ཐུང་གཉིས། གློ་སྙིང་འདོམས་རྩ་གཉིས། བད་ཀན་ཤལ་རིང་གཉིས། མཁྲིས་རྩ་ཤལ་རིང་གཉིས། མཁྲིས་རྩ་ཕྲན་བུ་གཉིས། གློ་མཆིན་འདོམས་རྩ་གཉིས། མཆིན་མཁྲིས་འདོམས་རྩ་གཉིས། རྒྱབ་རྩ་དྲུག་འདུས་གཉིས། སོར་མོའི་བར་རྩ་བཅུ་སྟེ། ལག་པ་ལ་སུམ་ཅུ་སོ་བཞི། རྩ་བོ་ཆེ་གཉིས། འགབ་རྩ་གཉིས། རྟ་མཐུར་གཉིས། བྱིན་གཞུག་གཉིས། གདོང་རྩ་གཉིས། ལོང་རྩ་གཉིས། བྱིན་སྐྱོགས་གཉིས། ཡོབ་གོང་གཉིས། རྒྱུ་མའི་རྩ་གཉིས་ཏེ་རྐང་པ་ལ་བཅོ་བརྒྱད། སྦུབས་ལ་ཕོ་བའི་རྭ་རྩ་གཉིས། 
1-345
ཕོ་མཚན་གྱི་འགྲམ་རྩ་གཉིས། བུད་མེད་ལ་འདིའི་དོད་ནུ་མ་ལ། གཞུག་ཐུང་རྩེ་མོ་གཅིག་སྟེ་ལྔའོ།

直译
第二，顶部使感官对境显现，心部使记忆器官明朗，脐部使身体器官形成，秘密处使子孙后代繁衍的脉络。命脉树干在这些部位由直接和间接的五百五百细脉环绕，使身体所有部位形成并发展，因此称为"维持身体"。
第三，黑脉和白脉两种，在三分构成脉的中间部分，生命之风与血结合而存在，因此称为黑脉。从它分出的与内部脏腑相连的隐藏脉八条，与外部肢体相连的显现脉十六条，合计有增长肉血的大脉二十四条。
1-343
隐藏脉八条，经典中所说，注释者们说从第四椎骨处分出的三个分支中，中间粗大的插入心脏。这两种说法的交汇处是相同的，因此无矛盾。心脏内分出五条精华脉，风脉在中央，风血混合的四脉位于四方。左右两条插入两肺。肺内脉如草束般分散，肺被皮肤包裹，因此松软且易受病入侵难以治愈。从第八椎骨处分成两个分支，一个与肝脏相连，一个与肝脏大腔的黑色胆相连。从第十二椎骨一个与脾脏相连，从第十三椎骨一个与**[消化器官]相连，从第十四椎骨一个与肾脏相连。这八条因不外露所以称为隐藏脉，它们的分支与八个心脏脏腑如同果实一般。外部肢体相连的显现脉十六条是：被称为黑脉的生命脉顶端分出两条血脉，四条动脉共六条延伸至颈部并位于头部。其下分为两条动脉，两条血脉共四条延伸至左右手臂，
1-344
黑脉下部分为两条动脉，两条血脉共四条延伸至腿部，还有两条动脉与男女生殖器相连。与心脏相连的脉搏动，与肝脏相连的不搏动。如此，这二十四条大脉中，适合放血的脉七十七条，不适合刺穿的要害脉一百一十二条，总计一百八十九条。
适合放血的七十七条脉是：一条顶部气穴，金刺，银刺，眉骨上方的两条额部裂隙，额部大脉，两条眼脉，一条鼻尖脉，两条舌脉，两条牙脉，两条小尖脉，一条胸部脉，两条后脑黑脉，两条鼻脉或树脉，头部共二十条；两条肩脉，两条肘脉，两条背脉，两条腹口脉，两条短角脉，两条肺心连接脉，两条长痰脉，两条长胆脉，两条细胆脉，两条肺肝连接脉，两条肝胆连接脉，两条聚集六条背脉，十条指间脉，手臂共三十四条；两条大脉，两条遮脉，两条马尾脉，两条小腿后侧脉，两条前脉，两条胫脉，两条弯曲小腿脉，两条足踝脉，两条肠脉，腿部共十八条；体腔内有两条胃角脉，
1-345
两条男性生殖器侧脉，女性则相应在乳房处，一条尾椎尖端脉，共五条。


 །རྩ་གནད་བརྒྱ་དང་བཅུ་གཉིས་ནི། མགོ་ལ་གཉན་གྱི་རེ་ཐག་བཞི། ཕྱི་ནང་རྒྱུག་པ་གཅིག །ཚངས་པའི་སྐུད་པ་གཅིག །འཕྲེད་ཉལ་གཉིས། གཟེར་རྩ་དགུ། མཚུལ་རྩ་གཉིས། འཇུག་བྱེད་གཉིས། མིག་གི་རྩ་རུས་ཞེན་གཉིས། གསེར་གྱི་སྐུད་པ་གཅིག་སྟེ་མགོ་ལ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི། སྙིང་རྩ་དྲུག །གློ་རྩ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི། མཆིན་རྩ་གཉིས། མཚེར་རྩ་གཉིས། བསམ་སེའུའི་གཉིས། ཕོ་བའི་རྩ་ལྔ། མཁྲིས་པ་གཅིག །རྒྱུ་རྩ་གཅིག །ལོང་རྩ་གཉིས། མཁལ་མ་ཕྱི་ནང་གི་རྩ་བཞི། ལྒང་པའི་རྩ་གསུམ་སྟེ་ལྔ་བཅུ་ང་གཉིས། ཡན་ལག་ལ་འཕར་རྩ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་ཡོད་པ་ལས། དངུལ་མདུང་གཉིས། མིག་དམར་གཉིས། ཕྱིར་མངོན་པའི་རྩ་བཅུ་དྲུག་ཏུ་འདུས་པས་མི་བགྲང་། གཞན་ཉི་ཤུ། མཆིན་རྩ་གཉིས། མཁལ་རྩ་དྲུག །མཚེར་རྩ་བཞི། མཁྲིས་རྩ་བཞི་སྟེ་སོ་དྲུག་བསྡོམས་པས་བརྒྱ་དང་བཅུ་གཉིས་སོ། །གཏར་རྩ་གནད་དུ་བཤད་པ་དེ་རྣམས་གཏར་དུས་ན་གཏར་རྩ་ཡིན་ཡང་། མཚོན་གྱི་གནད་དུ་ནས། གནད་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དེར་སྨོས་སོ། །དེ་དག་ཕྱི་ཤ་པགས། བར་རུས་པ། ནང་དོན་སྣོད་དུ་འབྲེལ་བས་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་ཕྲག་གསུམ་སྟེ་སུམ་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ། དེ་ལ་རླུང་མཁྲིས་བད་ཀན་འདུས་པ་བཞིར་ཕྱེ་ནས་བརྒྱ་དང་བརྒྱད་ཅུ་ལས་ལྔས་དམན་པར་ཕྱེ་བས་བདུན་བརྒྱ། 
1-346
དེ་ལས་བྱེ་བ་ཕྲག་ཕྱེད་དང་བཞི། དེ་ལས་དྲྭ་བ་ལྟ་བུར་གྱེས་པར་བཤད་དོ། །རྩ་དཀར་ནི། སྔོན་རབས་པ་དག །སྲོག་རྩ་དཀར་པོ་དེ་སྒལ་པའི་དཀྱིལ་ན་མར་འཇར་ནས་རྒྱུ་སྟེ། རྩ་སྟོང་ལ་སྙིང་འབྲས་བུའི་ཚུལ་དུ་སྨིན་ལ། རྩ་སྨད་ཕྲ་མོར་གྱེས་ཏེ་བརྒྱུངས་པ་བཞིན་སོང་ནས་གཞུག་གུ་ཐུང་གི་རྩ་མིག་ཏུ་ཐིམ་མོ་ཞེས་ཟེར་ཡང་། གཞུང་ལས་མ་བཤད་པས་འཐད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གཞུང་ལས་བྱུང་བ་ནི། རྩ་དཀར་ཐམས་ཅད་ཀླད་པའི་ཐད་ཀྱི་སྲོག་རྩ་རྩེ་མོ་ནས་འཐུར་དུ་གྱེས་ནས། ལུས་བསྒུལ་བསྐྱོད་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་པའི་ཆུ་རྩ་ནང་དུ་འབྲེལ་བ་དང་ཕྱིར་མངོན་པ་དག་སྟེ། དང་པོ་དོན་སྣོད་དང་འབྲེལ་བ་སྦས་པའི་རྩ་དར་གྱི་དཔྱང་ཐག་ཅེས་བྱ་བཅུ་གསུམ་ཀླད་པའི་རྗེས་ཞབས་ནས་དོན་ནས། སྐེད་ནས་མར་བརྒྱུད་དེ་རླུང་གི་རྩ་བཞི་སྙིང་དང་རྒྱུ་མར་འབྲེལ། མཁྲིས་པའི་རྩ་བཞི་གློ་ལོང་མཆིན་ཁྲིར། བད་ཀན་གྱི་རྩ་བཞི་ཕོ་མཚེར་མཁལ་ལྒང་དུ། འདུས་པའི་རྩ་གཅིག་བསམ་སེའུ་དང་འབྲེལ་ལོ། །ཕྱིར་འབྲེལ་བའི་རྩ་དྲུག་ཡོད་དེ། ལྟག་པར་སྦུ་གུ་ཅན་གཉིས། ལྟག་ཟུར་སྤུ་འཁྱིལ་ནས་འཇའ་བྱེད་གཉིས། སྣ་ཤལ་འོག་གཤོང་ནས་རཏྣ་གཉིས་ཏེ་དྲུག །དེ་དག་ལས་གྱེས་པ་མགོ་ལ་གསུམ། མདོ་རིས་གཅིག །འདས་བྱེད་གཉིས་ཏེ་གསུམ། རྒྱབ་ན་བརྒྱུངས་པ་རྩ་གཅིག །
1-347
ཚིག་འགྲམ་འབྲེལ་བ་གཉིས་ཏེ་གསུམ། ཡན་ལག་ལ་བཅུའོ། ། བཞི་པ་མིའི་ཚེ་སྲོག་གི་རྟེན་བྱེད་པའི་རྩ་གསུམ་ཡོད་དོ། །དང་པོ་སྲོག་པའི་རྩ་ཐང་ཤིང་གི་སྡོང་པོ་ལྟ་བུ་ལུས་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པར་གནས་པ་དེ་དང་། གཉིས་པ་དབུགས་དང་འགྲོགས་ནས་འཕར་བའི་རྩ་དང་། གསུམ་པ་བླ་དང་འགྲོགས་ཏེ་འཁྱམས་པ་བླ་རྩའོ། །དེ་དག་ལུས་ཕྱི་ནང་སྦྲེལ་བ་དང་། ལུས་སྐྱེད་ཅིང་གནས་པ་དང་། སྲོག་གི་རྩ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྩ་ཞེས་བྱའོ། །གཉིས་པ་ལ། ཤ་གནད། ཚིལ། རུས། ཆུ་རྒྱུས། དོན་སྣོད། རྩའི་གནད་དེ་ལོ་འདབ་དྲུག །དང་པོ་སྤྱིར་གནད་ཅེས་བྱ་བ། དེར་མཚོན་ཕོག་ན་རབ་ཏུ་འཆི། འབྲིང་དུ་ན་ཞིང་སྦྱོང་། ཐ་མའང་གཞན་པས་གསོ་བར་དཀའ་བས་སོ། །དེ་ཡང་ཤ་གནད་སྐྲངས་བ། རུས་གནད་ཟུག་རྔུ་ཆེ། ཆུ་རྒྱུས་ཀྱི་གནད་འཇའ་བར་བྱེད་པ། ལྷག་མ་རྣམས་སྲོག་འདོར་བར་བྱེད་པའོ།

直译
要害脉一百一十二条是：头部有四条关键性命线，一条内外奔跑脉，一条梵天线，两条横卧脉，九条刺痛脉，两条喉脉，两条进入脉，两条与眼骨粘连的脉，一条金线，头部共二十四条；六条心脉，二十四条肺脉，两条肝脉，两条脾脉，两条消化脉，五条胃脉，一条胆脉，一条肠脉，两条大肠脉，四条肾脏内外脉，三条膀胱脉，共五十二条；肢体上有二十四条动脉，其中两条银矛脉，两条红眼脉，已包含在十六条外显脉中因此不计数；其他二十条，两条肝脉，六条肾脉，四条脾脉，四条胆脉，共三十六条，总计一百一十二条。那些被称为放血要害脉的脉络，在放血时是放血脉，但成为武器要害时，就变成要害，因此在此提及。这些脉络连接外部皮肤、中间骨骼、内部脏腑，每组一百二十，共三百六十条。再按风、胆、痰、合并四类分类，为一百八十减五条，共七百条，
1-346
从此分出四亿五千万条，再从此如网状分散。
白脉，古代学者说，白色生命脉在脊柱中间融化流动，在上部脉成熟如心脏果实状，下部脉细微分散伸展而下，最终融入尾椎末端的脉孔，虽然这样说，但经典中未讲述，因此不可信。
经典中说的是：所有白脉从脑部生命脉顶端向下分散，执行身体运动功能的水脉有内在相连的和外在可见的。首先，与脏腑相连的隐藏脉称为"丝绸垂线"，十三条从脑后延伸到腰部以下：四条风脉与心脏和肠相连，四条胆脉与肺、大肠、肝、胆相连，四条痰脉与胃、脾、肾、膀胱相连，一条合并脉与消化器官相连。外部相连的脉有六条：后脑有两条管状脉，后脑角发旋处有两条弯曲脉，鼻翼下凹处有两条宝石脉，共六条。从这些分出的有：头部三条，一条轮廓线，两条分离线，共三条；背部有一条延伸脉，
1-347
两条连接关节侧面脉，共三条；肢体上有十条。
第四，支持人类寿命的脉有三种。第一，生命脉如木杆树干遍布全身；第二，伴随呼吸而搏动的脉；第三，与灵魂同行游荡的灵魂脉。这些脉因为连接身体内外、生长并维持身体、是生命根本，所以称为脉。
第二包括：肌肉要害、脂肪、骨、筋腱、脏腑、脉要害六片叶子。首先，一般所谓要害，是指武器刺中后极为致命，中等程度会疼痛发炎，最轻微的也比其他部位更难治愈。其中，肌肉要害会肿胀，骨要害剧烈疼痛，筋腱要害会弯曲，其余的会导致丧命。


 །ཤ་གནད་ལ། མགོ་ལ་སྤྱི་གཙུག་གཞག་སྒོར་འཁྱིལ་བ་འདྲ་བ། ལྟག་པའི་ཤ་ཉ་གདང་གཞིབས་པ་འདྲ་བ། འཚོགས་ཤ་གཞུ་ཤུལ་བཏང་བ་འདྲ་བ། མུར་གོང་གི་ལུག་མཁལ་བརྩེགས་པ་འདྲ་བ་གཉིས་ཏེ་ལྔ། སྐེ་ལ་བདུད་ཤ་གཉིས། རྒྱང་ཤ་གཉིས། ཨོལ་སྟོང་མིད་པ་གཉིས་ཏེ་དྲུག །བྱང་ཁོག་ལ། སྒལ་འདབ་ཀྱི་བཤུལ་ཤ་ནག་པོ་གཉིས། བྲང་གི་ནུ་ཤ་གཉིས། སྟ་ཟུར་གྱི་སྟ་ཤ་གཉིས། 
1-348
མཆན་ཁུང་གི་གཞག་ཤ་གཉིས་ཐལ་གོང་དམ་ཕྲག་སྟེང་གི་གཉའ་ཤ་གཉིས། སོག་པའི་ཁ་སྒོར་གྱི་བདར་ཤ་ཁུག་པ་གཉིས། སོག་མཐིལ་ལམ་སོག་པའི་མེ་ལོང་སྟེང་གི་འབྲོས་ཤ་གཉིས། མཆིན་ཁྲི་གཉིས། རླིག་འབྲས་གཉིས་ཏེ་བཅོ་བརྒྱད། ཡན་ལག་ལ་དཔུང་ཚིགས་ཀྱི་ལུག་གཞུག་གཉིས། ལག་ངར་གྱི་ཉྭ་གཉིས། ལག་མགོའི་མཐེབ་མཛུབ་ཀྱི་བར་ན་བདར་ཤ་གཉིས། དཔྱིའི་འཆང་བཟུང་སྟེང་གི་ཤ་རྒོད་གཉིས། བརླ་སྒང་གི་སྒང་ཤ་གཉིས། གཉན་གོང་གི་སྦལ་ནག་གཉིས། བྱིན་ཉྭ་གཉིས། བྱིན་གཞུག་གཉིས་ཏེ་བཅུ་དྲུག །ཡོངས་དྲིལ་བཞི་བཅུ་རྩ་ལྔའོ། །ཚིལ་གནད་ལ། ཕྲག་གོང་གི་རྨེན་བུ་མགོ་ནག་གཉིས། དཔུང་པའི་རྨེན་བུ་སྨུག་པོ་གཉིས། སྣའི་རྨེན་བུ་དཀར་པོ་གཉིས་དང་། སྦྲུལ་མགོ་གཉིས་ཏེ་བརྒྱད་དོ། །རུས་གནད་ལ། མགོ་ལ་བདུད་མགོ་གསུམ། སྲུབ་སྟེང་གཅིག །འཕྲེད་ཉལ་གཉིས། མིག་འབོར་གཉིས། མཁུར་ཚོས་གཉིས། ཟ་འགྲམ་གཉིས། ལྟག་པ་གཅིག་དང་བཅུ་གསུམ། བྱང་ཁོག་ལ་སྒལ་ཚིགས་དང་གཅིག །བྲང་རུས་དང་གཉིས། གཞུག་ཐུང་དང་གསུམ། ཡན་ལག་ལ་ཚིགས་ཆེན་བཅུ་གཉིས། སྲེ་ལོང་དང་གཉིས། ལོང་བུ་གཉིས་ཉེ་བཅུ་དྲུག་ཡོངས་དྲིལ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་སོ། །ཆུ་རྒྱུས་ཀྱི་གནད་ལ། ལྟ་ཆུ་གཉིས། བཤུལ་བའི་ཆུ་ལེབ་གཉིས། གྲུ་མོ་གཉིས། མཁྲིག་མ་གཉིས། སྒྱིད་ཆུ་གཉིས། རྟིང་ཆུ་གཉིས། ཆུ་བ་སྦལ་མགོ་གཉིས་ཏེ་བཅུ་བཞི། དོན་སྣོད་ཀྱི་གནད་ལ། 
1-349
སྙིང་ནག་པོ། གློ་བའི་བུ། མཆིན་པའི་མཚོ། མཚེར་པའི་མུ། མཁལ་མའི་འབྲས་བུ། ཕོ་བའི་རྫེམས། མཁྲིས་པའི་རྩི། ཁྲག་ལོང་། རྒྱུ་མ། གཉེ་མ། ལྒང་པའི་ཁ གཞང་ནག་པོ། བསམ་སེའུ་དང་བཅུ་གསུམ། རྩ་གནད་ལ། རླུང་རྩ་སོ་གཉིས། སྲོག་རྩ་གྱ་དགུ། རླུང་ཁྲག་འདོམས་པའི་འཕར་རྩ་རེ་དགུ་སྟེ་བརྒྱ་དང་དགུ་བཅུ་ཐམ་པའོ། །རླུང་རྩ་སོ་གཉིས་ནི། དར་གྱི་དཔྱང་ཐག་བཅུ་གསུམ། སུམ་མདོ་རིགས་འདར་བྱེད་གཉིས། སྦུ་གུ་ཅན་གཉིས། འཇའ་བྱེད་གཉིས། རཏྣ་གཉིས། ཆུ་རྩ་གཉིས། ཀ་རུ་གཉིས། རུས་རྩ་གཉིས། དཔུང་མགོ་གཉིས། ཁྲག་རྩ་གྱ་དགུ་ནི། སྙིང་གི་ཁྲག་རྩ་རྩེའུ་ཆུང་གཉིས། སྣོད་ཁ་གཉིས། གློ་བའི་ཁྲག་རྩ་ལ། གློ་བའི་རྩིབས་ལས་བྱུང་བའི་ཚིགས་འགྲམ་གཉིས། འདི་གཉིས་མཆིན་ཁྲི་ཡན་གློ་བ་དབང་ལ། བཞིར་གྱེས་མན་མཁལ་མའི་ཡུལ་ཡིན་པས་བཅུ་བཞི་པའི་ཐད་ཀ་ནས་མཁལ་མའི་རྩ་ནག་ཅེས་བསྒྲགས་སོ།

直译
肌肉要害包括：头部有顶髻处旋转状如门环状、后颈肉如鱼钉状、顶部肉如弓槽状、眉骨处如叠放的羊肾状两处，共五处；颈部有魔肉两处、伸展肉两处、喉咙吞咽处两处，共六处；胸腔部有脊翼黑色沟肉两处、胸部乳肉两处、腋角肋肉两处、
1-348
腋窝的侧肉两处、肩胛骨上的颈肉两处、肩胛口环的磨肉凹处两处、肩胛底部或肩胛镜面上的逃肉两处、肝胆两处、睾丸两处，共十八处；肢体上有肩关节处的羊尾两处、前臂肌肉两处、手掌拇指和食指之间的磨肉两处、髋部抓握处上方的狂肉两处、大腿上的背肉两处、膝盖上方的黑蛙两处、小腿肌肉两处、小腿后侧两处，共十六处。总计四十五处。
脂肪要害包括：肩峰处的黑头腺体两处、肩部的深色腺体两处、鼻子的白色腺体两处和蛇头两处，共八处。
骨要害包括：头部有魔头三处、搅动上方一处、横卧两处、眼窝两处、颊骨两处、牙龈两处、后颈一处，共十三处；胸腔部有脊椎一处、胸骨二处、尾骨三处；肢体上有大关节十二处、膝关节二处、胫骨两处，共十六处。总计三十二处。
筋腱要害包括：眼筋两处、沟渠的平筋两处、肘部两处、腕部两处、膝关节两处、脚跟筋两处、筋的蛙头两处，共十四处。
脏腑要害包括：
1-349
黑心脏、肺泡、肝湖、脾泽、肾果、胃口、胆汁、血管、肠子、[消化器官]、膀胱口、黑肛门、[消化器官]，共十三处。
脉要害包括：风脉三十二条，生命脉九十九条，风血混合的动脉九十九条，共一百九十条。风脉三十二条是：丝绸垂线十三条，三岔路抖动器两条，管状脉两条，弯曲器两条，宝石脉两条，水脉两条，柱子两条，骨脉两条，肩头两条。血脉九十九条是：心脏血脉小尖两条，腹口两条，肺血脉包括从肺肋骨产生的关节侧两条，这两条在肝胆以上属于肺，向下分为四条属于肾脏区域，因此从第十四椎骨处称为肾脏黑脉。
;


 །སྒོ་མ་སྒང་ལས་བྱུང་བའི་ནང་རྒྱུག་གཉིས། གློ་མ་སྟག་མགོ་ལས་བྱུང་གྲོགས་སྟོད་གཉིས། གློ་མ་བྲགས་སྔ་ལས་བྱུང་བའི་དགྱེས་དོར་གཉིས། གློ་མ་བཤལ་མ་ལས་བྱུང་བའི་སྒྲེད་བུ་གཉིས། གློ་བུ་ཐུགས་ཁབ་ལས་བྱུང་ཕྱིར་རྒྱུག་གཉིས། གློ་བུ་མཛོད་སྣ་ལས་བྱུང་བ་བསྣོལ་མ་གཉིས། གློ་བུ་བྱ་བགབ་ལས་བྱུང་གཟེར་འགོ་གཉིས། གློ་བུ་དགྲ་ལྕེ་ལས་བྱུང་ཟངས་མ་གཉིས། གློ་བུ་ལྟེ་མིག་ལས་བྱུང་སྔོན་པོ་གཉིས། 
1-350
མ་བུ་སྒྲོག་བ་ལུང་འཛིན་ཁུག་པ་གཉིས། ཚང་ཚིད་ལས་བྱུང་གློ་རྩ་དུང་འབུད་གཉིས། དྲུག་མགོ་གཉིས། སྒང་རྩ་གཉིས། མཆིན་བ་ལ། འཇའ་བྱེད་གཉིས། མིག་རྩ་རུས་ཞེན་གཉིས། ཤ་རུ་གཉིས། མོན་རུ་གཉིས། རོ་ཐུང་ཁ་ཟར་གཉིས། མཆིན་རྩ་སྨད་གསུམ་གཉིས། མཚེར་པ་ལ་བྱ་རྐང་གཉིས། གཟེར་རྩ་གཉིས། རྩ་ནག་གཉིས། རྟ་མཐུར་གཉིས། མཁལ་རྩ་ལ། རྩ་ནག་གཉིས། ན་གུ་གཉིས། རུས་ཞེན་གཉིས། རྐང་འདེགས་གཉིས། སྣེ་རྩ་གཉིས། བྱིན་གཞུག་གཉིས། ཕོ་རྩ་ལ་སྦྲུལ་མིག་གཉིས། ཀ་བ་གཉིས། བོང་རྨེད་གཅིག །མཁྲིས་པ་ལ། གསེར་གདུང་གཉིས། གསེར་གྱི་ཀ་བ་གཉིས། སྐྱ་རིང་གཉིས། ཤལ་རིང་གཉིས། སྲོག་རྟེན་གཅིག །རྒྱུ་མ་ལ། རྒྱུ་གྲོགས་ཀྱི་རྩ་གཅིག །ལོང་ལ། རྒྱུན་རྩ་གཉིས། རྩ་བོ་ཆེ་གཉིས། ལོང་རྩ་གཉིས། བསམ་སེའུའི་རྩ་གཉིས། ལྒང་བ་ལ། སྲོག་རྩ། སྲིད་རྩ། ཆུ་རྩ་རྣམས་སོ། །རླུང་ཁྲག་བསྡོམས་པའི་འཕར་རྩ་རེ་དགུ་ནི། མགོ་ལ་གཉན་གྱི་རེ་ཐག་བཞི། ཕྱི་ནང་རྒྱུག་པ་གཅིག །ཚངས་པའི་སྐུད་པ་གཅིག །གཟེར་རྩ་དགུ། ལག་རལ་གཉིས། ནང་ལྗོན་གཉིས། ལྟག་རྩ་གཅིག །མཚུལ་རྩ་གཉིས། འགྲམ་རྩ་གཉིས། རྩེལ་ནག་གཉིས རྩེལ་འདྲ་གཉིས། གསེར་གྱི་སྐུད་པ་གཅིག་གྲངས་སུམ་ཅུ། བྱང་ཁོག་ལ། སྲོག་བ་རྩ། སྦས་པའི་རྩ་བརྒྱད། ཕྲ་ཁབ་གཉིས། དངུལ་གྱི་འབུ་རུ་གཉིས། མཚན་མའི་རྩ་གཉིས་ཏེ་བཅོ་ལྔའོ། །ཡན་ལག་ལ། 
1-351
རྐང་མཐིལ་གྱི་མཐིལ་འཕྲོག་གཉིས། བོལ་གོང་གི་འགུལ་རྩ་ནག་པོ་གཉིས། ནང་ལོང་ནང་ཁུད་ཀྱི་ལྕགས་ཀྱི་སྲན་མ་གཉིས། ངར་གདོང་གི་གསེར་རྩ་ཀ་གདུང་གཉིས། བགབ་ཁུང་གི་བགབ་རྩ་ནག་པོ་གཉིས། སྣ་རྩའི་སྙིང་རྩ་མིག་དམར་གཉིས། སྲིན་ལག་གོང་གི་མྱུར་བ་གཉིས། མཛོད་སྤུ་ཆུང་གི་སྟེང་དུ་འགུལ་རྩ་གཉིས། ལག་པའི་རུས་པ་འབུར་པོའི་སྡེབས་ཀྱི་ལྟག་པའི་རྩ་གཉིས། མས་ཟུར་ཆུ་བའི་བར་གྱི་བླ་རྩ་གཉིས། གྲེ་མོའི་ནང་ཁུད་ཀྱི་ཨ་སོ་ལིང་ག་གཉིས། མཆན་ཁུང་ནང་གི་སྙིང་རྩ་དངུལ་མདུང་གཉིས་ཏེ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིའོ། གནད་ཐམས་ཅད་བསྡོམས་ན། མགོ་ལ་ང་གཉིས། སྐེད་ལ་སོ་གཉིས། བྱང་ཁོག་སྟོད་སྨད་ལ་གོ་ལྔ། ཡན་ལག་ལ་བརྒྱ་དང་ཉེར་གཉིས་ཏེ་སུམ་བརྒྱ་དང་གཉིས་སོ།

直译
从背部脉络产生的内部奔流脉两条，从虎头食管产生的上伴侣脉两条，从前崖食管产生的欢喜脉两条，从洗食管产生的展开脉两条，从心针肺泡产生的外奔流脉两条，从仓口肺泡产生的交叉脉两条，从鸟覆盖肺泡产生的钉头脉两条，从敌舌肺泡产生的铜脉两条，从脐眼肺泡产生的蓝色脉两条，
1-350
母子锁链连接凹处两条，从浓密处产生的肺脉吹号两条，六头两条，背脉两条；肝脏有弯曲器两条，眼脉骨粘两条，肉角两条，芒果角两条，短骨锯齿口两条，肝脉下部三脉两条；脾脏有鸟足两条，钉脉两条，黑脉两条，马尾两条；肾脏脉有黑脉两条，鼓两条，骨粘两条，抬腿两条，尖端脉两条，小腿后侧两条；胃脉有蛇眼两条，柱子两条，驴犁一条；胆脏有金柱两条，金柱子两条，长灰两条，长颈链两条，生命支持一条；肠脏有肠伴侣脉一条；大肠有流脉两条，大脉两条，大肠脉两条；消化器官脉两条；膀胱有生命脉、存在脉、水脉等。
风血合并的动脉九十九条是：头部有四条关键命线，一条内外奔跑脉，一条梵天线，九条钉脉，两条手裂，两条内树，一条后颈脉，两条喉脉，两条颊脉，两条黑帽，两条似帽，一条金线，共三十条；胸腔有生命脉，八条隐藏脉，两条细针，两条银珊瑚，两条生殖脉，共十五条；肢体上有：
1-351
脚底的掠夺底两条，踝部的黑色动脉两条，内大肠内弯的铁豆两条，胫前的金脉金柱两条，覆盖洞的黑覆盖脉两条，鼻脉的心脉红眼两条，无名指上的快速脉两条，小宝毛上方的动脉两条，手骨突起处后颈脉两条，下角筋间的灵魂脉两条，鬓角内弯的阿索灵嘎两条，腋窝内的心脉银矛两条，共二十四条。所有要害总计：头部五十二处，颈部三十二处，胸腔上下九十五处，肢体一百二十二处，共三百零二处。


 །དེ་ལས་རབ་ཏུ་གཉན་པ་དགུ་བཅུ་གོ་དྲུག་ཡོད་དེ། ཤ་གནད་ལ་བྱིན་སྙིང་མཆིན་ཁྲི་གཉིས། རླིག་འབྲས་གཉིས་ཏེ་དྲུག །ཚིལ་བུའི་གནད་བརྒྱད། དོན་སྣོད་ཀྱི་གནས་བཅུ་གསུམ། རུས་པའི་གནད། ལྟག་པ་འཁར་འཚམས་སྲེ་ལོང་གཉིས། ལོང་བུ་གཉིས་ཏེ་དྲུག །རྩ་གནད་ལ། སྲོག་བ་རྩ། སྦས་པའི་རྩ་བརྒྱད། ཚངས་པའི་སྐུད་པ། གཉེན་གྱི་རེ་ཐག་བཞི། ཕྱི་ནང་རྒྱུག་པ། རྩེལ་འདྲ་གཉིས། རྩེལ་ནག་གཉིས། དར་དཔྱངས་བཅུ་གསུམ། ཕྲ་ཁབ་གཉིས། ཕོ་བའི་རྩ་ལྔ། ཡན་ལག་གི་སྙིང་རྩ་ཉེར་བཞི་སྟེ་དྲུག་ཅུ་རེ་གསུམ་སྟེ། 
1-352
འདི་རྣམས་ལ་འཚོན་ཕོག་ན་སྨན་པ་མཁས་ཀྱང་བཅོས་སུ་མེད་པ་སྲོག་ངེས་པར་གཏོང་ངོ་། འབྲིང་དུ་གཉན་པ་བཞི་བཅུ་རྩ་དགུ་ཡོད་དེ། ཤ་གནད་ལ་བཤུལ་ཤ་གཉིས། ལག་ངར་གཉིས། དཔུང་པ་གཉིས། ཉྭ་སྙིང་གཉིས། སྦལ་ནག་གཉིས། ཨོལ་གོང་མིད་པ་གཉིས་ཏེ་བཅུ་གཉིས། ཆུ་རྒྱུས་ལ། ལྟག་པའི་ཆུ་ལེབ་གཉིས། རུས་གནད་བདུད་སྒོ་གསུམ། འཕྲེད་ཉལ་གཉིས། བྲང་རུས། གཞུག་ཐུང་། དཔྱི་དང་། དཔུང་པ། པུས་མོ་སྟེ་བཅུ་གཉིས། རྩ་གནད་ལ། སུམ་མདོ་རིས་ཆུ་རྩ་དྲུག །རྩེལ་ཆུང་གཉིས། ཚིགས་འགྲམ་གཉིས། མཁལ་མའི་རྩ་ནག་གཉིས། སྔོན་པོ་གཉིས། ཁུག་པོ་གཉིས། མཁྲིས་རྩ་ལྔ། རྩ་བོ་ཆེ་གཅིག །མཚེར་པ་རྩ་ནག་གཉིས་དང་ཉེར་ལྔ། སྨན་པ་མཁས་པ་དང་ཐུག་ན་བཅོས་སུ་བཏུབ་པ་ཙམ་མོ། །ལྷག་མ་གཉིས་བརྒྱ་ང་བདུན་པོ་དེ་རྣམས་གནད་དུ་བསྟན་ཡང་མཐའ་མ་ཡིན་པས་སྨན་པ་ཕལ་གྱིས་གསོ་བར་ནུས་སོ། །བཞི་པ་ལ། ཕྱི་དང་ནང་གི་བུ་གའི་ལོ་འདབ་གཉིས། དང་པོ་ལ། སྤྱིར་དགུ །བུད་མེད་ལ་མངལ་སྒོ་ནུ་མ་གཉིས་ཀྱིས་ལྷག་ཕྱི་མ་ལ་སྲོག་ཟུངས་བདུན། དྲི་མ་གསུམ། ཆུ་དང་ཟས་རྒྱུ་བའི་བུ་ག་དང་བཅུ་གསུམ། བཞི་པ་ལུས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཡལ་ག་ལ། གནོད་བྱེད་ཉེས་པ་སྟེ། ཡལ་ག་ཕྲེའུ་གཉིས། དང་པོ་ལ་དབྱེ་བ། མེ་དྲོད་གྱུར་ཚུལ། འབྲས་བུ་རྫོགས་པའི་དུས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞི། 
1-353
དང་པོ་ལུས་ཟུངས་བདུན་དང་། དྲི་མ་གསུམ། ཟུངས་བདུན་ནི། དྭངས་མ། ཁྲག །ཤ། །ཚིལ། རུས་པ། རྐང་མར། ཁུ་བའོ། །དྭངས་མས་གནོད་བྱ་འཕེལ་བར་བྱེད། ཁྲག་གིས་རློན་ཅིང་སྲོག་འཚོ་བར། ཤས་གཡོགས་པར། ཚིལ་གྱིས་སྣུམ་པར། རུས་པས་བརྟན་པར། རྐང་མར་གྱིས་བཅུད་དུ་འགྱུར་བར། ཁུ་བས་མངལ་འཛིན་པར་བྱེད་དོ། །དྲི་མ་བཤང་གཅི་རྔུལ་གསུམ། བཤང་གཅིས་ཟས་སྐོམ་གྱི་སྙིགས་མ་འདྲུལ་ཅིང་འབྱིན། རྔུལ་གྱིས་པགས་པ་མཉན་ཅིང་བ་སྤུ་བརྟན་པར་བྱེད་དོ། །གཉིས་པ་མེ་དྲོད་ནི། གཙོ་བོ་མཁྲིས་པ་འཇུ་བྱེད་ཡིན་ལ། གཞན་ནང་དང་ལུས་ཟུངས་ཀུན་ལ་གནས་པའི་དྲོད་དག་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །དེ་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ལས་གནོད་བྱ་འཕེལ་བར་འགྱུར་ལ། གུད་ན་ཟས་ལ་སོགས་པ་མི་འཇུ་ཞིང་། དེ་ལས་གནོད་བྱེད་ཉེས་པ་འཕེལ་བས་ཁོང་ནང་ཀུན་གྱི་རྒྱུའི་གཙོ་བོ་མ་ཞུ་བ་ལ་འཇོག་པ་ཡང་རྒྱུ་མཚན་དེའོ། །མེ་དྲོད་དེས་ཟས་སྐོམ་ཇི་ལྟར་བཞུ་བའི་ཚུལ་ཡང་། དང་པོར་ཟས་སྐོམ་སོགས་རླུང་གིས་ལྟོ་བར་བཅུག །སྐོམ་གྱིས་བཤིག །སྣུམ་གྱིས་མཉེན་པར་བྱས། དེར་མེ་མཉམ་རླུང་གིས་མཁྲིས་པ་འཇུ་བྱེད་བུས་ཏེ་ཕོ་བའི་གནས་སུ་དེ་དག་སྨན་ལྟར་བསྐོལ། བད་ཀན་མྱགས་བྱེད་ཀྱིས་མྱགས་པར་བྱས་པས་རོ་དངར་ལྦུ་བ་ཅན་དུ་གྱུར་ནས་བད་ཀན་སྐྱེད། བར་དུ་མཁྲིས་པ་འཇུ་བྱེད་ཀྱིས་བཞུ་ནས་རྣམ་པར་འཚོ་བས་རོ་སྐྱུར་བར་སོང་ནས་མཁྲིས་པ་སྐྱེད། 
1-354
ཐ་མར་མེ་མཉམ་རླུང་གིས་དྭངས་མ་དང་སྙིགས་མ་གཉིས་སུ་འབྱེད་ཅིང་ཁ་བར་གྱུར་ནས་རླུང་སྐྱེད་དོ། །ལར་ཁ་ཟས་དེ་འབྱུང་བ་ལྔ་ལྡན་ཡིན་པས་ལུས་ཀྱི་འབྱུང་བ་ལྔ་རྒྱས་པར་བྱེད་དོ།

直译
在这些当中，极度要害的有九十六处：肌肉要害中有小腿心脏、肝胆两处，睾丸两处，共六处；脂肪要害八处；脏腑要害十三处；骨要害中有后颈、杖交接处、膝关节两处，胫骨两处，共六处；脉要害中有生命脉，隐藏脉八条，梵天线，四条关键命线，内外奔跑脉，两条似帽，两条黑帽，丝绸垂线十三条，两条细针，胃脉五条，肢体上的心脉二十四条，共六十三条；
1-352
这些部位如果受到武器伤害，即使是技艺高超的医生也无法治疗，必定丧命。中度要害有四十九处：肌肉要害中有沟肉两处，前臂两处，肩部两处，肌肉心脏两处，黑蛙两处，喉部吞咽处两处，共十二处；筋腱要害中有后颈平筋两处；骨要害中有魔门三处，横卧两处，胸骨、尾骨、髋部、肩部、膝盖，共十二处；脉要害中有三岔路水脉六条，小帽两条，关节侧两条，肾脏黑脉两条，蓝色两条，弯曲两条，胆脉五条，一条大脉，脾脏黑脉两条等二十五条；遇到技艺高超的医生才能勉强治疗。剩余二百五十七处虽被指为要害，但属于轻微程度，普通医生也能治愈。
第四包括：外部和内部孔穴两片叶子。第一种包括：一般有九处，女性额外有产门和两个乳房，后者包括七种精华，三种废物，水和食物通行的孔穴共十三处。第四，身体特征的分支包括：有害元素，这细分为两个小分支。第一种包括分类、体热变化方式、结果完成的时间四片叶子。
1-353
第一种包括七种身体精华和三种废物。七种精华是：精华、血、肉、脂肪、骨骼、骨髓、精液。精华使有害物质增长，血液使湿润并维持生命，肉使覆盖，脂肪使润滑，骨骼使坚固，骨髓使滋养，精液使受孕。三种废物是大便、小便、汗液。大小便将食物饮料的渣滓分解并排出，汗液使皮肤柔软并固定汗毛。
第二，体热主要是胆汁消化剂，其他还包括内部和所有身体精华中存在的热量。体热强大时，有害物质会增长；反之，食物等不能消化，由此有害元素增长，因此将内部所有疾病的主要原因归于未消化是有道理的。体热如何消化食物饮料的方式是：首先，食物饮料等由风引入胃中，饮料使其分解，油脂使其柔软，然后同等之风吹动消化胆汁，在胃中将这些如药物般煮沸，痰液粘合剂使其粘合，变成带泡沫的甜味物质，产生痰液；中间阶段，消化胆汁将其消化，充分滋养后变成酸味，产生胆汁；
1-354
最后，同等之风将精华和废物分成两部分，变成苦味，产生风。总之，食物由五大元素组成，因此使身体的五大元素增长。


 །གསུམ་པ་ཞུ་རྗེས་ཀྱི་དྭངས་སྙིགས་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ནས་སྙིགས་མ་རྒྱུ་མར་ལྷུང་། དེར་སྐ་བ་དང་སླ་བ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ནས། དང་པོ་གཅི་བའམ་ཕྱི་ས། གཉིས་པ་གཅི་བའམ་གཅིན་དུ་འགྱུར། དྭངས་མ་དེ་རང་གི་དྲོད་ཀྱིས་སྨིན་ནས་ཕོ་བ་ནས་མཆིན་ལམ་བརྒྱུད་དེ་དྭངས་མ་ལེན་པའི་རྩ་དགུར་འགྲོ་བའི། དྭངས་མ་ལེན་པའི་རྩ་དགུ་ནི། སུམ་སྨན་གྱིས། ཕོ་བ་ནས་མཆིན་པའི་བར་དུ་དྭངས་མ་ལེན་པའི་རྩ་མིག་དགུ་ཡོད་པར་བཤད་ཀྱང་། དོན་མཆིན་གནས་སུ་ཕོ་བར་དྭངས་མ་ཁྲིད་པའི་རྩ་གཅིག །མཆིན་གནས་སུ་མཚེར་པར། མཆིན་གནས་སུ་མཁྲིས་པར། མཆིན་གནས་སུ་གློ་བར། མཆིན་གནས་སུ་སྙིང་དུ། མཆིན་གནས་སུ་ཀླད་པར། མཆིན་གནས་སུ་མཆིན་པར། མཆིན་གནས་སུ་མཁལ་མར། མཆིན་གནས་སུ་བསམ་སེར། དྭངས་མ་ཁྲིད་པའི་རྩ་དགུ་འདི་ལས་ཤ་ཁྲག་འཕེལ་བྱེད་རྩ་ཆེན་ཉེར་བཞིར་འགྲོ་གྲག་སྟེ། གཞུང་ལས། དྭངས་མ་རྩ་དགུར་མཆིན་ལམ་བརྒྱུད་ནས་འགྲོ་བར་བཤད་པ་དང་ལེགས་པར་འགྲིག་གོ །རྩ་འདི་དག་གི་སྦུགས་སྦོམ་པ་སོག་མ་ཙམ་དང་། ཕྲ་བ་སྐུད་པ་ཙམ་མོ། །སྦུབས་དགུ་པོ་འདི་ལས་ཅི་རིགས་པ་ཞིག་བཀག་པའམ། 
1-355
མ་བཀག་ཀྱང་རླུང་གིས་ཁ་ཟས་དྭངས་སྙིགས་མ་ཕྱེད་པར་འདྲེས་པ་དེས་ཁོང་ནད་ཕལ་ཆེར་སྐྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་མཆིན་པའི་གནས་སུ་ཁྲག་ཏུ་འགྱུར་ལ། ཚིགས་མ་ཕོ་བའི་བེ་སྣབས། ཁྲག་དེའི་དྭངས་མ་ལས་ཤ། ཚིགས་མ་སྣོད། མཁྲིས་ཤ་དེའི་དྭངས་མ་ལས་ཚིལ། ཚིགས་མ་བུ་གའི་དྲི་མ། ཚིལ་དེའི་དྭངས་མ་ལས་རུས་པ། ཚིགས་མ་རྔུལ་ལམ་ཞག །རུས་པ་དེའི་དྭངས་མ་ལས་རྐང་མར། ཚིགས་མ་ལས་སོ་སེན་བ་སྤུ། རྐང་མར་དེའི་དྭངས་མ་ལས་ཁུ་བ། ཚིགས་མ་ལུས་ཀྱི་ཕྱི་ནང་དང་བཤང་གཅིའི་སྣུམ་པའི་ཆ། ཁུ་བ་དེའི་དྭངས་མ་མདངས་སྟོབས་མཆོག་གི་རྟེན་དུ་འགྱུར་ཞིང་། ཚིགས་མ་མངལ་མི་སྡུག་པ་ལ་སོགས་པ་འཛིན་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་མདངས་ཀྱི་རྟེན་ཡང་གཙོ་བོ་སྙིང་གར་གནས་པ་རོ་ཙ་ནའི་ཐིག་ལེ་སྐྱེས་བུ་རྣམས་ཀྱི་གཟི་བརྗིད་དང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རྟེན་ཆེན་པོའོ། །བཞི་པ་ཟས་སྐོམ་ནི། དྭངས་མ་དེ་ཞག་རེ་ལ་སྔ་མའི་གནས་སྐབས་བཏང་ནས་ཕྱི་མ་ཁྲག་ལ་སོགས་པ་དེར་འགྱུར་བས། དང་པོ་ཟོས་ནས་ཕྱིས་ཁུ་བར་འགྱུར་བའི་བར་གྱི་དུས་ནི་ཞག་དྲུག་གོ །རོ་ཙ་ན་ནི་འཕྲལ་ལ་ཁུ་བ་སྐྱེད་ནུས་པ་དང་། སྨན་གཞན་རྣམས་ཞག་གཅིག་གིས་ལས་བྱེད་པ་གཙོ་ཆེའོ། །གཉིས་པ་གནོད་བྱེད་ཉེས་པ་ལ། དབྱེ་བ་དང་། མངལ་ན་གནས་ཚུལ། 
1-356
རང་བཞིན་མེ་དྲོད། ལྟེ་བ། གནས། ལས། མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལོ་འདབ་བརྒྱད། དང་པོ་རླུང་མཁྲིས་བད་ཀན་གསུམ་སྟེ་རྣམ་པར་མ་གྱུར་པས་ལུས་གནས་པ། གྱུར་པས་ལུས་འཇོམས་པར་བྱེད་པ། རླུང་ལ་སྲོག་འཛིན་སོགས་ལྔ། མཁྲིས་པ་ལ་འཇུ་བྱེད་སོགས་ལྔ། བད་ཀན་ལ་རྟེན་བྱེད་སོགས་ལྔའོ། །གཉིས་པ་མངལ་དུ་ཉེས་པ་གསུམ་ཕ་མའི་ཁུ་ཁྲག་རྣམ་ཤེས་དང་སྦྲུལ་དང་དེའི་དུག་བཞིན་འབྲལ་མི་ཤེས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གནས་པ་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ་མའི་ཁ་ཟས་དང་སྤྱོད་ལམ་གྱིས་རླུང་མཁྲིས་བད་ཀན་ཤས་ཆེ་ཆུང་འགྱུར་ཏེ། རླུང་ཤས་ཆེ་བར་གྱུར་ན་རང་བཞིན་ཆུང་བ་རླུང་གི་མི། མཁྲིས་ཤས་ཆེ་ན་འབྲིང་མཁྲིས་པའི། བད་ཀན་ཤས་ཆེ་ན་ཆེན་པོ་བད་ཀན་གྱི། ཉེས་པ་གསུམ་ཆ་མཉམ་ན་འདུས་པའི་རང་བཞིན་མཆོག །རླུང་མཁྲིས་གཉིས་ཆེ་ན་རླུང་གི་མི་ལས་ཆེ། མཁྲིས་པའི་མི་ལས་ཆུང་བས་རླུང་མཁྲིས་གཉིས་ཀྱི་བར་མ། དེ་བཞིན་དུ་བད་མཁྲིས་གཉིས། བད་རླུང་གཉིས་ཏེ། ལྡན་པའི་གསུམ་དྲིལ་བས་རང་བཞིན་བདུན་དུ་འགྱུར་རོ། །བཞི་པ་མེ་དྲོད་ཀྱང་རླུང་གིས་མི་སྙོམས། །མཁྲིས་པས་རྣོ། བད་ཀན་གྱིས་ཆུང་། འདུས་པས་མཉམ་པའོ། །ལྔ་པ་རླུང་གིས་ཕྲ། མཁྲིས་པས་མཉན། བད་ཀན་གྱིས་བར་མའོ། །དྲུག་པ་གནས་པའི་ལྟེ་བ་མན་ཆད་རླུང་གི་གནས། ལྟེ་བ་དང་སྙིང་གའི་བར་མཁྲིས་པའི་གནས། 
1-357
སྙིང་ག་ཡན་ཆད་བད་ཀན་གྱི་གནས་སོ།

直译
第三，消化后分为精华和废物两部分，废物落入肠中，在那里分为稠密和稀薄两种，第一种成为排泄物或粪便，第二种成为小便或尿液。精华由自身的热量成熟，从胃部经过肝脏路径进入九条摄取精华的脉络。九条摄取精华的脉络，《三药》中说：从胃部到肝脏之间有九个摄取精华的脉孔，但实际上是在肝脏部位有一条将精华从胃部引导到肝脏的脉络，在肝脏部位有引导到脾脏的，在肝脏部位有引导到胆的，在肝脏部位有引导到肺的，在肝脏部位有引导到心脏的，在肝脏部位有引导到脑部的，在肝脏部位有引导到肝脏的，在肝脏部位有引导到肾脏的，在肝脏部位有引导到消化器官的，从这九条输送精华的脉络进入二十四条增长肉血的大脉，这与经典中说的精华经肝脏路径通过九条脉络而行完全吻合。这些脉络的内腔粗的如草茎，细的如线。如果这九条管道中的任何一条被阻塞，
1-355
或虽未阻塞，但由于风未能将食物的精华和废物分开而混合，这将产生大多数内部疾病。
在肝脏部位精华转变为血液，废物成为胃中的粘液。从血液的精华生成肉，废物为容器。从肉的精华生成脂肪，废物为孔道污物。从脂肪的精华生成骨骼，废物为汗水或脂。从骨骼的精华生成骨髓，废物为牙齿、指甲和汗毛。从骨髓的精华生成精液，废物为身体内外和大小便的油脂部分。精液的精华转变为光彩力量的最高载体，废物则持有不悦的胎儿等。
这光彩的载体主要居于心间，是洛扎那明点（roṭṣanā），是人类荣耀和圆满的重要基础。
第四，食物和饮料：每天这些精华从前一状态转变为后一状态如血液等，从最初食用到最后变成精液的时间是六天。洛扎那能立即产生精液，而其他药物主要在一天内发挥作用。
第二，有害元素包括：分类、在胎中的状态、
1-356
本性、体热、脐带、位置、功能、特征八片叶子。第一，风、胆、痰三种：未变化时维持身体，变化时摧毁身体。风有持命等五种，胆有消化等五种，痰有支持等五种。第二，三种有害元素在胎中如父母的精血与意识，如蛇与其毒一样不可分离的方式存在。第三，由于母亲的食物和行为，风胆痰的比例发生变化：如果风比例大，则本性较小为风人；胆比例大，则中等为胆人；痰比例大，则较大为痰人；三种有害元素均衡，则为均衡本性最佳。风胆两者大，则比风人大，比胆人小，为风胆两者的中间；同样地，痰胆两者，痰风两者，加上三者结合，本性共有七种。第四，体热也是由风使不平衡，由胆使锐利，由痰使减少，由均衡使平衡。第五，风使细，胆使柔软，痰使中等。第六，脐带以下为风的位置，脐带和心间为胆的位置，
1-357
心间以上为痰的位置。
;


 །བདུན་པ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ཏུ་ཕྱེ་བ་དག་སྟེ། དང་པོ། རླུང་གིས་དབུགས་འབྱིན་རྔུབ་དང་། སྐྱོད་པ་དང་། ལས་སྤྱོད་པ་དང་། ཤུགས་འབྱིན་པ་དང་། གནོད་བྱ་རྣམས་ལེགས་པར་རྒྱུ་བ་དང་། དབང་པོ་རྣམས་གསལ་བ་དང་། ལུས་རྗེས་སུ་འཛིན་པ་བདུན་ནོ། །མཁྲིས་པས་བཀྲེས་པ་དང་། སྐོམ་པ་དང་། ཟས་ལེན་ཅིང་འཇུ་བ་དང་། ལུས་དྲོད་དང་། མདངས་གསལ་བ་དང་། སྙིང་དཔའ་བ་དང་། བློ་དང་ལྡན་པ་བྱེད་པ་བདུན་ནོ། ། བད་ཀན་གྱིས་ལུས་བརྟན་པ་དང་། བློ་བརྟན་པ་དང་། གཉིད་ལོག་པ་དང་། ཚིགས་པ་ཐམས་ཅད་འབྲེལ་བ་དང་། བཟོད་བསྲན་ཆེ་བ་དང་། ལུས་འཇམ་པ་དང་། སྣུམ་པ་བདུན་ནོ། །གཉིས་པ་སྲོག་འཛིན་པའི་རླུང་གནས་སྤྱི་བོ། རྒྱུ་ལམ་བྲང་དང་གྲེ་བ། བྱེད་ལས་ནི། ཟས་སྐོམ་མིད་པ་དང་། དབུགས་རྔུབ་པ་དག །མཆིལ་མ་འདོར་པ། སྦྲིད་པ་དང་སྒྲེགས་པ་འབྱིན་པ་དང་། བློ་དང་དབང་པོ་གསལ་ཞིང་སེམས་ཀྱི་འཛིན་བྱེད་དྲུག །གྱེན་དུ་རྒྱུ་བའི་རླུང་གནས་བྲང་། རྒྱུ་བའི་སྣ་ལམ་དང་། ལྕེ་དང་། ལྐོག་མ། བྱེད་ལས་ཚིག་འབྱིན་པ་དང་། སྟོབས་དང་། མདངས་དང་། ཁ་དོག་དང་། འབད་རྩོལ་དང་། དྲན་པ་གསལ་བར་བྱེད་པ་དྲུག །ཁྱབ་བྱེད་གྱི་རླུང་གནས་སྙིང་། རྒྱུ་བའི་ལམ་ལུས་ཀུན། བྱེད་ལས་རྐང་པ་འདེགས་འཇོག་འགྲོ་བ་དང་། རྐང་ལག་ལྕེ་རྣམས་ཀྱི་བརྐྱང་བསྐུམ་དང་། 
1-358
བུ་ག་རྣམས་འབྱེད་འཛུམ་དང་། ལུས་ཀྱི་བྱ་བྱེད་ཕལ་དེ་ལ་རག་ལུས་པའོ། །མེ་དང་མཉམ་པའི་རླུང་གནས་ཕོ་བའི་ཟངས་ཚགས། རྒྱུ་ལམ་ནང་ཁྲོལ་ཀུན། བྱེད་ལས་ཁ་ཟས་འཇུ་བ་དང་། དྭངས་སྙིགས་འབྱེད་པ་དང་། ལུས་ཟུངས་བདུན་སྨིན་པར་བྱེད་པ་གསུམ། ཐུར་དུ་སེལ་བའི་རླུང་གནས་གཞང་། རྒྱུ་བའི་ལམ་ལོང་དང་ལྒང་པ་གསང་བ་བརླ་ནང་། བྱེད་ལས་ཁུ་ཁྲག་བཤང་གཅི་མངལ་ན་གནས་པ་རྣམས་འབྱིན་སྡོམ་བྱེད་པ་ལྔ། མཁྲིས་པ་འཇུ་བྱེད་གནས་ཞུ་དང་མ་ཞུ་བའི་བར་ཕོ་བའི་ཟངས་ཚགས་ཀྱི་འོག་ཏུ་མའི་མགོ་ལྟེ་བའི་ཐད་ཀ །བྱེད་ལས་ཟས་འཇུ་ཞིང་དྭངས་སྙིགས་འབྱེད་པ་དང་། ལུས་ཀྱི་དྲོད་དང་མཁྲིས་པ་མདངས་བསྒྱུར་ལ་སོགས་པ་བཞིའི་གྲོགས་བྱེད་པ་གསུམ། མཁྲིས་པ་མདངས་སྒྱུར། གནས་མཆིན་པ། བྱེད་ལས་ནི། དྭངས་མ་ལ་སོགས་སེར་སེར་རམ། ཁྲག་གམ། དམར་པོར་སྒྱུར་བ་ལ་སོགས་པ་བྱེད། མཁྲིས་པ་སྒྲུབ་བྱེད་གནས་སྙིང་། བྱེད་ལས་ཡིད་གཞུངས་པ་དང་། ང་རྒྱལ་སྐྱེད་བློ་དང་། འདོད་པ་སྒྲུབ་པ་གསུམ། མཁྲིས་པ་མཐོང་བྱེད་གནས་མིག །བྱེད་ལས་གཟུགས་མཐོང་བར་བྱེད། མཁྲིས་པ་མདོག་གསལ་གནས་པགས་པ། བྱེད་ལས་པགས་མདོག་གསལ་བར་བྱེད་པ། བད་ཀན་རྟེན་བྱེད་གནས་བྲང་། བྱེད་ལས་མྱང་བྱེད་ལ་སོགས་པ་ལྷག་མ་བཞིའི་རྟེན་དང་། ཆུ་ཡི་ལས་ཏེ་ལུས་ཀྱི་རླན་རྣམས་དང་། བསིལ་བར་བྱེད་པ་གཉིས། 
1-359
བད་ཀན་མྱགས་བྱེད་གནས་ཕོ་བ་མ་ཞུ་བ། བྱེད་ལས་ཟས་སྐོམ་མྱགས་དང་འདྲུལ་བར་བྱེད་པ་གཉིས། བད་ཀན་མྱོང་བྱེད་གནས་ལྕེ། བྱེད་ལས་རོ་ཚོར་བར་བྱེད་པ། བད་ཀན་ཚིམ་བྱེད་གནས་མགོ བྱེད་ལས་དབང་པོ་ལྔ་པོ་ཚིམ་པར་བྱེད་པ། བད་ཀན་འབྱོར་བྱེད་གནས་ཚིགས་མིག་ཀུན། བྱེད་ལས་ཚིགས་ཀུན་འབྱོར་པ་དང་། བརྐྱང་བསྐུམ་མཉེན་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་བྱེད་པ་གཉིས་སོ། བརྒྱད་པ་རླུང་མཁྲིས་བད་ཀན་གསུམ་ཉེས་པའི་མཚན་ཉིད། རྩུབ་པ་དང་། ཡང་བ་དང་། གྲང་བ་དང་། སྲ་བ་དང་། ཕྲ་བ་དང་། གཡོ་བ་དྲུག །རྩུབ་བ་འཕེལ་བས་ལུས་ཀྱི་རེག་བྱ་རྩུབ་ཅིང་རྩེ་བ་དང་། ཡང་པས་ལུས་དང་ཤེས་པ་ཡང་ཞིང་འགྲོ་སྙིང་འདོད་པ་དང་། གྲང་བས་མེ་དང་ཉི་མ་ལ་སྲེད་ཅིང་ཕྲུམ་སེར་བྱེད་པ་དང་། སྲ་བས་བཅོས་པར་དཀའ་བ་དང་། ཕྲ་བས་སྐད་ཅིག་ལ་ཐམས་ཅད་ཁྱབ་པར་རྒྱུ་ཞིང་། སོ་སེན་རྩ་བུག་ཕྲ་མོར་འཇུག་པ་དང་། གཡོ་བས་ནད་མི་རྟག་ཅིང་འགྱུར་ལྡོག་མང་བའོ། །མཁྲིས་པའི་མཚན་ཉིད། སྣུམ་དང་བཅས་པ། རྣོ་བ། ཚ་བ། ཡང་བ། དྲི་མ་མནམ་པ། འཁྲུ་བ། གཤེར་བ་བདུན་ནོ།

直译
第七，分为总体和特殊，首先，风的作用有：出入呼吸、运动、行为活动、释放力量、使有害物质良好流通、使感官清晰、维持身体，共七种。胆汁的作用有：产生饥饿、产生口渴、摄取食物并消化、体热、使容光焕发、使心勇敢、使具有智慧，共七种。痰液的作用有：使身体稳固、使思维稳定、使睡眠、连接所有关节、耐受力强、使身体柔软、使润滑，共七种。第二，持命风的位置在头顶，流经路径是胸部和喉咙，功能是：吞咽食物饮料、吸气、吐唾液、打喷嚏和咳嗽、使智力和感官明晰并掌控心意，共六种。上行风的位置在胸部，流通的路径是鼻孔、舌头和喉咙，功能是发言、力量、光泽、肤色、努力和使记忆清晰，共六种。遍满风的位置在心脏，流通的路径是全身，功能是抬脚放脚行走、伸屈手脚和舌头、
1-358
开闭各孔窍、身体的大多数活动都依赖于它。与火等同的风位置在胃的铜网，流通路径是所有内脏，功能是消化食物、分离精华与废物、使七种身体精华成熟，共三种。向下排泄风的位置在肛门，流通路径是大肠、膀胱、秘密处和大腿内侧，功能是排出和控制精液、血液、粪便、尿液和胎中物，共五种。消化胆的位置在已消化和未消化之间，胃的铜网下方，母头处于脐带正对处，功能是消化食物并分离精华与废物、协助身体热量和其他三种胆汁等，共三种。转变胆的位置在肝脏，功能是：将精华等转变成黄色或血液或红色等。成就胆的位置在心脏，功能是使心专注、产生自信和智慧、满足欲望，共三种。视觉胆的位置在眼睛，功能是看见物体。增色胆的位置在皮肤，功能是使皮肤颜色明亮。支撑痰的位置在胸部，功能是作为其余四种痰的支撑、完成水的功能如滋润身体和使身体冷却，共两种。
1-359
粘合痰的位置在胃部未消化处，功能是使食物饮料粘合和分解，共两种。味觉痰的位置在舌头，功能是感知味道。满足痰的位置在头部，功能是使五种感官满足。连接痰的位置在所有关节孔，功能是连接所有关节、使伸屈柔软等发挥作用，共两种。
第八，风胆痰三种有害元素的特征：风的特征是粗糙、轻盈、寒冷、坚硬、细微、移动六种。粗糙增加使身体触感粗糙并瘙痒；轻盈使身体和意识轻盈并想要行走；寒冷使渴望火和阳光并打寒战；坚硬使难以治愈；细微使瞬间遍布一切，进入牙齿、指甲和细小孔道；移动使病情不稳定且变化多端。胆汁的特征：带油脂、锐利、热性、轻盈、有臭味、腹泻、潮湿七种。
;


 །སྣུམ་པ་འཕེལ་བས་ལུས་དང་གདོང་པ་སྣུམ་པ་དང་། རྣོ་བས་སྨིན་པར་སླ་བ་དང་། ཚ་བས་ལུས་དྲོད་ཚ་ཞིང་བསིལ་དང་སྐོམ་ལ་དད་པ་དང་། ཡང་པས་ནད་འཕེལ་རྐྱེན་ཀྱང་གཉེན་པོའི་ཁ་ན་ཡང་བ། 
1-360
དྲི་མནམ་པས་ལུས་ལ་ནད་དྲི་ཆེ་བ། ལྟོ་བ་སྙི་བས་འཁྲུ་སྐྱུགས་དམར་སེར། གཤེར་བས་གཏར་ཁྲག་དང་ལུད་པ་ལ་སོགས་སླ་ཞིང་མང་བའོ། །བད་ཀན་གྱི་མཚན་ཉིད་སྣུམ་པ་དང་། བསིལ་བ་ལྕི་བ། རྔུལ་བ། འཇམ་པ། བརྟན་པ། འབྱར་བག་ཅན་དང་བདུན་ནོ། །སྣུམ་པ་འཕེལ་བས་ཕྱི་ནང་ཐམས་ཅད་སྣུམ་ཞིང་། བསིལ་བས་དྲོད་ཆུང་བ་དང་། ལྕི་བས་ལུས་སེམས་ལྕི་ཞིང་སྒྱིད་པ་སྐྱུར་བ་དང་། རྔུལ་བས་ནད་དལ་ཕུས་གསོག །འཇམ་པས་རིང་ནས་ལྡང་ཟུག་ཆུང་བ་དང་། བརྟན་པས་འགྱུར་ལྡོག་ཉུང་གསལ་བར་དཀའ་བ་དང་། འབྱར་བག་ཅན་གྱིས་གཏར་ཁྲག་ལུད་པ་འཁྲུ་སྐྱུགས་ཐམས་ཅད་བེ་སྣབས་ནལ་ནལ་པོར་འོང་བ་ཡིན་ནོ། ། ལྔ་པ་ལུས་ཀྱི་ལས་དབྱེའི་ཡལ་ག་ལ། ལས་དང་དབྱེ་བའི་ལོ་འདབ་གཉིས། དང་པོ་སྤྱིའི་ལས། ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གྱི་དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན། བྱེ་བྲག་དབང་པོ་ལྔས་རང་རང་ཡུལ་ལྔ་སོ་སོར་འཛིན་པའོ། །གཉིས་པ་རྟེན་གྱི་དབྱེ་བ་ཕོ་མོ་མ་ནིང་གསུམ། ན་ཚོད་ཀྱི་དབྱེ་བ་བྱིས་པ་དར་མ་རྒན་པོ་གསུམ། རང་བཞིན་གྱི་དབྱེ་བ་ལྔར་བཤད་པའི་རང་བཞིན་བདུན་ནོ། ། དྲུག་པ་ལུས་འཇིག་ལྟས་ཀྱི་ཡལ་ག་ལ། རིང་པའི་འཆི་ལྟས། ཉེ་བའི་འཆི་ལྟས། མ་ངེས་པའི་འཆི་ལྟས། ངེས་པའི་འཆི་ལྟས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞི། དང་པོ། ཕོ་ཉ། 
1-361
རྨི་ལམ། ནད་པའི་རྣམ་འགྱུར་གསུམ། སྔ་མ་དེ་ལ་ཡང་ཕོ་ཉ་བཟང་ངན། ཕོ་ཉ་ཡོང་དུས། སྨན་པ་ལམ་དུ་འཇུག་དུས། ལམ་དུ་འཕྲད་པའི་ལྟས་བཟང་ངན། ནད་པའི་ཁྱིམ་གྱི་ལྟས་ཏེ་ལྔ། བར་མ་དེ་ལ་ངན་རྣམ་དབྱེ་བཟང་གསུམ། ཕྱི་མ་ལ་དངོས་ཀྱི་ངན་པ། ཤུགས་ལ་བཟང་པོ་བསྟན་པ་གཉིས། གཉིས་པ་ལ། ཉེ་བའི་ལྟས་དང་། རིང་བའི་ལྟས་གཉིས། གསུམ་པ་སྔར་བཤད་པའི་ལྟས་རྣམས་སྣང་ཡང་། སྨན་དཔྱད་ཀྱིས་བཅོས་པས་ནད་དང་མཉམ་དུ་ཞི་བར་འགྱུར་བ་དེའོ། །བཞི་པ་ནད་ཞི་ཡང་ལྟས། མི་ཞི་བའི་བཅོས་མི་ལེན་པའམ་ལེན་ཡང་ཡང་ཡང་ལྡོག་པ་ཟུངས་ཟད་སོགས་རིང་བ་དང་ཉེ་བ་མ་ངེས་པ་རྣམས་ལ་འཆི་བསླུས་བཟློག །ཤིན་ཏུ་ཉེ་བ་དང་ངེས་པ་ལ་ནི་དེས་བཟློག་པ་མེད་དོ།། །།
༈ གཉིས་པ་འཕེལ་འགྲིབ་ནད་ཀྱི་གནས་ཀྱི་སྡོང་པོ།
སྡོང་པོ་གཉིས་པ་འཕེལ་འགྲིབ་ནད་ཀྱི་གནས་ལ་རྒྱུ། རྐྱེན། ཞུགས་ཚུལ། གནས། མཚན་ཉིད། དབྱེ་བ། སོ་སོའི་དོན་ཏེ་ཡལ་ག་བདུན། དང་པོ་ལ། རིང་རྒྱུ་དང་ཉེ་རྒྱུ་སྟེ་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་གཉིས། དང་པོ་ལ། སྤྱིའི་རྒྱུ་དང་། ཁྱད་པར་གྱི་རྒྱུ་སྟེ་ལོ་འདབ་གཉིས། དང་པོ། རྩ་བའི་རྒྱུ་མ་རིག་པ། གཉིས་པ་དེ་ལས་བྱུང་བའི་འདོད་ཆགས་ཞེ་སྡང་གཏི་མུག །འདོད་ཆགས་ལས་རླུང་ནད། ཞེ་སྡང་ལས་མཁྲིས་པ། གཏི་མུག་ལས་བད་ཀན། ཆ་མཉམ་པའམ་གཉིས་ལྡན་ལས་ལུས་ལྡན་སྐྱེད་ལ། 
1-362
རྣམ་པར་ཕྱེ་ན་ཉོན་མོངས་པ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་། ནད་ཀྱང་གྲངས་དེ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བས་མ་རིག་པ་དང་མ་བྲལ་བའི་བར་ནད་འབྱུང་རུང་དུ་གནས་སོ། །གཉིས་པ་རླུང་མཁྲིས་བད་ཀན་ད་ལྟ་རྣམ་པར་མ་གྱུར་ལ། འཁྲུགས་ཟད་འཕེལ་སོགས་ཀྱིས་རྣམ་པར་འགྱུར་རུང་དུ་གནས་པའོ། །མཁྲིས་པ་འཁྲུགས་པས་ལུས་ཟུངས་བསྲེགས་ཏེ། འདི་ནི་མེའི་རང་བཞིན་ཚ་བས་སྨད་དུ་གནས་ཀྱང་སྟོད་དུ་འབར། ཚད་པའི་ནད་ཀུན་གྱི་འབྱུང་ཁུངས། བད་ཀན་འཁྲུགས་པས་ལུས་ཀྱི་མེ་དྲོད་འཇོམས་ཏེ། འདི་ནས་ཆུའི་རང་བཞིན་ལྕི་ལ་བསིལ་བས་སྟོད་དུ་གནས་ཀྱང་སྨད་དུ་ལྷུང་། གྲང་ནད་ཀུན་གྱི་འབྱུང་ཁུངས། རླུང་ནི་ཚ་གྲང་གཉིས་ཀའི་གྲོགས་པོ། ཚ་དུས་ན་སྲེག་དང་། བསིལ་དུས་ན་གྲང་བའི་གྲོགས་བྱེད། ལུས་ཀྱི་སྟོད་སྨད་བར་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ། ཚ་གྲང་གཉིས་ཀ་དཀྲུག་ཅིང་སློང་པས་ན། ཐམས་ཅད་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་སོ།

直译
油腻增加使身体和脸部油腻；锐利使容易成熟；热性使体温高且喜欢凉爽和口渴；轻盈使病情加剧且治疗方法简单；
1-360
有异味使身体有强烈的病臭；胃部软弱使腹泻和呕吐呈红黄色；潮湿使放血和痰液等容易且量多。痰液的特征是油腻、凉爽、沉重、湿润、柔滑、稳固、有黏性七种。油腻增加使内外都变得油腻；凉爽使热量减少；沉重使身心沉重且懒惰；湿润使病情缓慢积累；柔滑使长期虚弱且疼痛小；稳固使变化少且难以清除；有黏性使放血、痰液、腹泻、呕吐等都变得黏稠混浊。
第五，身体功能分支包括：功能和分类两片叶子。首先是一般功能：身语意三种的善、不善和无记，特殊功能是五种感官各自识别五种对象。第二，依据性别分为男性、女性和中性三种；依据年龄分为儿童、成年人和老人三种；依据本性分为前面所说的七种本性。
第六，身体衰亡征兆分支包括：远期死亡征兆、近期死亡征兆、不确定死亡征兆、确定死亡征兆四片叶子。首先，使者、
1-361
梦境、病人表现变化三种。前者又包括使者吉凶、使者到来时间、医生上路时间、路上遇到的吉凶征兆、病人家中的征兆五种。中间梦境包括恶梦、无梦和好梦三种。后者病人表现包括实际不好、间接表现好两种。第二包括：近期征兆和远期征兆两种。第三，虽然出现前面所说的征兆，但通过药物和治疗方法治疗，病症可以平息。第四，即使病情平息，征兆仍然存在，不接受治疗或接受治疗但反复复发、元气耗尽等远期和近期不确定情况可通过欺骗死亡的仪式来避免。对于极近和确定的死亡，这些仪式无法阻止。
第二，增减疾病处所的树干
第二个树干是增减疾病处所，分为因、缘、进入方式、位置、特征、分类、各自含义七个分支。第一包括：远因和近因两个小分支。第一包括：一般原因和特殊原因两片叶子。首先，根本原因是无明；第二，由此产生的贪欲、嗔恨、愚痴：贪欲产生风病，嗔恨产生胆病，愚痴产生痰病，平等或具有两种则产生混合病。
1-362
详细分类有八万四千种烦恼，疾病也有同样数量，因此只要未脱离无明，疾病就处于可能发生的状态。第二，风胆痰目前未变化，但处于可能因扰动、耗竭、增长等而改变的状态。
胆汁扰动会灼烧身体精华，它具有火的本性，虽然居于下部但向上燃烧，是所有热病的源头。痰液扰动会摧毁身体的热量，它具有水的本性，沉重且凉爽，虽然居于上部但向下沉降，是所有寒病的源头。风是热和冷两者的朋友，热时助燃，冷时助寒，在身体上中下各部位流动，搅动并激发冷热两种，因此是一切的源头。


 ། གཉིས་པ་རྐྱེན་གྱི་ཡལ་ག་ལ། ནད་སྐྱེ་ཞིང་མཆེད་པར་བྱེད་པ་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རྐྱེན། ནད་གསོག་ཅིང་ལྡང་ཡང་ཞི་བར་བྱེད་པ་གསོར་ལྡང་ཞིང་ཞི་བའི་རྐྱེན། བསགས་པ་སློང་བར་བྱེད་པས་སློང་བའི་རྐྱེན་ཏེ་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་གསུམ། དང་པོ་ལ། དུས་དམན་ལྷག་ལོག་པ་དང་། དབང་པོ་དམན་ལྷག་ལོག་པ་དང་། སྤྱོད་ལམ་དམན་ལྷག་ལོག་པའི་ལོ་འདབ་གསུམ། དང་པོ་དུས་ཚ་དུས་གྲང་དུས་ཆར་དུས་གསུམ་གྱི་ཚ་དུས་སུ་ཚ་བ་ཆུང་བ་ལྟ་བུ་དམན་པ། 
1-363
ཚ་དུས་སུ་ཚ་དྲགས་པ་ལྟ་བུ་ལྷག་པ། ཚ་དུས་སུ་གྲང་པ་ལྟ་བུ་ལོག་པ། དེ་བཞིན་དུ་གྲང་དུས་དང་། ཆར་དུས་ལའང་འགྲེའོ། །གཉིས་པ་དབང་པོ་ལྔ་ཡུལ་ལ་ཆེར་མི་གཏོད་པ་དམན་པ། ཤས་ཆེར་གཏོད་པ་ལྷག་པ། ཧ་ཅང་ཉེ་རིང་ཆེ་ཆུང་འཇིག་མི་སྡུག་པ་ལ་གཏད་པ། གསུམ་པ་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་བྱ་བ་ཆུང་བའམ་བྱ་བ་ལ་མི་སྦྱོར་བ་དམན། བསྟུད་ནས་འཇུག་པ་ལྷག་པ། ཤུགས་བཀག་བཙིར་བཅུས་པ་མི་དགེ་བ་རྣམས་ལོག་པའོ། །གཉིས་པ་ལ། རྒྱུ། ངོ་བོ། དུས་ཀྱི་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་གསུམ། དང་པོ་ལ། རླུང་གསོག་ལྡང་ཞི། མཁྲིས་པ་གསོག་ལྡང་ཞི། བད་ཀན་གསོག་ལྡང་ཞི་བའི་ལོ་འདབ་གསུམ། དང་པོ་ཕྱིའི་ཡུལ་ནམ་ཟླའི་དུས། ལུས་ངག་ཡིད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལྔ་པོ་དེ་རྩུབ་པ་དང་། ཡང་བ། སྐྱ་བ། གཡོ་བ་བཞི། དྲོ་བ་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་ན་རླུང་གསོག་པར་བྱེད་དེ། རླུང་གི་མཚན་ཉིད་དང་ཚུལ་མཐུན་པས་དེ་དག་རང་གནས་སུ་སྐྱེད་ཅིང་འཕེལ་བར་བྱེད་པས་གསོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྩུབ་སོགས་བཞི་པོ་དེ་དྲོ་བར་ལྡན་ན་དྲོ་བ་དེ་རླུང་གི་གཉེན་པོར་སོང་ནས་རླུང་མགོ་མནན་ནས་ལྡང་དུ་མི་སྟེར། ཡང་རྩུབ་ཡང་སྐྱ་གཡོ་བ་བཞི་པོ་དེ་དྲོ་བ་མེད་པ། གྲང་བར་གྱུར་པ་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ན་རླུང་ལ་མགོ་མནོན་མེད་པར་མི་མཐུན་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་སོང་ནས་རླུང་བསགས་པ་དེ་ལྡང་བར་བྱེད་དོ། །
1-364
སྣུམ་པ། དྲོ་བ། བརྟན་པ། ལྕི་བ་འཇམ་པ་ལྔ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཙ་ན་རླུང་གི་གཉེན་པོ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་སོང་ནས་རླུང་ཞི་བར་འགྱུར། །གཉིས་པ་ཡུལ་སོགས་ལྔ། རྣོ་དྲོ་སྣུམ་གསུམ་བསིལ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ན་ཚ་བའི་མགོ་མནན་ནས་མི་ལྡང་བར་རང་གནས་སུ་གསོག །རྣོ་དྲོ་སྣུམ་པ་གསུམ་བསིལ་བ་མེད་པས་ཚ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཙ་ན་མགོ་གནོན་མེད་པས་མི་མཐུན་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་སོང་ནས་མཁྲིས་པ་བསགས་པ་དེ་ལྡང་བར་བྱེད་དོ། །རྔུལ་བ། གྲང་བ། བསིལ་བ། གཉེན་པ། སླ་བ། སྐམ་པ་དྲུག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཙ་ན་མཁྲིས་བའི་གཉེན་པོ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་སོང་བས་མཁྲིས་པ་ཞི་བར་འགྱུར་རོ། །གསུམ་པ་ཡུལ་སོགས་ལྔ། ལྕི་སྣུམ། འཇམ་རྟུལ། བརྟན་པ་ལྔ་བསིལ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཙ་ན་བསིལ་བ་དེས་བད་ཀན་འཁྱམས་པ་ལྟར་སོང་ནས་མགོ་མནན་ནས་མི་ལྡང་བར་རང་གནས་སུ་གསོག་ལྕི་སོགས་ལྔ་བསིལ་བ་མེད་པར་དྲོ་བ་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་ཙ་ན་མགོ་གནོན་མེད་པར་བད་ཀན་གྱི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་སོང་ནས་བད་ཀན་ལྡང་། རྩུབ་སྐྱ་ཡང་ཚ་རྣོ་གཡོ་བ་དྲུག་དང་མཚུངས་བར་ལྡན་ཙ་ན་བད་ཀན་གྱི་གཉིས་པོ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་སོང་ནས་ཞི་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་ཀྱང་དཔེར་བྱེད་ན། དམག་རང་སར་གསོག་པ་དགྲ་ཡུལ་དུ་འགྲིམ་པ། 
1-365
དམག་ཞི་བ་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་པ་ལ། གསོག་པའི་ངོ་བོ། ལྡང་བའི། ཞི་བའི་ངོ་བོ་སྟེ་ལོ་འདབ་གསུམ། དང་པོ་རླུང་རང་གི་གནས་སྟེ་བ་མན་དུའམ། རུས་པའི་གནས་སུ་འཕེལ་བ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བཏགས་སོ། །དེ་བཞིན་མཁྲིས་པ་སྙིང་ག་དང་ལྟེ་བའི་བར་རམ། རྔུལ་ལམ་ཁྲག་གི་གནས་སུ། བད་ཀན་སྙིང་ག་ཡན་ནམ། དྭངས་མ་ཤ་ཚིལ་རྐང་མར་ཁ་བའི་གནས་སུའོ། །འཕེལ་བ་ཞེས་པ་ཡང་གནོད་བྱེད་གསུམ་པོ་དེས་རང་བཞིན་དུ་མ་ལྡང་བར་རྒྱུ་ལས་འཁྲུགས་པས་མི་མཐུན་པ་རྣམས་བར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་ཆགས་སུ་གྱུར་པ་དེ་ས་བོན་དུ་བྱས་པའི་ནས་ཆུ་ལུད་དྲོད་སོགས་ཀྱིས་ཆེར་སྦོས་པ་ལྟ་བུའོ།

直译
第二，缘的分支包括：使疾病产生并蔓延的生长缘，使疾病积聚、发作及平息的积发息缘，使积聚的疾病发作的诱发缘，这三个小分支。第一包括：时令不足、过度和逆行，感官不足、过度和逆行，行为不足、过度和逆行三片叶子。首先，在热季、寒季、雨季三个季节中，热季时热量不足为不足，
1-363
热季时热度过高为过度，热季时出现寒冷为逆行，同样地，这也适用于寒季和雨季。第二，五种感官对境较少投入为不足，过度投入为过度，过于靠近或远离、过大过小、破坏或不悦的对象为逆行。第三，身语意三方面活动减少或不从事活动为不足，持续进行为过度，用力阻碍、挤压、扭曲及不善行为为逆行。
第二包括：原因、本质、时间三个小分支。第一包括：风积聚发作平息，胆汁积聚发作平息，痰液积聚发作平息三片叶子。首先，外部环境季节时令，身语意行为中的粗糙、轻盈、灰白、动摇四种与温暖相应时会积聚风，因为这些与风的特性相符合，使其在自身位置上生成并增长，因此称为积聚。如果粗糙等四种与温暖结合，温暖会成为风的对治，抑制风而不让其发作。同样，如果粗糙、轻盈、灰白、动摇四种没有温暖而变成寒冷，并与之相应时，风没有被抑制，环境因素一致趋向，使积聚的风发作。
1-364
当与油腻、温暖、稳固、沉重、柔软五种相应时，风的对治因素一致趋向，使风平息。
第二，环境等五种因素，锐利、热、油腻三种与凉爽相应时，热性被抑制而不发作，在自身位置积聚。锐利、热、油腻三种没有凉爽而与热性相应时，没有抑制因素，不相容因素一致趋向，使积聚的胆汁发作。当与湿润、寒冷、凉爽、柔韧、柔软、干燥六种相应时，胆汁的对治因素一致趋向，使胆汁平息。
第三，环境等五种因素，沉重油腻、柔软钝化、稳固五种与凉爽相应时，凉爽使痰液如漂泊一般，被抑制而不发作，在自身位置积聚。沉重等五种没有凉爽而与温暖相应时，没有抑制因素，痰液的不相容因素一致趋向，痰液发作。当与粗糙、灰白、轻盈、热、锐利、动摇六种相应时，痰液的对治因素一致趋向，使其平息。
以上可以比喻为：军队在自己营地积聚，在敌方领土行进，
1-365
军队平息一样。
第二包括：积聚的本质、发作的本质、平息的本质三片叶子。首先，风在自己的位置即脐带以下或骨骼位置增长等被称为积聚。同样地，胆汁在心间和脐带之间或汗液或血液位置，痰液在心间以上或精华、肉、脂肪、骨髓、白液位置。所谓"增长"，是指这三种有害元素不是自然发作，而是由于原因扰动，不协调因素成为变化的原因并形成，就像以种子为基础，通过水、肥料、温度等使谷物大量膨胀一样。


 །དེའི་རྟགས་མི་མཐུན་པའི་ཡོན་ཏན་འདོད་པ་སྟེ། རླུང་གསོག་པའི་རྟགས་སུ་དྲོད་བཅུད་འདོད། མཁྲིས་པ་ལ་བསིལ་འདོད། བད་ཀན་ལ་དྲོད་འདོད་པའོ། །གཉིས་པ། རླུང་བསང་དོགས་པ་བ་དེ་རང་གི་གནས་ནས་ལངས་ནས་བད་ཀན་ནམ་མཁྲིས་གནས་སུ་འཚངས་པ་དང་། མཁྲིས་པ་རང་གནས་ནས་ལངས་ནས་བད་ཀན་ནམ་རླུང་གནས་སུ། བད་ཀན་རང་གནས་ནས་ལངས་ནས་མཁྲིས་པའམ་རླུང་གནས་སུ་འཚངས་པ་སྟེ། རང་གནས་མ་ཡིན་པར་ཞུགས་པས་ལོག་པའི་ལམ་དུ་ཞུགས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །རྟགས་ནི་རླུང་མཁྲིས་བད་ཀན་གྱི་ནད་རྟགས་རྣམས་སོ། །གསུམ་པ། འཕེལ་ཟད་ཞི་ནས་སྔར་བཞིན་མཉམ་པར་གྱུར་པའོ། །
1-366
གསུམ་པ་ལ། རླུང་ལོག་ལྡང་ཞི་དུས། མཁྲིས་པ་བད་ཀན་ལོག་ལྡང་ཞི་དུས་ཀྱི་ལོ་འདབ་གསུམ། དང་པོ་སོས་ཀ་ཡུལ་དུས་ཟས་སྤྱོད་ཀུན་མཚུངས་པས་རླུང་གསོག །དྲོ་བས་མི་ལྡང་དབྱར་དུས་གྲང་བས་ལྡང་། སྟོན་དུས་སྣུམ་པ་དང་དྲོ་བས་ཞི་བར་འགྱུར་རོ། །གཉིས་པ་དབྱར་དུས་མཁྲིས་པ་གསོག་སྟེ་བསིལ་པས་དང་། སྟོན་དུས་ལྡང་སྟེ་སྣུམ་པ་དང་དྲོ་བས་དང་། དགུན་སྟོད་ཞི་སྟེ་བསིལ་བས་སོ། །གསུམ་པ་བད་ཀན་དགུན་སྨད་གསོག་སྟེ་བསིལ་སྣུམ་ལྕི་བས་སོ། །དཔྱིད་དུས་ལྡང་སྟེ་དྲོ་བས་སོ། །སོས་ཀ་ཞི་སྟེ་ཡང་བ་དང་རྩུབ་པས་སོ། །འོན་ཀྱང་འབྱུང་བའི་དུས་ལ་མ་བབ་པར་ཟས་སྤྱོད་དབང་གིས་འཕྲལ་ལ་འབྱུང་བའང་ཡོད་དོ། །གསུམ་པ་ལ། ཐུན་མོང་ཁྱད་པར་གྱི་རྐྱེན་གྱི་ལོ་འདབ་གཉིས། དང་པོ་འབྱུང་བའི་དུས་ལོག་བ་དང་། གདོན་དུག་མི་འཕྲོད་པའི་ཟས་ཟོས་པ་དང་། ནད་གསོས་པ་ལོག་པ་དང་། སྔོན་ལས་ལོངས་པའོ། །གཉིས་པ། རླུང་ནད་ཀྱི་སློང་རྐྱེན། མཁྲིས་པ། བད་ཀན། ལྡན་འདུས་ཀྱི་སློང་རྐྱེན་བཞིའི་བཞི་པ་རླུང་མཁྲིས་ལྟ་བུའི་སློང་རྐྱེན་གཉིས་འདུས་པ་ལྡན་པའི་རྐྱེན་དང་། གསུམ་ཀ་འདུས་པ་འདུས་པའི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་རོ། །གསུམ་པ་ཞུ་ཚུལ་ལ། ནད་ཀྱི་ཉེས་རྒྱུ་གནོད་བྱ་བཅུ་འབེན་ལྟ་བུ། རྐྱེན་བཞིས་བཞུགས་ཚུལ་མདའ་འཕེན་པ་ལྟ་བུའི་ལོ་འདབ་གཉིས། དང་པོ་ཟུངས་བདུན་དྲི་མ་གསུམ་སྟེ་གནོད་བྱ་བཅུ་ཡོད་པ་རྟེན་དང་། 
1-367
གནོད་བྱེད་རླུང་མཁྲིས་བད་ཀན་གསུམ་བརྟེན་པར་འབྲེལ་ཏེ། རླུང་རུས་ལ་བརྟེན། མཁྲིས་པ་ཁྲག་དང་རྔུལ་བ། བད་ཀན་ལྷག་མ། དྭངས་མ་ཤ་ཚིལ་རྐང་མར་ཁུ་བ་ལྔ། བཤང་གཅི་གཉིས་ཏེ་བདུན་ལ་རྟེན་པས་སོ། །དེ་ཡང་ཉེས་པ་རླུང་མཁྲིས་བད་ཀན་གསུམ་འཁྲུགས་པས་ལུས་ཟུངས་བདུན་ཉེ་བར་བྱས་ཏེ། ཉེས་པ་དང་ལུས་ཟུངས་གཉིས་ཀ་ལོག་ནས་དྲི་མ་ལ་གནོད་པར་བྱེད་དོ། ། གཉིས་པ་ནད་རླུང་དང་རྒྱུ་མཐུན་པའི་རོ་ཁ་བ་དང་ནུས་པ་རྩུབ་ལ་ཡང་བའི་ཟས་ཟོས་པའི་དྭངས་མ་དེ། ཁྱབ་བྱེད་ཀྱི་རླུང་གིས་གནོད་བྱ་བཅུ་རྒྱུ་བའི་བུ་ག་རྣམས་སུ་གཏོར་བ་ཁྲག་ནས་ཁུ་བའི་བར་དུ་འགྲོ་རྒྱུ་ལ་ཁྲག་གམ་ཚིལ་བུའི་གནས་སོགས་སུ་སླེབས་དུས་རླུང་སྐྱེ་བའི་སྤྱོད་ལམ་བྱས་ཀྱང་། དེ་དག་བད་མཁྲིས་ཀྱི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རླུང་འཕེལ་བ་དང་གསོག་མི་ནུས། རུས་པའི་གནས་སུ་སླེབས་པ་ན་རླུང་སྐྱེད་པའི་སྤྱོད་ལམ་བྱས་ན། དེའི་དྭངས་མ་དེ་རླུང་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ཡིན་པ་དང་། བུ་ག་དེ་རུས་པ་རླུང་གི་གནས་ཡིན་པ་དང་། སྤྱོད་ལམ་རླུང་སྐྱེད་པ་འཛོམ་པའི་ཕྱིར། མཁའ་ལ་སྤྲིན་འདུས་པ་བཞིན་དུ་རླུང་རུས་པའི་གནས་སུ་འཕེལ་ཞིང་གསོག་པར་བྱེད་དོ།

 །དེའི་རྟགས་མི་མཐུན་པའི་ཡོན་ཏན་འདོད་པ་སྟེ། རླུང་གསོག་པའི་རྟགས་སུ་དྲོད་བཅུད་འདོད། མཁྲིས་པ་ལ་བསིལ་འདོད། བད་ཀན་ལ་དྲོད་འདོད་པའོ། །གཉིས་པ། རླུང་བསང་དོགས་པ་བ་དེ་རང་གི་གནས་ནས་ལངས་ནས་བད་ཀན་ནམ་མཁྲིས་གནས་སུ་འཚངས་པ་དང་། མཁྲིས་པ་རང་གནས་ནས་ལངས་ནས་བད་ཀན་ནམ་རླུང་གནས་སུ། བད་ཀན་རང་གནས་ནས་ལངས་ནས་མཁྲིས་པའམ་རླུང་གནས་སུ་འཚངས་པ་སྟེ། རང་གནས་མ་ཡིན་པར་ཞུགས་པས་ལོག་པའི་ལམ་དུ་ཞུགས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །རྟགས་ནི་རླུང་མཁྲིས་བད་ཀན་གྱི་ནད་རྟགས་རྣམས་སོ། །གསུམ་པ། འཕེལ་ཟད་ཞི་ནས་སྔར་བཞིན་མཉམ་པར་གྱུར་པའོ། །
1-366
གསུམ་པ་ལ། རླུང་ལོག་ལྡང་ཞི་དུས། མཁྲིས་པ་བད་ཀན་ལོག་ལྡང་ཞི་དུས་ཀྱི་ལོ་འདབ་གསུམ། དང་པོ་སོས་ཀ་ཡུལ་དུས་ཟས་སྤྱོད་ཀུན་མཚུངས་པས་རླུང་གསོག །དྲོ་བས་མི་ལྡང་དབྱར་དུས་གྲང་བས་ལྡང་། སྟོན་དུས་སྣུམ་པ་དང་དྲོ་བས་ཞི་བར་འགྱུར་རོ། །གཉིས་པ་དབྱར་དུས་མཁྲིས་པ་གསོག་སྟེ་བསིལ་པས་དང་། སྟོན་དུས་ལྡང་སྟེ་སྣུམ་པ་དང་དྲོ་བས་དང་། དགུན་སྟོད་ཞི་སྟེ་བསིལ་བས་སོ། །གསུམ་པ་བད་ཀན་དགུན་སྨད་གསོག་སྟེ་བསིལ་སྣུམ་ལྕི་བས་སོ། །དཔྱིད་དུས་ལྡང་སྟེ་དྲོ་བས་སོ། །སོས་ཀ་ཞི་སྟེ་ཡང་བ་དང་རྩུབ་པས་སོ། །འོན་ཀྱང་འབྱུང་བའི་དུས་ལ་མ་བབ་པར་ཟས་སྤྱོད་དབང་གིས་འཕྲལ་ལ་འབྱུང་བའང་ཡོད་དོ། །གསུམ་པ་ལ། ཐུན་མོང་ཁྱད་པར་གྱི་རྐྱེན་གྱི་ལོ་འདབ་གཉིས། དང་པོ་འབྱུང་བའི་དུས་ལོག་བ་དང་། གདོན་དུག་མི་འཕྲོད་པའི་ཟས་ཟོས་པ་དང་། ནད་གསོས་པ་ལོག་པ་དང་། སྔོན་ལས་ལོངས་པའོ། །གཉིས་པ། རླུང་ནད་ཀྱི་སློང་རྐྱེན། མཁྲིས་པ། བད་ཀན། ལྡན་འདུས་ཀྱི་སློང་རྐྱེན་བཞིའི་བཞི་པ་རླུང་མཁྲིས་ལྟ་བུའི་སློང་རྐྱེན་གཉིས་འདུས་པ་ལྡན་པའི་རྐྱེན་དང་། གསུམ་ཀ་འདུས་པ་འདུས་པའི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་རོ། །གསུམ་པ་ཞུ་ཚུལ་ལ། ནད་ཀྱི་ཉེས་རྒྱུ་གནོད་བྱ་བཅུ་འབེན་ལྟ་བུ། རྐྱེན་བཞིས་བཞུགས་ཚུལ་མདའ་འཕེན་པ་ལྟ་བུའི་ལོ་འདབ་གཉིས། དང་པོ་ཟུངས་བདུན་དྲི་མ་གསུམ་སྟེ་གནོད་བྱ་བཅུ་ཡོད་པ་རྟེན་དང་། 
1-367
གནོད་བྱེད་རླུང་མཁྲིས་བད་ཀན་གསུམ་བརྟེན་པར་འབྲེལ་ཏེ། རླུང་རུས་ལ་བརྟེན། མཁྲིས་པ་ཁྲག་དང་རྔུལ་བ། བད་ཀན་ལྷག་མ། དྭངས་མ་ཤ་ཚིལ་རྐང་མར་ཁུ་བ་ལྔ། བཤང་གཅི་གཉིས་ཏེ་བདུན་ལ་རྟེན་པས་སོ། །དེ་ཡང་ཉེས་པ་རླུང་མཁྲིས་བད་ཀན་གསུམ་འཁྲུགས་པས་ལུས་ཟུངས་བདུན་ཉེ་བར་བྱས་ཏེ། ཉེས་པ་དང་ལུས་ཟུངས་གཉིས་ཀ་ལོག་ནས་དྲི་མ་ལ་གནོད་པར་བྱེད་དོ། ། གཉིས་པ་ནད་རླུང་དང་རྒྱུ་མཐུན་པའི་རོ་ཁ་བ་དང་ནུས་པ་རྩུབ་ལ་ཡང་བའི་ཟས་ཟོས་པའི་དྭངས་མ་དེ། ཁྱབ་བྱེད་ཀྱི་རླུང་གིས་གནོད་བྱ་བཅུ་རྒྱུ་བའི་བུ་ག་རྣམས་སུ་གཏོར་བ་ཁྲག་ནས་ཁུ་བའི་བར་དུ་འགྲོ་རྒྱུ་ལ་ཁྲག་གམ་ཚིལ་བུའི་གནས་སོགས་སུ་སླེབས་དུས་རླུང་སྐྱེ་བའི་སྤྱོད་ལམ་བྱས་ཀྱང་། དེ་དག་བད་མཁྲིས་ཀྱི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རླུང་འཕེལ་བ་དང་གསོག་མི་ནུས། རུས་པའི་གནས་སུ་སླེབས་པ་ན་རླུང་སྐྱེད་པའི་སྤྱོད་ལམ་བྱས་ན། དེའི་དྭངས་མ་དེ་རླུང་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ཡིན་པ་དང་། བུ་ག་དེ་རུས་པ་རླུང་གི་གནས་ཡིན་པ་དང་། སྤྱོད་ལམ་རླུང་སྐྱེད་པ་འཛོམ་པའི་ཕྱིར། མཁའ་ལ་སྤྲིན་འདུས་པ་བཞིན་དུ་རླུང་རུས་པའི་གནས་སུ་འཕེལ་ཞིང་གསོག་པར་བྱེད་དོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
这是对您提供的藏文的完整直译：
其标志是不协调的功能需求，例如，希望风（气）积聚的标志是温暖和营养，希望胆汁（火）清凉，希望痰液（水）温暖。第二，担心风（气）会升起，它从自己的位置上升，进入痰液或胆汁的区域；胆汁从自己的位置上升，进入痰液或风的区域；痰液从自己的位置上升，进入胆汁或风的区域。这也被称为进入错误的通道，因为它们进入了非本位区域。症状是风、胆汁和痰液的病症表现。第三，增长、消耗、平息后恢复到以前的平衡状态。
第三包括：风的逆行、上升和平息时间，胆汁和痰液的逆行、上升和平息时间的三个分支。首先，在春季，由于环境、季节、饮食和行为都相似，风（气）积聚。由于温暖，它不会上升；在夏季，由于寒冷，它上升；在秋季，由于滋润和温暖，它平息。第二，夏季胆汁积聚是因为凉爽，秋季上升是因为滋润和温暖，初冬平息是因为凉爽。第三，痰液在深冬积聚，是因为凉爽、滋润和沉重；春季上升，是因为温暖；初夏平息，是因为轻盈和粗糙。然而，即使在非常规季节，也可能因饮食和行为而立即产生。
第三点分为两个分支：共同和特殊的条件。首先是元素季节的逆转，恶魔的毒素，食用不相容的食物，疾病的错误恢复，以及前世业力的成熟。其次，风病的诱因、胆汁、痰液、混合体的诱因这四种，其中第四种，例如风和胆汁的混合诱因是两种合一的条件，三者结合则成为混合条件。
第三，关于发展方式，有两个分支：疾病的因素和十个靶子般的受害者，以及四种条件如射箭般作用的方式。首先，七种组织和三种废物，共十个受害者作为基础，而风、胆汁和痰液三者作为伤害者与之关联。风依附于骨骼，胆汁依附于血液和汗液，痰液依附于其余五种：精华、肉、脂肪、骨髓和精液，以及粪便和尿液这两种，总共七种。因此，当风、胆汁和痰液三种失调时，它们影响身体的七种组织，导致这些失调因素和身体组织都变得异常，并损害废物。
第二，当食用具有与风病相匹配的苦味、粗糙轻盈特性的食物时，其精华被遍布全身的风输送到十个受害者的通道中，从血液到精液都要经过。当它到达血液或脂肪等区域时，即使进行引起风的活动，由于这些是胆汁和痰液的领地，风无法增长或积聚。当它到达骨骼区域时，如果进行引起风的活动，由于这种精华适合产生风，且骨骼是风的领地，再加上引风的活动，这三者相遇，就像云集在空中一样，风在骨骼区域增长并积聚。


 །ཆར་བབ་པ་ལྟར་དུ་བསགས་པ་རླུང་སློང་བར་བྱེད་པའི་རྐྱེན་དང་ཕྲད་ན་རླུང་ནད་ངེས་པ་ཁོ་ནར་ལྡང་ངོ་། །
1-368
དེ་བཞིན་དུ་མཁྲིས་པ་དང་རྒྱུ་མཐུན་པའི་རོ་ཚ་བ། ནུས་པ་རྣོ་དྲོ་སྣུམ་པའི་ཟས་ཟོས་ནས་རུས་གནས་སུ་སླེབས་དུས་མཁྲིས་པ་སྐྱེ་བའི་སྤྱོད་ལམ་བྱས་ན་མཁྲིས་པ་གསོག་མི་ནུས། ཁྲག་གི་བུ་གར་སླེབས་དུས་མཁྲིས་པ་སྐྱེ་བའི་སྤྱོད་ལམ་བྱས་ན། དེའི་དྭངས་མ་དེ་མཁྲིས་པ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ཡིན་པ་དང་། བུ་ག་དེ་ཁྲག་གི་གནས་ཡིན་པ་དང་། སྤྱོད་ལམ་མཁྲིས་པ་སྐྱེད་པ་གསུམ་འཛོམས་པས་མཁྲིས་པ་ཁྲག་གི་གནས་དེར་འཕེལ་ཞིང་གསོག་ལ། བསགས་པ་མཁྲིས་པ་སློང་བར་བྱེད་པའི་རྐྱེན་དང་ཕྲད་ན་མཁྲིས་ནད་ངེས་པར་ལྡང་ངོ་། །དེ་བཞིན་བད་ཀན་དང་རྒྱུ་མཐུན་པའི་རོ་མངར་བ། ནུས་པ་ལྕི་བསིལ་གྱི་ཟས་ཟོས་པའི་དྭངས་མ་ཁྲག་གམ་རུས་གནས་སུ་སླེབས་དུས་བད་ཀན་སྐྱེ་བའི་སྤྱོད་ལམ་བྱས་ཀྱང་བད་ཀན་འཕེལ་གསོག་མི་ནུས། ཚིལ་གནས་སོགས་སུ་སླེབས་དུས་བད་ཀན་སྐྱེ་བའི་སྤྱོད་ལམ་བྱས་ན། དེའི་དྭངས་མ་དེ་བད་ཀན་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ཡིན་པ་དང་། བུ་ག་བད་ཀན་གྱི་གནས་ཡིན་པས་དང་། སྤྱོད་ལམ་བད་ཀན་སྐྱེད་གསུམ་འཛོམས་པས་ཚིལ་གནས་སོགས་སུ་བད་ཀན་འཕེལ་ཞིང་གསོག་ལ། བསགས་པ་བད་ཀན་སློང་བའི་རྐྱེན་དང་ཕྲད་ན་བད་ཀན་ངེས་པར་ལྡང་ངོ་། །དེ་དག་ཀྱང་འཇུག་སྒོ་དྲུག་ནས་འཇུག་སྟེ། པགས་ལ་གྲམ། ཤ་ལ་རྒྱས། 
1-369
རྩ་རུ་རྒྱུག །རུས་ལ་ཞེན། དོན་ལ་བབས། སྣོད་དུ་ལྷུང་ནས་བདེ་བ་མེད་པའི་ནད་དུ་འགྱུར་རོ། །བཞི་པ་གནས་ཀྱི་ཡལ་ག་ལ། སྤྱིའི་གནས། བྱེ་བྲག་གི །ཁྱད་པར་གྱི་གནས་ཀྱི་ལོ་འདབ་གསུམ། དང་པོ་གོང་དུ་རླུང་མཁྲིས་བད་ཀན་གྱི་རྟེན་དུ་བཤད་པ་དག་སྟེ། རྣམ་པར་མི་གྱུར་པ་དང་གྱུར་པ་གཉིས་ཀའི་གནས་པ་ཡིན་པས་སྤྱིའི་གནས་ཞེས་བྱའོ། །གཉིས་པ་དཔྱི་རྐང་ཚིགས་རེག་བྱ་རྣ་བ་ལྔ། རླུང་རྣམ་གྱུར་གྱི་རྒྱུ་ལམ། ཕོ་བ། དྭངས་མ། ཆུ་སེར། མིག །པགས་པ་ལྔ། མཁྲིས་པ་རྣམ་གྱུར་གྱི་རྒྱུ་ལམ། བྲང་། མགུལ། གློ་བ། སྣ། ལྕེ་ལྔ། བད་ཀན་རྣམ་གྱུར་གྱི་རྒྱུ་ལམ་མོ། །གསུམ་པ་རླུང་ཞུ་བའི་གནས་ལོང་། མཁྲིས་པ་ཞུ་བ་དང་མ་ཞུ་བའི་བར་རྒྱུ་སྟོད་ན། བད་ཀན་མ་ཞུ་བའི་གནས་ཕོ་བར། ཕོ་བར་ཟས་ཞུ་ཡང་དྭངས་སྙིགས་མ་ཕྱེད་པའི་ཕྱིར་དེར་མ་ཞུ་བའི་གནས། རྒྱུ་སྟོད་དེར་ཟས་སྐོམ་ཞུ་དྭངས་སྙིགས་ཕྱེད་ཀྱང་སྙིགས་མ་དེ་རྒྱུ་མར་ཞུ་ནས་སྐ་སླ་གཉིས་སུ་འབྱེད་དགོས་པའི་ཕྱིར། ཞུ་བ་དང་མ་ཞུ་བའི་གནས་སྙིགས་མ་ལོང་དུ་སོང་བ་དེ་ཞུ་ཟིན་པས་དེ་ཞུ་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞུ་བའི་གནས་ཞེས་ཐ་སྙད་བཞག་གོ །ལྔ་པ་ནད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ། འཕེལ་ཟད་ཀྱི་རྒྱུ། འཕེལ་ཟད་ཀྱི་མཚན་མ། འཁྲུགས་པའི་རྟགས་ཏེ་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་གསུམ། 
1-370
དང་པོ་ལ། ཉེས་པའི་འཕེལ་ཟད། ལུས་ཟུངས་ཀྱི། དྲི་མའི། འཕེལ་ཟད་དེ་ལོ་འདབ་གསུམ། དང་པོ་སྤྱིར་ནད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི། དོན་བྱ་དོན་བྱེད་འཕེལ་ཟད་འཁྲུགས་པ་སྟེ། འཕེལ་བ་རྒྱས་པ་ཡིན་ལ། ཟད་པ་ནི་འགྲིབ་པ། འཁྲུགས་པ་ནི་གནས་དང་བྱེད་ལས་འཆོལ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་ཟས་མི་འཕྲོད་པ་ཟོས་པའམ། སྤྱོད་ལམ་མི་འཕྲོད་པ་བྱས་པས་ཉེས་པ་འཕེལ། ཟས་སྤྱོད་མི་འཕྲོད་པ་སྤངས་པའི་འཕྲོད་པ་སྦྱིན་ཞིང་སྤྱད་པས་ཉེས་པ་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། །གཉིས་པ་ཕོ་བའི་མེ་དྲོད་དེ་མཉམ་པར་རང་གནས་ན་འདུག་ན་དེའི་ཆ་ཤས་ཀྱི་དྲོད་རེ་ལུས་ཟུངས་ཀུན་ལ་གནས་པས་དེ་དག་འབར་བས་ལུས་ཟུངས་འཕེལ། མེ་དྲོད་བྲི་བས་ཟུངས་རྣམས་ཟད་པར་འགྱུར་བའོ། །གསུམ་པ། མང་པོ་འབྱུང་བ་འཕེལ་བ། ཐོག་པ་ཟད་པའོ།

这些是对藏文的完整直译：
如同降雨一样积聚，若遇到引发风（气）的条件，风病必定会上升。
同样地，当食用与胆汁相匹配的辛辣味、具有锐利、温热、油腻性质的食物后，如果它到达骨骼区域时进行引发胆汁的活动，胆汁无法积聚。当它到达血液通道时，如果进行引发胆汁的活动，由于其精华适合产生胆汁，且该通道是血液的区域，再加上引发胆汁的活动，这三者结合，胆汁在血液区域增长并积聚。当积聚的胆汁遇到引发它的条件时，胆汁病必定会上升。同样地，当食用与痰液相匹配的甜味、具有沉重凉爽性质的食物的精华到达血液或骨骼区域时，即使进行引发痰液的活动，痰液也不能增长积聚。当它到达脂肪区域等处时，如果进行引发痰液的活动，由于其精华适合产生痰液，且该通道是痰液的区域，再加上引发痰液的活动，这三者结合，痰液在脂肪区域等处增长并积聚。当积聚的痰液遇到引发它的条件时，痰液必定会上升。
这些也通过六个入口进入：弥漫于皮肤，扩散于肉，流动于脉，粘附于骨，降至脏腑，坠入器官，从而成为令人不适的疾病。第四，关于位置的分支包括：一般位置、特殊位置和独特位置三个分支。首先，前面解释的风、胆汁和痰液的基础，由于它们是未转化和已转化两者的位置，称为一般位置。其次，臀部和腿关节、触觉、耳朵五个是风转化的通路；胃、精华、淋巴、眼睛、皮肤五个是胆汁转化的通路；胸、喉、肺、鼻、舌五个是痰液转化的通路。第三，风消化的位置在大肠，胆汁在消化与未消化之间的位置在小肠上部，痰液未消化的位置在胃中。在胃中，虽然食物消化但精华和废物尚未分离，因此称为未消化的位置；在小肠上部，食物饮料虽然消化且精华和废物已分离，但废物必须进一步在肠中消化并分为固体和液体，因此称为消化与未消化的位置；废物进入大肠后已经消化完毕，没有更多要消化的，所以称为消化的位置。
第五，关于疾病的特性，有增长消耗的原因、增长消耗的迹象和紊乱的症状三个分支。首先，有三种增长消耗：不平衡因素的增长消耗、身体组织的增长消耗和废物的增长消耗。首先，疾病的一般特性是：对象、功能、增长、消耗和紊乱。增长是扩张，消耗是衰减，紊乱是位置和功能的混乱。当食用不适宜的食物或从事不适宜的活动时，不平衡因素增长；当避免不适宜的食物和活动，提供并使用适宜的食物和活动时，不平衡因素消耗。其次，当胃中的消化之火平衡地保持在自己的位置时，它的每一部分热量都存在于所有身体组织中，这些热量的燃烧使身体组织增长；消化之火减弱则导致组织消耗。第三，大量排出为增长，阻塞为消耗。


 གཉིས་པ་འཕེལ་ཟད་ཀྱི་མཚན་མ་ལ་འཕེལ་བའི་མཚན་མའི་རྟགས །ཟད་པའི་མཚན་མའམ་རྟགས་ཏེ་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་ལས་ཀྱང་ཕྲེའུར་གྱེས་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། ཉེས་པ་འཕེལ་བའི་རྟགས། ལུས་ཟུངས། དྲི་མ་འཕེལ་བའི་རྟགས་ཏེ་ལོ་འདབ་གསུམ། གཉིས་པ་ལ། ཉེས་པ་ཟད་རྟགས། ལུས་ཟུངས། དྲི་མ། མདངས་ཟད་པའི་རྟགས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞི། གསུམ་པ་འཁྲུགས་པའི་རྟགས་ལ། རླུང་འཁྲུགས་པའི་རྟགས། མཁྲིས་པ། བད་ཀན་འཁྲུགས་པའི་རྟགས་ཏེ་ལོ་འདབ་གསུམ། དྲུག་པ་ནད་ཀྱི་དབྱེ་བ་ལ། 
1-371
རྒྱུའི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ། རྟེན་གྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ། རྣམ་པའི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ་སྟེ་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་གསུམ། དང་པོ་ལ། ཚེ་འདིའི་ཉེས་པ། སྔོན་གྱི་ལས། དེ་གཉིས་འདྲེས་པའི་ལོ་འདབ་གསུམ། དང་པོ་རང་བཞིན་གནས་པ། ཁོང་གི་ཉེས་པ། རླུང་མཁྲིས་བད་ཀན་གསུམ་གྱི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་གློ་བུར་ཉེས་པ་དུག་མཚོན་གདོན་གསུམ་དྲུག་ཡོད་དོ། །གཉིས་པ་ལ། སྐྱེས་པའི་ནད། བུད་མེད་ཀྱི། བྱིས་པའི། རྒས་པའི། ཀུན་ཁྱབ་ཐུན་མོང་པའི་ནད་རིགས་ཏེ་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་ལས་ཕྲེའུར་གྱེས་པ་ལྔ། དང་པོ་ལ། ཁུ་བ། རླིག་བླུགས། ཕོ་མཚན་གྱི་ནད་དེ་ལོ་འདབ་གསུམ། དང་པོ་དེ་ལ་ཟད་པ་དང་བླུགས་པ་གཉིས། གཉིས་པ་དེ་ལ་རླུང་གྱུར། མཁྲིས་གྱུར། བད་ཀན། ཚིལ། གཅིན་གྱུར། རྒྱུ་བླུགས་ཏེ་དྲུག །གསུམ་པ་དེ་ལ། སོས་ཟིན། འབུམ་པ་ཅན་འདུད་དྲུག །དབུགས་འབྱར་དྲ་མ་ཅན་དང་ལྔ། དང་པོ་རླུང་མཁྲིས་ཁྲག །བད་ཀན། འདུས་པ། ལྔར་ཕྱེ་བ་ནད་དགུ་སྟེ་ཡོངས་དྲིལ་བཅུ་བདུན། གཉིས་པ་ལ། མངལ་ནད། ཚ་བས། སྐྲན། སྲིན་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞི། དང་པོ་ལ། རླུང་། མཁྲིས། ཁྲག །བད་ཀན། འདུས་པ་ལས་གྱུར་པ་ལྔ། གཉིས་པ་ལ། སྙིང་གི་ཁྲག་ཚབས། གློ་བའི། མཆིན་པའི། མཚེར་པའི། མཁྲིས་པའི། མཁལ་མའི། རྒྱུ་མའི། འོ་མའི། ནུ་མའི། ཁྲག་ཚབས་གོར་བ་སྟེ་ཁྲག་ཚབས་བཅུ། མགོ་བོའི་རླུང་ཚབས། རུས་པའི། 
1-372
སྙིང་གི མཁལ་མའི། ཕོ་བའི། རྒྱུ་མའི། རླུང་ཚབས་ཏེ་རླུང་ཚབས་དྲུག་དྲིལ་བས་ཚ་བས་སམ་རྩ་ནད་བཅུ། གསུམ་པ་ལ། མངལ་སྐྲན། ཆུ་བུར་ཅན། ཁྲག་སྐྲན་སྲེམ་པོ། ཤ་སྐྲན་བེམ་པོ། སྨེ་སྐྲན། ཕོ་སྐྲན་རེངས་པ། སྐྲན་རོ་ནག་པོ། རྩ་སྐྲན་ལིང་པ། ས་བོན་སྐྲན། ཁྲག་སྐྲན་ཁུ་བ་སྟེ་ཚ་བས་སྐྲན་དགུ། བཞི་པ་ལ། སྲིན་མ་རུ་ཙ་ལངས་པ། སྲིན་ཨ་སོ་ཁྲོས་པ་སྟེ་གཉིས། ཡོངས་དྲིལ་མོ་ནད་ལ་སོ་གཉིས། གསུམ་པ་བྱིས་པའི་ནད་ལ་གསོར་མི་རུང་པ་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་ནད་དང་། གློ་བུར་བའི་ལོ་འདབ་གཉིས་སུ་དབྱེ་ཡོད་ཀྱང་དང་པོ་བཞག་ནས་གློ་བུར་བ་ལ། རགས་པ། ཕྲ་བ། ཞིབ་ཚེགས་ཏེ་ལོ་འདབ་གསུམ། སྔ་མ་ལ། བྲང་ནད། གློ་མཆིན། འཁྲུ་སྐྱུགས། རིམས། ལྟེ་བ། རྟེའུའི་ནད་བརྒྱད། བར་མ་ལ། མགོ་སྐྲངས། གྲེ་འགགས། མཚེར་མཁྲིས། ཕོ་ལོང་ཟས་ཟོས། ཞེས་རེས་ཀྱི་ནད་བརྒྱད། ཕྱི་མ་ལ། མིག་ནད། རྣ་བ། ཁ། སྨིན་བུ། སྲོག་རྩ། ཤ། །སྲིན། ཕོལ་ནད་བརྒྱད་བསྡོམས་པས་ཉེར་བཞིའོ།

这是对藏文的完整直译：
第二，关于增长消耗的迹象，分为增长的迹象和消耗的迹象或标志两个更小的分支。第一包括：不平衡因素增长的迹象、身体组织和废物增长的迹象三个分支。第二包括：不平衡因素消耗的迹象、身体组织、废物和光泽消耗的迹象四个分支。第三，关于紊乱的迹象，包括：风紊乱的迹象、胆汁和痰液紊乱的迹象三个分支。
第六，关于疾病的分类，从原因方面分类、从依据方面分类和从形式方面分类三个小分支。首先，有现世不平衡因素、前世业力和两者混合的三个分支。第一种包括自然存在的内在不平衡因素，以及由风、胆汁、痰液三种条件引起的突发不平衡因素：毒素、武器伤害和恶魔，共六种。第二种分为五个更小的分支：男性疾病、女性疾病、儿童疾病、老年疾病和普遍共同的疾病类型。
第一种，男性疾病包括：精液、睾丸和男性生殖器疾病三个分支。第一种又分为精液耗竭和积聚两种。第二种包括：风变化、胆汁变化、痰液、脂肪、尿液变化和阴囊肿胀六种。第三种包括：丧失感觉、有肿块、坚硬、收缩、粘连和有网状物五种。第一种又分为风、胆汁、血液、痰液、复合五种，共九种疾病，总共十七种。
第二种，女性疾病包括：子宫疾病、热病、肿瘤和寄生虫四个分支。第一种包括：由风、胆汁、血液、痰液和复合引起的五种。第二种包括：心脏血热、肺、肝、脾、胆囊、肾、肠、乳汁、乳房血热和一般血热，共十种血热；头部风热、骨骼、心脏、肾脏、胃和肠风热，共六种风热，合计热病或脉病十种。第三种包括：子宫肿瘤、水泡型、血瘤松散型、肉瘤固体型、痣瘤、阴道肿瘤硬化型、肿瘤黑色残留物、脉肿瘤漂浮型、种子肿瘤和血肿瘤液体型，共九种热病肿瘤。第四种包括：寄生虫马鲁札上升和寄生虫阿索发怒两种。总共女性疾病三十二种。
第三种，儿童疾病分为不可治愈的先天疾病和突发疾病两个分支，但这里忽略第一种，关注突发疾病，分为粗大、中等和细微三个分支。第一种包括：胸部疾病、肺肝、腹泻呕吐、传染病、脐部和马驹疾病共八种。第二种包括：头部肿胀、喉咙堵塞、脾胆、胃肠消化不良疾病共八种。第三种包括：眼病、耳朵、口腔、小疱疹、生命脉、肉、寄生虫和肿胀疾病共八种，总计二十四种。


 ། བཞི་པ་རྒས་ནད་ལ། འབྱུང་བ་གུད་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་གཅིག །ལྔ་པ་ཀུན་ཁྱབ་ཐུན་མོང་གི་ནད་ལ། ཉེས་པས་དབྱེ་བ་བརྒྱ་དང་གཅིག །གཙོ་བོས་དབྱེ་བ། གནས་གྱིས་དབྱེ་བ། རིགས་ཀྱིས་དབྱེ་བ་བརྒྱ་དང་གཅིག །གཙོ་བོའི་དབྱེ་བ། གནས་ཀྱིས་དབྱེ་བ། རིགས་ཀྱིས་དབྱེ་བ་བརྒྱ་དང་གཅིག་སྟེ་ལོ་འདབ་བཞི། 
1-373
དང་པོ་ལ་ཡང་། རྩ་བ་རྒྱུ་མཁྲིས་པ་བད་ཀན་གསུམ། དང་པོ་ལ་སྤྱི་བྱེ་བྲག་གཉིས། སྤྱི་ལ་རིགས་དང་གནས་ཀྱི་དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ་ལ། ཨ་ཝརྟ། ད་རྒན་ཕྱི་དགྱེ། ད་རྒན་ནད་དགུ། འགྲམ་པ་ཉམས་པ། ལྕེ་ལྡིབ། ཕྱོགས་གཅིག་གུག་པ། རྩ་འཛིན། ཕྱོགས་གཅིག་བསྐམས་པ། ལུས་ཀུན་བསྐམས་པ། ཤིང་རེངས། དཔུང་འཇའ། པི་ཤ་རྩེ། སྲ་འཐེང་། བརླབ་རེངས། ལྕེ་སྤྱང་མགོ ཚེར་མ། གཟུངས་འཁུམས། ཁི་ལ། རྐང་རྩེ། རྐང་པ་ཚ་བ་སྟེ་ཉི་ཤུ། གཉིས་པ་གནས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ལ། པགས་པ་ལ་འགྲམ་པ་དང་། ཤ་ལ་རྒྱས་པ་དང་། རྩ་ལ་རྒྱུག་པ་དང་། རུས་ལ་ཞེན་པ་དང་། དོན་ལ་བབས་པ་དང་། སྣོད་དུ་ལྷུང་བ་དང་། དབང་པོ་ལྔ་ལ་མེ་ཏོག་ཤར་པ་སྟེ་བདུན། བྱེ་བྲག་གི་ཕྱེ་བ་ལ། སྲོག་འཛིན་སོགས་རྐྱང་པ་ལྔ། དེ་མཁྲིས་པ་དང་འདྲེས་པས་ལྔ། བད་ཀན་དང་འདྲེས་པས་ལྔ་སྟེ་བཅོ་ལྔ་ཡོངས་དྲིལ་བཞི་བཅུ་རྩ་གཉིས་སོ། །གཉིས་པ་མཁྲིས་པའི་ནད་ལ་ཡང་། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས། སྤྱི་ལ་རིགས་དང་གནས་ཀྱི་དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ་ལ། ནད་གཞིའི་མཁྲིས་པ་ཐང་ལ་ལྷགས་པ། མེ་དྲོད་ཀྱི་མཁྲིས་པ་གཞན་གྱིས་གནས་གྱུར་པ། སྣོད་ཀྱི་མཁྲིས་པ་ཁ་ལུང་ཁ་ཤོར། ཐུན་མོང་གི་མཁྲིས་པ་རྩ་ལ་རྒྱུག་པ་སྟེ་བཞིའི། གཉིས་པ་ལ་གནས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ནི། 
1-374
པགས་གྲམ་ལ་སོགས་པ་བདུན། བྱེ་བྲག་གི་ཕྱེ་བ། འཇུག་བྱེད་ལ་སོགས་པ་རྐྱང་པ་ལྔ། དེ་རླུང་དང་འདྲེས་པ་ལྔ། དེ་བད་ཀན་དང་འདྲེས་པ་ལྔ་སྟེ་མཁྲིས་ནད་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་གོ །གསུམ་པ་བད་ཀན་གྱི་ནད་ལ། རང་རྒྱུད་ཅན་དང་། གཞན་རྒྱུད་ཅན་གཉིས། དང་པོ་ལ། སྤྱི་བྱེ་བྲག་གཉིས། སྤྱི་ལ་རིགས་དང་གནས་ཀྱི་དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ་བད་ཀན་ལྷེན་དང་། མེ་དྲོད་ཉམས་པ་དང་། མགུལ་འགགས་དང་། གྲུམ་བུ་དཀར་པོ་དང་། བད་ཀན་འཇུ་སྐེམ་དང་དྲུག །གནས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ནི། པགས་ལ་གྲམ་པ་སོགས་བདུན་ནོ། །བྱེ་བྲག་མྱགས་བྱེད་སོགས་ལྔ། རླུང་དང་བསྡོམས་པས་ལྔ། དེ་མཁྲིས་པ་དང་བསྡོམས་པས་ལྔ་སྟེ་བཅོ་ལྔ། གཉིས་པ་གཞན་རྒྱུད་ཅན་ལ། བད་ཀན་སེར་པོ་དང་། སྨུག་པོ་གཉིས། ཕྱི་མ་ལ། བྱེར་བ། རྒྱས་པ། རྡོལ་བ། འགྱིངས་པ་བཞི་སྟེ་བསྡོམས་པས་བད་ཀན་གྱི་ནད་ལ་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་དྲིལ་བས་བརྒྱ་དང་གཅིག །གཉིས་པ་གཙོ་བོས་དབྱེ་བ་བརྒྱ་དང་གཅིག་ནི་རྩ་བ། རང་རྒྱུད་ཅན་དང་གཞན་རྒྱུད་ཅན་གཉིས། དང་པོ་ལ། རླུང་འཕེལ་བ། རླུང་རབ་ཏུ་འཕེལ་བ། རླུང་མཆོག་ཏུ་འཕེལ་བ་གསུམ། མཁྲིས་པ་འཕེལ་བ། རབ་འཕེལ། མཆོག་འཕེལ། བད་ཀན་འཕེལ་བ། རབ་འཕེལ། མཆོག་འཕེལ་ཏེ་འཕེལ་བ་དགུ། རླུང་ཟད་པ། རླུང་རབ་ཏུ་ཟད་པ། རླུང་མཆོག་ཏུ་ཟད་པ་སྟེ་གསུམ། 
1-375
མཁྲིས་པ་ཟད་པ། རབ་ཟད། མཆོག་ཟད། བད་ཀན་ཟད་པ། རབ་ཟད། མཆོག་ཟད་དེ་ཟད་པ་དགུ ནད་རྐྱང་པའི་འཕེལ་ཟད་བཅོ་བརྒྱད་དོ།

这是对藏文的完整直译：
第四，关于老年疾病，是元素衰退，只有一个分支。第五，关于普遍共同的疾病，按照不平衡因素分类有一百零一种；按照主要因素分类，按照位置分类，按照类型分类有一百零一种；按照主要因素分类，按照位置分类，按照类型分类有一百零一种，共四个分支。
首先，根据基本原因分为风、胆汁、痰液三种。第一种风又分为一般和特殊两类。一般又分为类型和位置两种分类方式。第一种类型分类包括：阿瓦尔塔、外向性达根、达根疾病九种、颧骨受损、舌瘫痪、一侧弯曲、脉收缩、一侧枯萎、全身枯萎、木僵硬、肩膀虹、皮沙顶端、硬跛行、大腿僵硬、狼头舌、荆棘、收缩吟诵、猴子、脚尖和脚热，共二十种。第二种按位置分类：分布于皮肤的颧骨病、扩散于肉、流动于脉、附着于骨、降至脏腑、坠入器官和开花于五种感官，共七种。特殊分类包括：持命等单独五种，与胆汁混合的五种，与痰液混合的五种，共十五种，总共四十二种。
第二种胆汁疾病也分为一般和特殊两类。一般又分为类型和位置两种分类方式。第一种类型包括：基础性胆汁广泛扩散、消化之火胆汁被他者改变位置、容器胆汁口腔失控和共同胆汁流动于脉，共四种。第二种按位置分类：
分布于皮肤等七种。特殊分类包括：实行等单独五种，与风混合的五种，与痰液混合的五种，总共二十六种胆汁疾病。
第三种痰液疾病分为自身本性和他性两种。首先，自身本性又分为一般和特殊两类。一般又分为类型和位置两种分类方式。第一种类型包括：痰液滞留、消化之火减弱、喉咙阻塞、白关节炎、痰液消化干燥，共六种。按位置分类为：分布于皮肤等七种。特殊分类包括：浸润等五种，与风结合的五种，与胆汁结合的五种，共十五种。第二种他性包括：黄痰和棕痰两种。后者又分为：分散、扩张、溃烂和膨胀四种，总共三十三种痰液疾病，合计一百零一种。
第二，按主要因素分类的一百零一种是根本分为自身本性和他性两种。首先，自身本性包括：风增长、风极度增长、风最高度增长三种；胆汁增长、极度增长、最高度增长；痰液增长、极度增长、最高度增长，共九种增长；风消耗、风极度消耗、风最高度消耗三种；
胆汁消耗、极度消耗、最高度消耗；痰液消耗、极度消耗、最高度消耗，共九种消耗；单一疾病的增长和消耗共十八种。


 །གཉིས་པ་གཞན་རྒྱུད་ཅན་ལ། ལྡན་པ། འདུས་པ། བླ་གཉན་གྱི་ནད་གསུམ། དང་པོ་ལ། ཉེས་པ་གཉིས་དང་ལྡན་པས་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་ལ་རླུང་མཁྲིས་ལྡན་པ་ཆ་མཉམ་དུ་འཕེལ་བ། བད་མཁྲིས་ལྡན་པ། བད་རླུང་ལྡན་པ་ཆ་མཉམ་དུ་འཕེལ་བ་སྟེ། ཆ་མཉམ་དུ་འཕེལ་བ་གསུམ། རླུང་མཁྲིས་ལྡན་པའི་རླུང་རབ་ཏུ་འཕེལ་ཞིང་མཁྲིས་པ་ལྷག་པར་འཕེལ་བ་དང་། རླུང་དང་བད་ཀན་དུ་ལྡན་པའི་རླུང་རབ་ཏུ་འཕེལ་ཞིང་བད་ཀན་ལྷག་པར་འཕེལ་བ་དང་། མཁྲིས་པ་དང་རླུང་དུ་ལྡན་པའི་མཁྲིས་པ་རབ་ཏུ་འཕེལ་ཞིང་རླུང་ལྷག་པར་འཕེལ་བ་དང་། མཁྲིས་པ་དང་བད་ཀན་དུ་ལྡན་པའི་མཁྲིས་པ་རབ་ཏུ་འཕེལ་ཞིང་བད་ཀན་ལྷག་པར་འཕེལ་བ་དང་། མཁྲིས་པ་དང་རླུང་དུ་ལྡན་པའི་མཁྲིས་པ་རབ་ཏུ་འཕེལ་ཞིང་རླུང་ལྷག་པར་འཕེལ་བ་དང་། མཁྲིས་པ་དང་བད་ཀན་དུ་ལྡན་པའི་མཁྲིས་པ་རབ་ཏུ་འཕེལ་ཞིང་བད་ཀན་ལྷག་པར་འཕེལ་བ་དང་། བད་ཀན་དང་རླུང་དུ་ལྡན་པའི་བད་ཀན་རབ་ཏུ་འཕེལ་ཞིང་རླུང་ལྷག་པར་འཕེལ་བ་དང་། བད་ཀན་དང་མཁྲིས་པར་ལྡན་པའི་བད་ཀན་རབ་ཏུ་འཕེལ་ཞིང་མཁྲིས་པ་ལྷག་པར་འཕེལ་བ་སྟེ། 
1-376
གཅིག་ཏུ་འཕེལ་ཞིང་ཅིག་ཤོས་ལྷག་པར་འཕེལ་བ་དྲུག་གོ །

这是对藏文的完整直译：
第二，关于他性，包括：结合型、混合型和超级危险疾病三种。首先，由于两种不平衡因素结合而称为结合型，这包括：风与胆汁结合均等增长、痰与胆汁结合、痰与风结合均等增长，共三种均等增长；风与胆汁结合时风极度增长而胆汁特别增长，风与痰液结合时风极度增长而痰液特别增长，胆汁与风结合时胆汁极度增长而风特别增长，胆汁与痰液结合时胆汁极度增长而痰液特别增长，胆汁与风结合时胆汁极度增长而风特别增长，胆汁与痰液结合时胆汁极度增长而痰液特别增长，痰液与风结合时痰液极度增长而风特别增长，痰液与胆汁结合时痰液极度增长而胆汁特别增长，共六种一方极度增长而另一方特别增长的情况。


རླུང་མཁྲིས་ལྡན་པའི་ཆ་མཉམ་དུ་ཟད་པ། བད་མཁྲིས་ལྡན་པའི་ཆ་མཉམ་དུ་ཟད་པ། བད་རླུང་ལྡན་པའི་ཆ་མཉམ་དུ་ཟད་པ་སྟེ་ཆ་མཉམ་དུ་ཟད་པ་གསུམ། རླུང་མཁྲིས་ལྡན་པའི་ནང་ནས་རླུང་རབ་ཏུ་ཟད་ཅིང་མཁྲིས་པ་ལྷག་པར་ཟད་པ་དང་། རླུང་དང་བད་ཀན་ལྡན་པའི་ནང་ནས་རླུང་རབ་ཏུ་ཟད་ཅིང་བད་ཀན་ལྷག་པར་ཟད་པ་དང་། མཁྲིས་པ་དང་རླུང་དུ་ལྡན་པའི་ནད་ནས་མཁྲིས་པ་རབ་ཏུ་ཟད་ཅིང་རླུང་ལྷག་པར་ཟད་པ་དང་། མཁྲིས་པ་དང་བད་ཀན་དུ་ལྡན་པའི་ནང་ནས་མཁྲིས་པ་རབ་ཏུ་ཟད་ཅིང་བད་ཀན་ལྷག་པར་ཟད་པ་དང་། བད་ཀན་དང་རླུང་དུ་ལྡན་པའི་ནང་ནས་བད་ཀན་རབ་ཏུ་ཟད་ཅིང་རླུང་ལྷག་པར་ཟད་པ་དང་། བད་ཀན་དང་མཁྲིས་པ་ལྡན་པའི་ནང་ནས་བད་ཀན་རབ་ཏུ་ཟད་ཅིང་མཁྲིས་པ་ལྷག་པར་ཟད་སྟེ། གཅིག་རབ་ཏུ་ཟད་ཅིང་གཅིག་ཤོས་ལྷག་པར་ཟད་པ་དྲུག་སྟེ་ལྡན་པའི་འཕེལ་ཟད་བཅོ་བརྒྱད། གཉིས་པ་ནི། ཉེས་པ་གསུམ་ཀ་འདུས་པས་འདུས་པ་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་ལ་ཉེས་པ་གསུམ་ཆ་མཉམ་དུ་འཕེལ་བའི་འདུས་པ་གཅིག །རླུང་རབ་ཏུ་འཕེལ་ཞིང་མཁྲིས་པ་འབྲིང་དུ་འཕེལ་བ་བད་ཀན་མཐའ་མར་འཕེལ་བའི་འདུས་པ་དང་། རླུང་རབ་ཏུ་འཕེལ་ཞིང་བད་ཀན་འབྲིང་དུ་འཕེལ་བ་མཁྲིས་པ་མཐའ་མར་འཕེལ་བའི་འདུས་པ་དང་། 
1-377
མཁྲིས་པ་རབ་བད་ཀན་འབྲིང་རླུང་ཐ་མར་འཕེལ་བའི་འདུས་པ་དང་། མཁྲིས་པ་རབ་རླུང་འབྲིང་བད་ཀན་མཐའ་མར་འཕེལ་བ་དང་། བད་ཀན་རབ་རླུང་འབྲིང་མཁྲིས་པ་མཐའ་མར་འཕེལ་བའི་འདུས་པ་དང་། བད་ཀན་རབ་མཁྲིས་པ་འབྲིང་རླུང་མཐའ་མར་འཕེལ་བའི་འདུས་པ་སྟེ་རབ་འབྲིང་མཐའ་གསུམ་སྦྱར་བའི་འདུས་པ་དྲུག །འདུས་ནད་ལས་རླུང་མཁྲིས་གཉིས་ལྷག་པར་འཕེལ་བ་དང་། བད་མཁྲིས་གཉིས་ལྷག་པར་འཕེལ་བ་དང་། བད་རླུང་གཉིས་ལྷག་པར་འཕེལ་བ་སྟེ་གཉིས་ལྷག་པར་འཕེལ་བའི་འདུས་པ་གསུམ་དང་། འདུས་ནད་ལས་རླུང་ལྷག་པར་འཕེལ་བ་དང་། མཁྲིས་པ་ལྷག་པར་འཕེལ་བ་དང་། བད་ཀན་ལྷག་པར་འཕེལ་བ་སྟེ་གཅིག་ལྷག་པར་འཕེལ་བའི་འདུས་པ་གསུམ་སྟེ། དེ་ལྟར་འདུས་པའི་འཕེལ་བ་བཅུ་གསུམ། ཉེས་པ་གསུམ་ཆ་མཉམ་དུ་ཟད་པ་གཅིག །རླུང་རབ་ཏུ་ཟད་ཅིང་མཁྲིས་པ་འབྲིང་དུ་ཟད་ལ་བད་ཀན་མཐའ་མར་ཟད་པ་དང་། རླུང་རབ་ཏུ་ཟད་ལ་བད་ཀན་འབྲིང་དུ་ཟད་ཅིང་མཁྲིས་པ་མཐའ་མར་ཟད་པ་དང་། དེ་བཞིན་མཁྲིས་པ་རབ་བད་ཀན་འབྲིང་རླུང་མཐའ་མར་ཟད་པ་དང་། མཁྲིས་པ་རབ་རླུང་འབྲིང་བད་ཀན་མཐའ་མར་ཟད་པ་དང་། བད་ཀན་རབ་རླུང་འབྲིང་མཁྲིས་པ་མཐའ་མར་ཟད་པ་དང་། བད་ཀན་རབ་མཁྲིས་པ་འབྲིང་རླུང་མཐའ་མར་ཟད་པ་སྟེ་རབ་འབྲིང་མཐའ་མར་སྦྱར་བ་ལ་ཟད་པ་དྲུག་སྟེ། 
1-378
འདུས་ནད་ལས། རླུང་མཁྲིས་གཉིས་ལྷག་པར་ཟད་པ་དང་། བད་མཁྲིས་གཉིས་ལྷག་པར་ཟད་པ་དང་། བད་རླུང་གཉིས་ལྷག་པར་ཟད་པ་སྟེ་གཉིས་ལྷག་པར་ཟད་པའི་འདུས་པ་གསུམ། འདུས་ནད་ལས། རླུང་གཅིག་པ་ལྷག་པར་ཟད་པ་དང་། མཁྲིས་ནད་གཅིག་གོ །བད་ཀན་གཅིག་པ་ལྷག་པར་ཟད་པ་སྟེ་གཅིག་ལྷག་པར་ཟད་པའི་འདུས་པ་གསུམ་སྟེ་ཟད་པ་བཅུ་གསུམ། དྲིལ་བས་འདུས་པའི་འཕེལ་ཟད་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག །རླུང་འཕེལ་ཞིང་མཁྲིས་པ་ཟད་ལ་བད་ཀན་མཉམ་པ་དང་། རླུང་འཕེལ་ཞིང་བད་ཀན་ཟད་ལ་མཁྲིས་པ་མཉམ་པ་དང་། མཁྲིས་པ་འཕེལ་ཞིང་བད་ཀན་ཟད་ལ་རླུང་མཉམ་པ་དང་། མཁྲིས་པ་འཕེལ་རླུང་ཟད་བད་ཀན་མཉམ་པ་དང་། བད་ཀན་འཕེལ་ཞིང་རླུང་ཟད་ལ་མཁྲིས་པ་མཉམ་པ་དང་། བད་ཀན་འཕེལ་ཞིང་མཁྲིས་པ་ཟད་ལ་རླུང་མཉམ་པ་སྟེ་འཕེལ་ཟད་འདྲེས་པ་དྲུག །རླུང་ཟད་ཅིང་བད་མཁྲིས་གཉིས་འཕེལ་བ་དང་། མཁྲིས་པ་ཟད་ཅིང་བད་རླུང་གཉིས་འཕེལ་བ་དང་། བད་ཀན་ཟད་ཅིང་རླུང་མཁྲིས་གཉིས་འཕེལ་བ་སྟེ་གཅིག་ཟད་གཉིས་འཕེལ་གསུམ། རླུང་འཕེལ་ཞིང་བད་མཁྲིས་གཉིས་ཟད་པ་དང་། མཁྲིས་པ་འཕེལ་ཞིང་བད་རླུང་གཉིས་ཟད་པ་དང་། བད་ཀན་འཕེལ་ཞིང་རླུང་མཁྲིས་གཉིས་ཟད་པ་སྟེ་གཅིག་འཕེལ་གཉིས་ཟད་གསུམ་སྟེ། དེ་རྣམས་བསྡོམས་པས་འཕེལ་ཟད་བདུན་ཅུ་དོན་བཞིའོ།

这是对藏文的完整直译：
风与胆汁结合均等消耗，痰与胆汁结合均等消耗，痰与风结合均等消耗，共三种均等消耗；风与胆汁结合中风极度消耗而胆汁特别消耗，风与痰液结合中风极度消耗而痰液特别消耗，胆汁与风结合疾病中胆汁极度消耗而风特别消耗，胆汁与痰液结合中胆汁极度消耗而痰液特别消耗，痰液与风结合中痰液极度消耗而风特别消耗，痰液与胆汁结合中痰液极度消耗而胆汁特别消耗，即一种极度消耗而另一种特别消耗的六种情况，结合型的增长消耗共十八种。
第二，由于三种不平衡因素混合而称为混合型，这包括：三种不平衡因素均等增长的混合型一种；风极度增长、胆汁中等增长、痰液最小程度增长的混合型，风极度增长、痰液中等增长、胆汁最小程度增长的混合型，
胆汁极度增长、痰液中等增长、风最小程度增长的混合型，胆汁极度增长、风中等增长、痰液最小程度增长的混合型，痰液极度增长、风中等增长、胆汁最小程度增长的混合型，痰液极度增长、胆汁中等增长、风最小程度增长的混合型，共六种极度、中等、最小程度三种增长结合的混合型；混合疾病中风与胆汁两者特别增长，痰与胆汁两者特别增长，痰与风两者特别增长，共三种两者特别增长的混合型；混合疾病中风特别增长，胆汁特别增长，痰液特别增长，共三种一者特别增长的混合型；这样混合型的增长共十三种。三种不平衡因素均等消耗一种；风极度消耗、胆汁中等消耗、痰液最小程度消耗，风极度消耗、痰液中等消耗、胆汁最小程度消耗，同样，胆汁极度消耗、痰液中等消耗、风最小程度消耗，胆汁极度消耗、风中等消耗、痰液最小程度消耗，痰液极度消耗、风中等消耗、胆汁最小程度消耗，痰液极度消耗、胆汁中等消耗、风最小程度消耗，共六种极度、中等、最小程度消耗结合的情况。
混合疾病中，风与胆汁两者特别消耗，痰与胆汁两者特别消耗，痰与风两者特别消耗，共三种两者特别消耗的混合型；混合疾病中，仅风一者特别消耗，仅胆汁一者特别消耗，仅痰液一者特别消耗，共三种一者特别消耗的混合型，消耗共十三种。总共混合型的增长消耗二十六种。
风增长而胆汁消耗且痰液平衡，风增长而痰液消耗且胆汁平衡，胆汁增长而痰液消耗且风平衡，胆汁增长而风消耗且痰液平衡，痰液增长而风消耗且胆汁平衡，痰液增长而胆汁消耗且风平衡，共六种增长消耗混合的情况；风消耗而痰液与胆汁两者增长，胆汁消耗而痰液与风两者增长，痰液消耗而风与胆汁两者增长，共三种一者消耗两者增长的情况；风增长而痰液与胆汁两者消耗，胆汁增长而痰液与风两者消耗，痰液增长而风与胆汁两者消耗，共三种一者增长两者消耗的情况；总计增长消耗七十四种。


 ། བླ་གཉན་ནི། ནད་སྔར་ཡོད་ཀྱི་སྟེང་དུ་ནད་གཞན་འབྱུང་བས་བླ་གཉན་ཞེས་བརྗོད། 
1-379
དེ་ལ་ཞུགས་པ་དང་། ལོག་པ་དང་། འདོམ་པའི་དབྱེ་བས་དགུ་ཚན་གསུམ་སྟེ། དང་པོ་ཞུགས་པ་དགུ་ནི། རླུང་གི་གནས་སུ་མཁྲིས་པ་རྐྱང་པ་ཞུགས་པ་དང་། བད་ཀན་རྐྱང་བ་ཞུགས་པ་དང་། བད་མཁྲིས་གཉིས་ལྡན་པར་ཞུགས་པ་དང་། མཁྲིས་པའི་གནས་སུ་རླུང་རྐྱང་པ་ཞུགས་པ་དང་། བད་ཀན་རྐྱང་པ་ཞུགས་པ་དང་། བད་རླུང་ལྡན་པར་ཞུགས་པ་དང་། བད་ཀན་གྱི་གནས་སུ་རླུང་རྐྱང་པ་ཞུགས་པ་དང་། མཁྲིས་པ་རྐྱང་པ་ཞུགས་པ་དང་། རླུང་མཁྲིས་ལྡན་པར་ཞུགས་པ་སྟེ་རྣམ་པ་དགུའོ། །ལོག་པའི་བླ་གཉན་ནི། ནད་རང་ཉིད་མ་ཞི་བར་གཞན་དུ་ལོག་པ་ལ་བྱ་སྟེ། དེ་དག་དགུ་ནི་རླུང་མ་ཞི་བར་བད་ཀན་རྐྱང་པར་ལོག་པ་དང་། མཁྲིས་པ་རྐྱང་པ་ཞུགས་པ་དང་། རླུང་མཁྲིས་ལྡན་པར་ཞུགས་པ་སྟེ་རྣམ་པ་དགུའོ། །ནད་སྣ་གཉིས་གསུམ་འཐབ་པ་ལ་འདོམས་པ་ཞེས་བཤད་དེ། དེ་དགུ་ནི། རླུང་གིས་མཁྲིས་པའི་གནས་ཕྱོགས་ནས་བད་ཀན་དང་འཐབ་པ་དང་། རླུང་གིས་བད་ཀན་གྱི་གནས་ཕྱོགས་ནས་མཁྲིས་པ་དང་འཐབ་པ་དང་། རླུང་གིས་རང་གནས་བཟུང་ནས་བད་མཁྲིས་ལྡན་པ་ལ་འཐབ་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་མཁྲིས་པས་རླུང་གི་གནས་ཕྱོགས་ནས་བད་ཀན་དང་འཐབ་པ་དང་། མཁྲིས་པས་བད་ཀན་གྱི་གནས་ཕྱོགས་ནས་རླུང་དང་འཐབ་པ་དང་། མཁྲིས་པ་རང་གནས་བཟུང་ནས་བད་རླུང་ལྡན་པ་ལ་འཐབ་པ་དང་། 
1-380
དེ་བཞིན་དུ་བད་ཀན་གྱིས་རླུང་གི་གནས་ཕྱོགས་ནས་མཁྲིས་པ་དང་འཐབ་པ་དང་། བད་ཀན་གྱིས་མཁྲིས་པའི་གནས་ཕྱོགས་ནས་རླུང་དང་འཐབ་པ་དང་། བད་ཀན་གྱིས་རང་གནས་བཟུང་སྟེ་རླུང་མཁྲིས་ལྡན་པ་ལ་འཐབ་པ་སྟེ་དགུའོ། །དེ་ལྟར་བླ་གཉན་གྱི་ནད་ཉི་ཤུ་རྩ་བདུན་ནོ། །བསྡོམས་པས་བརྒྱ་རྩ་གཅིག་གོ །གསུམ་པ་གནས་ཀྱི་དབྱེ་བ་བརྒྱ་དང་གཅིག་ནི། རྩ་བ་སེམས་ལ་གནས་པའི་ནད་དང་། ལུས་ལ་གནས་པའི་ནད་གཉིས་ལས། སེམས་ལ་གནས་པའི་ནད་ནི་མྱོས་བྱེད་དང་། བརྗེད་བྱེད་གཉིས་སོ། །ལུས་ལ་གནས་པ་ནི། ལུས་ཀྱི་སྟོད་དང་། སྨད་དང་། ཕྱི་དང་། ནང་ལ་གནས་པ་སྟེ། དེའི་ནང་ནས་ལུས་ཀྱི་མགོ་ལ་གནས་པ་ནི། མགོ་བོའི་ནད་སྤྱི་དང་། མིག་ནད་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། མཆུ་དང་། སོ་དང་། ལྕེ་དང་། སྐེའི་ལྦ་བ་དང་། བད་ཀན་གྱི་ནད་དང་དགུ །གྲེ་བའི་ནད་ལ། ན་བ་དང་། གག་པ་དང་། མགུལ་འགགས་དང་། སྐད་འགགས་པ་དང་བཞི། ནམ་ཚོང་གི་ནད་ལ་སྐོམ་དང་། །སྐྱིགས་བུ་དང་། དབུགས་མི་བདེ་བ་དང་། ཡི་ག་འཆུས་པ་དང་། ཆམ་པ་སྟེ་ལུས་སྟོད་ཀྱི་ནད་ལ་དབྱེ་བ་བཅོ་བརྒྱད་དོ། །ལུས་ཀྱི་ནང་ན་གནས་པའི་ནང་ནི། སྙིང་དང་། གློ་བ་དང་། མཆིན་པ་དང་། མཚེར་བ་དང་། མཁལ་མ་དང་། ཕོ་བ་དང་། མཁྲིས་པ་དང་། རྒྱུ་མ་དང་། 
1-381
ལོང་དང་། ལྒང་པ་དང་བཅུའི་སྟེང་དུ་བུད་མེད་ལ་མངལ་སྐྱེས་པ་ལ་བསམ་སེའུ་སྟེ་དོན་སྣོད་ཀྱི་ནད་བཅུ་གཅིག །དོན་སྣོད་སྤྱི་ལ་གནས་པའི་ནད་ནི། མ་ཞུ་བ་དང་། གླང་འཐབས་དང་། སྐྲན་དང་། སུར་ཡ་དང་། ཚད་འཁྲུ་དང་། རྒྱུ་གཟེར་དང་དྲུག་གོ །སྒོས་སུ་སྣོད་སྤྱིར་གནས་པ་ནི། འཁྲུ་བ་དང་། སྐྱུགས་པ་སྟེ་བསྡོམས་པས་དོན་སྣོད་ཀྱི་ནད་རིགས་བཅུ་དགུའོ། །ལུས་ཀྱི་སྨད་ལ་གནས་པའི་ནད་ནི། གཞང་འབྲུམ་དང་། མཚན་བར་རྡོལ་བ་དང་། རྟུག་འགགས་དང་། གཅིན་འགགས་པ་དང་། གཅིན་སྙི་བ་དང་རྣམ་པ་ལྔའོ། །ལུས་ཀྱི་ཕྱི་ལ་གནས་པའི་ནད་ཀྱི་ནང་ནས་པགས་པ་ལ་གནས་པའི་ནད་ནི། ཤ་བཀྲ་དང་། བས་བལྡགས་དང་། གཡན་པ་དང་། གླང་ཤུ་དང་། ཟ་ཀོང་དང་། ཤུ་བ་དང་། རེག་པའི་དུག་དང་། འཛེར་པ་དང་། དོ་ཁབ་དང་། ནད་གཞན་པགས་པ་ལ་གྲམ་པ་བཅུ། ཤའི་ནད་ལ་ལྦ་བ་དང་། རྨེན་བུ་དང་། ནད་གཞན་ཤ་ལ་རྒྱས་པ་དང་གསུམ། འདིའི་ལྦ་བ་མ་ཡིན་གྱི་ལུས་གཞན་གྱི་ལྦ་བ་སྟོན་པ་ཡིན་ནོ། །རྩ་བའི་ནད་ནི། རྩ་དཀར་གྱི་ནད་དང་། རྩ་ནད་ཀྱི་ནད་དང་། ནད་གཞན་རྩ་ལ་རྒྱུག་པ་དང་གསུམ་མོ།

这是对藏文的完整直译：
超级危险是指在原有疾病基础上产生其他疾病，因此称为超级危险。
这分为进入、转变和对抗三类，每类九种，共二十七种。首先，九种进入类型是：单独胆汁进入风的区域，单独痰液进入风的区域，痰液与胆汁结合进入风的区域，单独风进入胆汁的区域，单独痰液进入胆汁的区域，痰液与风结合进入胆汁的区域，单独风进入痰液的区域，单独胆汁进入痰液的区域，风与胆汁结合进入痰液的区域，共九种。
转变型超级危险是指疾病本身未平息而转变为其他形式，这九种是：风未平息而转变为单独痰液，进入单独胆汁，进入风与胆汁的结合，共九种形式。
当两三种疾病类型相互对抗时称为对抗型，这九种是：风从胆汁区域方向与痰液对抗，风从痰液区域方向与胆汁对抗，风占据自己的区域与痰液和胆汁结合对抗，同样，胆汁从风的区域方向与痰液对抗，胆汁从痰液区域方向与风对抗，胆汁占据自己的区域与痰液和风的结合对抗，
同样，痰液从风的区域方向与胆汁对抗，痰液从胆汁区域方向与风对抗，痰液占据自己的区域与风和胆汁的结合对抗，共九种。这样超级危险疾病共二十七种。总计一百零一种。
第三，按位置分类的一百零一种是：根本上分为居于心灵的疾病和居于身体的疾病两种。居于心灵的疾病是使人陶醉和使人遗忘两种。居于身体的疾病分为居于上身、下身、外部和内部；其中居于上身头部的疾病有：一般头部疾病、眼病、耳病、鼻病、嘴唇病、牙病、舌病、颈部肿块和痰液疾病九种。喉咙疾病包括：疼痛、阻塞、咽喉堵塞和声音嘶哑四种。胸部疾病包括：口渴、打嗝、呼吸不畅、食欲不振和感冒，上身疾病共十八种分类。
身体内部疾病包括：心脏、肺、肝、脾、肾、胃、胆囊、肠、大肠和膀胱十种，再加上女性的子宫和男性的精囊，内脏器官疾病共十一种。居于一般内脏器官的疾病有：消化不良、胃肠痉挛、肿瘤、穿孔、热泻和肠绞痛六种。特别是居于一般器官的有：腹泻和呕吐，总计内脏器官疾病类型十九种。
居于下身的疾病有：痔疮、会阴破裂、大便阻塞、小便阻塞和尿频五种。居于身体外部的疾病中，皮肤疾病有：白癜风、舔伤、瘙痒、皮癣、慢性瘙痒、皮疹、接触性毒素、疣、疮和其他疾病分布于皮肤十种。肉体疾病有：肿块、腺体和其他疾病扩散于肉体三种。这里的肿块不是指其他身体部位的肿块。脉管疾病有：神经疾病、血管疾病和其他疾病流动于脉管三种。


 །རུས་པའི་ནད་ལ། དྲེག་དང་། རྐང་འབམ་དང་། ནད་གཞན་རུས་ལ་ཞེན་པ་གསུམ་ཡིན་ཞིང་། ཤ་རུས་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པའི་ནད་རིགས་ནི། གྲུམ་བུའི་ནད་དེ་ཕྱིར་གནས་པའི་ནད་རིགས་ཉི་ཤུའོ། །
1-382
ལུས་ཀྱི་ཕྱིན་ནང་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པའི་ནད་ནི། མཁྲིས་པ་དང་། སྨུག་པོ་དང་། དམུ་ཆུ་དང་། འོར་དང་། སྐྱ་རྦབ་དང་། གཅོང་ཆེན་ཟད་བྱེད་དང་། ཚ་བ་མ་སྨིན་པ་དང་། རྒྱས་ཚད་དང་། སྟོངས་ཚད་དང་། གབ་ཚད་དང་། རྙིངས་ཚད་དང་། སྙོགས་ཚད་དང་། འགྲམས་དང་། འཁྲུགས་དང་། རིམས་ཀྱི་ནད་དང་། འབྲུམ་བུ་དང་། ལྷོག་པ་དང་། སྦྱར་དུག་དང་། རྫི་དུག་དང་། གཟེར་གྱི་དུག་དང་། རླུངས་དུག་དང་། ཤ་དུག་དང་། མི་འཕྲོད་པའི་དུག་དང་། བཙན་དུག་དང་། རྩི་དུག་དང་། སྲིན་བུའི་དུག་དང་། སྦྲུུལ་དུག་དང་། ཁྱི་དུག་དང་། འབྱུང་པོའི་གདོན་དང་། གཟའ་ནད་དང་། མཛེར་ནད་དང་། འབྲས་དང་། མེ་དབལ་དང་། སྲིན་དང་། མགོ་བོའི་རྨ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཁོག་དང་། ཡན་ལག་དང་། སྐེའི་རྨ་སྟེ་ལུས་ཀྱི་ཕྱི་ནང་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པའི་ནད་རིགས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ཏེ་བསྡོམས་པས་བརྒྱ་དང་གཅིག་གོ །བཞི་བ་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ལ་བརྒྱ་དང་གཅིག་ནི། ཁོང་ནད། རྨ་ནད། ཚད་ནད། ཐོར་བུའི་ནད་བཞི་ལས། དང་པོ་ལ། མ་ཞུ་བ་རྒྱུ། གཅོང་ནད་འབྲས་བུ་གཉིས། དང་པོ་ལ། ངོ་བོ། རིགས། གྲོགས། དུས་ཀྱི་ནད་བཞི། གཉིས་པ་ལ། གཅོང་ནད་གསར་རྙིང་གཉིས། དང་པོ་ལ། བད་ཀན་སྐྱ་བོ། སྨུག་པོ། མཁྲིས་པ། དུག་གཅོད་རྣམ་པ་བཞི། དང་པོ་བད་ཀན་ལྷེན་སོགས་དྲུག །གཉིས་པ་ལ། བྱེར་བ་དང་། རྒྱས་པ་དང་། 
1-383
གྱེན་དུ་རྡོལ་བ་དང་། འཐུར་དུ་རལ་བ་དང་། འགྱིངས་པ་དང་། འདྲིལ་བ་དང་། གབ་པ་དང་། འཐབ་པ་དང་། འོར་དུ་ལྷུང་བ་དང་། གྲང་བ་ལྡིང་ཆད་དང་བཅུའོ། །གསུམ་པ་ལ། ཐང་ལ་ལྷག་པ་སོགས་བཞི། བཞི་པ་ལ། ཚ་སྦྱོར་དང་གྲང་སྦྱོར་གཉིས་སོ། །གཉིས་པ་གཅོང་ནས་རྙེད་པ་ལ། སྐྲན་དང་། དམུ་ཆུ་དང་། འོར་དང་། སྐྱ་རྦབ་དང་། ཟད་བྱེད་དང་། དང་པོ་ལ། ཁྲག་སྐྲན། མཁྲིས་པའི། ལྷེན་གྱི། རྡོའི། རླུང་གི སྲིན་གྱི། རྩའི། ཆུའི་སྐྲན་དང་བརྒྱད་དོ། །གཉིས་པ་ལ། བྱེར་པའི་ཆུ་དང་། ཟགས་པའི། མཁྲིས་པའི་ཆུ་དང་གསུམ་མོ། །གསུམ་པ་ལ། ཚ་འོར་དང་གྲང་འོར་གཉིས་སོ། །བཞི་པ་ལ། གློ་བ་སྐྱ་རྦབ་དང་། སྙིང་། མཆིན་པ། མཚེར་པ། ཆུ་སེར་སྐྱ་རྦབ་དང་ལྔའོ། །ལྔ་པ་ལ། རླུང་དང་། མཁྲིས་པ་དང་། བད་ཀན་དང་། བླ་གཉན་བཞི་སྟེ་ཁོང་ནད་ལ་བཞི་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་དོ། ། གཉིས་པ་རྨ་ལ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དང་། གློ་བུར་བའི་རྨ་གཉིས་སོ། །དང་པོ་ལ། འབྲས་དང་། རྨེན་བུ་དང་། སུར་ཡ་དང་། རྐང་འབམ་དང་ལྔའོ། །མེ་དབལ་དང་། གཞང་འབྲུམ་དང་། རླིག་བླུགས་དང་། མཚན་པར་རྡོལ་བའི་རྨ་དང་བརྒྱད། གཉིས་པ་ལ། གནས་དང་རིགས་གཉིས་ཀྱི། གནས་ནི་མགོ་དང་། བྱང་ཁོག་དང་། ཡན་ལག་དང་གསུམ་ཡིན་ལ། རིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བཤུས་པ་དང་། བཅད་པ་དང་། རྣམ་པར་བཅད་པ་དང་། 
1-384
འཕྱང་བ་དང་། ལྷུང་བ་དང་། ཕུག་པ་དང་། གཤགས་པ་དང་། གྲུགས་པ་དང་བརྒྱད་དེ། དེ་ལྟར་རྨའི་དབྱེ་བ་བཅུ་དགུའོ། །གསུམ་པ་ཚད་པ་ལ། ཚ་བ་མ་སྨིན་པ་དང་། རྒྱས་པ་དང་། སྟོངས་ཚད་དང་། གབ་ཚད་དང་། རྙིངས་ཚད་དང་། རྙོངས་ཚད་དང་དྲུག །འགྲམས་པ་ལ། ལུས་ཀྱི་ཕྱི་འགྲམས་པ་དང་། ནང་འགྲམས་པ་གཉིས། འཁྲུགས་ལ། རྒྱས་འཁྲུགས་དང་། སྟོང་འཁྲུགས་དང་། འཇམ་འཁྲུགས་དང་གསུམ་མོ། །རིམས་ཀྱི་ནད་ལ། བལ་ནད་དང་། རྒྱུ་གཟེར་དང་། འབྲུམ་པ་དང་། གག་ལྷོག་དང་། ཆམ་པ་དང་ལྔ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཚ་བའི་ནད་རིགས་བཅུ་དྲུག་གོ །

 །རུས་པའི་ནད་ལ། དྲེག་དང་། རྐང་འབམ་དང་། ནད་གཞན་རུས་ལ་ཞེན་པ་གསུམ་ཡིན་ཞིང་། ཤ་རུས་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པའི་ནད་རིགས་ནི། གྲུམ་བུའི་ནད་དེ་ཕྱིར་གནས་པའི་ནད་རིགས་ཉི་ཤུའོ། །
1-382
ལུས་ཀྱི་ཕྱིན་ནང་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པའི་ནད་ནི། མཁྲིས་པ་དང་། སྨུག་པོ་དང་། དམུ་ཆུ་དང་། འོར་དང་། སྐྱ་རྦབ་དང་། གཅོང་ཆེན་ཟད་བྱེད་དང་། ཚ་བ་མ་སྨིན་པ་དང་། རྒྱས་ཚད་དང་། སྟོངས་ཚད་དང་། གབ་ཚད་དང་། རྙིངས་ཚད་དང་། སྙོགས་ཚད་དང་། འགྲམས་དང་། འཁྲུགས་དང་། རིམས་ཀྱི་ནད་དང་། འབྲུམ་བུ་དང་། ལྷོག་པ་དང་། སྦྱར་དུག་དང་། རྫི་དུག་དང་། གཟེར་གྱི་དུག་དང་། རླུངས་དུག་དང་། ཤ་དུག་དང་། མི་འཕྲོད་པའི་དུག་དང་། བཙན་དུག་དང་། རྩི་དུག་དང་། སྲིན་བུའི་དུག་དང་། སྦྲུུལ་དུག་དང་། ཁྱི་དུག་དང་། འབྱུང་པོའི་གདོན་དང་། གཟའ་ནད་དང་། མཛེར་ནད་དང་། འབྲས་དང་། མེ་དབལ་དང་། སྲིན་དང་། མགོ་བོའི་རྨ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཁོག་དང་། ཡན་ལག་དང་། སྐེའི་རྨ་སྟེ་ལུས་ཀྱི་ཕྱི་ནང་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པའི་ནད་རིགས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ཏེ་བསྡོམས་པས་བརྒྱ་དང་གཅིག་གོ །བཞི་བ་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ལ་བརྒྱ་དང་གཅིག་ནི། ཁོང་ནད། རྨ་ནད། ཚད་ནད། ཐོར་བུའི་ནད་བཞི་ལས། དང་པོ་ལ། མ་ཞུ་བ་རྒྱུ། གཅོང་ནད་འབྲས་བུ་གཉིས། དང་པོ་ལ། ངོ་བོ། རིགས། གྲོགས། དུས་ཀྱི་ནད་བཞི། གཉིས་པ་ལ། གཅོང་ནད་གསར་རྙིང་གཉིས། དང་པོ་ལ། བད་ཀན་སྐྱ་བོ། སྨུག་པོ། མཁྲིས་པ། དུག་གཅོད་རྣམ་པ་བཞི། དང་པོ་བད་ཀན་ལྷེན་སོགས་དྲུག །གཉིས་པ་ལ། བྱེར་བ་དང་། རྒྱས་པ་དང་། 
1-383
གྱེན་དུ་རྡོལ་བ་དང་། འཐུར་དུ་རལ་བ་དང་། འགྱིངས་པ་དང་། འདྲིལ་བ་དང་། གབ་པ་དང་། འཐབ་པ་དང་། འོར་དུ་ལྷུང་བ་དང་། གྲང་བ་ལྡིང་ཆད་དང་བཅུའོ། །གསུམ་པ་ལ། ཐང་ལ་ལྷག་པ་སོགས་བཞི། བཞི་པ་ལ། ཚ་སྦྱོར་དང་གྲང་སྦྱོར་གཉིས་སོ། །གཉིས་པ་གཅོང་ནས་རྙེད་པ་ལ། སྐྲན་དང་། དམུ་ཆུ་དང་། འོར་དང་། སྐྱ་རྦབ་དང་། ཟད་བྱེད་དང་། དང་པོ་ལ། ཁྲག་སྐྲན། མཁྲིས་པའི། ལྷེན་གྱི། རྡོའི། རླུང་གི སྲིན་གྱི། རྩའི། ཆུའི་སྐྲན་དང་བརྒྱད་དོ། །གཉིས་པ་ལ། བྱེར་པའི་ཆུ་དང་། ཟགས་པའི། མཁྲིས་པའི་ཆུ་དང་གསུམ་མོ། །གསུམ་པ་ལ། ཚ་འོར་དང་གྲང་འོར་གཉིས་སོ། །བཞི་པ་ལ། གློ་བ་སྐྱ་རྦབ་དང་། སྙིང་། མཆིན་པ། མཚེར་པ། ཆུ་སེར་སྐྱ་རྦབ་དང་ལྔའོ། །ལྔ་པ་ལ། རླུང་དང་། མཁྲིས་པ་དང་། བད་ཀན་དང་། བླ་གཉན་བཞི་སྟེ་ཁོང་ནད་ལ་བཞི་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་དོ། ། གཉིས་པ་རྨ་ལ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དང་། གློ་བུར་བའི་རྨ་གཉིས་སོ། །དང་པོ་ལ། འབྲས་དང་། རྨེན་བུ་དང་། སུར་ཡ་དང་། རྐང་འབམ་དང་ལྔའོ། །མེ་དབལ་དང་། གཞང་འབྲུམ་དང་། རླིག་བླུགས་དང་། མཚན་པར་རྡོལ་བའི་རྨ་དང་བརྒྱད། གཉིས་པ་ལ། གནས་དང་རིགས་གཉིས་ཀྱི། གནས་ནི་མགོ་དང་། བྱང་ཁོག་དང་། ཡན་ལག་དང་གསུམ་ཡིན་ལ། རིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བཤུས་པ་དང་། བཅད་པ་དང་། རྣམ་པར་བཅད་པ་དང་། 
1-384
འཕྱང་བ་དང་། ལྷུང་བ་དང་། ཕུག་པ་དང་། གཤགས་པ་དང་། གྲུགས་པ་དང་བརྒྱད་དེ། དེ་ལྟར་རྨའི་དབྱེ་བ་བཅུ་དགུའོ། །གསུམ་པ་ཚད་པ་ལ། ཚ་བ་མ་སྨིན་པ་དང་། རྒྱས་པ་དང་། སྟོངས་ཚད་དང་། གབ་ཚད་དང་། རྙིངས་ཚད་དང་། རྙོངས་ཚད་དང་དྲུག །འགྲམས་པ་ལ། ལུས་ཀྱི་ཕྱི་འགྲམས་པ་དང་། ནང་འགྲམས་པ་གཉིས། འཁྲུགས་ལ། རྒྱས་འཁྲུགས་དང་། སྟོང་འཁྲུགས་དང་། འཇམ་འཁྲུགས་དང་གསུམ་མོ། །རིམས་ཀྱི་ནད་ལ། བལ་ནད་དང་། རྒྱུ་གཟེར་དང་། འབྲུམ་པ་དང་། གག་ལྷོག་དང་། ཆམ་པ་དང་ལྔ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཚ་བའི་ནད་རིགས་བཅུ་དྲུག་གོ །


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
这些是骨病：污垢、脚肿和其他附着在骨头上的病，这三种病。遍及肉与骨的病类型是痹症，这些都是外在的疾病类型，共二十种。
遍及身体内外的疾病有：胆病、黑紫病、水肿病、毒病、白溢病、重症消耗病、未成熟的热病、发展热病、空热病、隐匿热病、陈旧热病、混浊热病、弥散病、紊乱病、传染病、疹病、疮肿病、配制毒药、织成毒、刺痛毒、风毒、肉毒、不适毒、猛烈毒、汁毒、虫毒、蛇毒、狗毒、鬼祟附身、行星病、粒状肿瘤病、痈病、灼热疮病、寄生虫病、头部伤口，以及胸腔、四肢和颈部的伤口，这些是遍及身体内外的疾病类型，共三十七种，总计一百零一种。
第四，按照类别分类的一百零一种：内脏病、伤口病、热病、零散病四类。
第一类中，未消化是因，慢性病是果，这两种。第一种中，本质、种类、伴随、时间四种病。第二种中，新旧两种慢性病。第一种中，白色粘液、黑紫色粘液、胆和毒断这四种。第一种粘液中，脾脏等六种。第二种中，扩散、增长、向上破裂、向下撕裂、僵硬、缠绕、隐藏、争斗、堕入毒境以及寒冷无力这十种。第三种中，热过度等四种。第四种中，热配和冷配两种。
第二种慢性病中有：肿瘤、水肿、毒病、白溢病、消耗病。第一种中，血肿瘤、胆肿瘤、脾肿瘤、石肿瘤、风肿瘤、虫肿瘤、脉肿瘤、水肿瘤这八种。第二种中，扩散水、渗漏水、胆水这三种。第三种中，热毒和冷毒两种。第四种中，肺白溢、心脏、肝脏、脾脏、水液白溢这五种。第五种中，风、胆、粘液和神经四种，内脏病共四十八种。
第二类伤口中，先天性和后天性伤口两种。第一种中，痈、腺体肿瘤、太阳病、脚肿和火热疮、痔疮、睾丸囊肿、生殖器溃烂伤口这八种。第二种中，按位置和类型两种分类。位置是头部、胸腔和四肢三处。按类型分为擦伤、切伤、完全割断、悬挂伤、坠落伤、刺伤、裂伤和碾压伤这八种，这样伤口共有十九种分类。
第三类热病中：未成熟热病、发展热病、空热病、隐匿热病、陈旧热病、混浊热病这六种。弥散病分为身体外部弥散和内部弥散两种。紊乱病分为发展紊乱、空虚紊乱和温和紊乱三种。传染病有：尼泊尔病、腹痛病、疹病、喉咙肿病和感冒病这五种，这样热病共有十六种类型。


འཐོར་བུའི་ནད་དང་། སྐད་འགགས་དང་། སྐྱིགས་བུ་དང་། ཡ་ིག་འཆུས་པ་དང་། སྐོམ་དད་ཆེ་བའི་ནད་དང་། དབུགས་མི་བདེ་བ་དང་། གླང་ཐབས་དང་། སྲིན་གྱི་ནད་དང་། འཁྲུ་བ་དང་། སྐྱུགས་པ་དང་། དྲི་མ་འགགས་པ་དང་། གཅིན་འགགས་དང་། གཅིན་སྙི་བ་དང་། ཚད་འཁྲུ་དང་། དྲེགས་དང་། གྲུམ་བུ་དང་། ཆུ་སེར་དང་། རྩ་དཀར་དང་། པགས་པའི་ནད་དང་བཅས་བས་བཅོ་བརྒྱད། དེ་དྲིལ་བས་བརྒྱ་དང་གཅིག་སྟེ་གསོ་ཡུལ་གྱི་ནད་བཞི་བརྒྱ་རྩ་བཞི། དེ་རེ་རེ་ཡང་གཞན་དབང་བཅོས་ཀྱང་འཆི་བ། ཀུན་བརྟགས་གདོན་གྱི་ནད་རིམ་གྲོས་གྲོལ་བ། ཡོངས་གྲུབ་མ་བཅོས་ན་འཆི་ལ་བཅོས་ན་འཚོ་བ་ལྟར་སྣང་མ་བཅོས་ཀྱང་རང་བཞིན་གྱིས་འཚོ་བ་བཞིར་ཕྱེ་བས་སྟོང་དྲུག་བརྒྱ་བཞིའོ། །
1-385
གསུམ་པ་ལ། ནད་གྲངས་མེད་པར་དབྱེ་བ་དང་། ཚ་གྲང་གཉིས་སུ་བསྡུ་བ་སྟེ་ལོ་འདབ་གཉིས། གནོད་བྱ་བཅུ། ཉེས་པ་བཅོ་ལྔ། རྐྱང་པ་ལྡན་དུས་དུ་མར་འབྱུང་བས་ན་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་དམ་དཔག་ཏུ་མེད་པར་འགྱུར་ལ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་གྲངས་མིང་སོགས་རྒྱལ་བ་འབའ་ཞིག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །གཉིས་པ་ཉེས་པ་ཅི་ཙམ་བཤད་ཀྱང་རླུང་མཁྲིས་བད་ཀན་གསུམ་ལས་མི་འདའ་ལ། བད་རླུང་གཉིས་གྲང་བ། མཁྲིས་པ་ཚ་བ་སྟེ་གཉིས་སུ་མ་འདུས་པ་མེད་དོ། །ནད་ཀྱི་གནས་ནི། གནོད་བྱར་འདུ་བ་ཡིན་ནོ། །བདུན་པ་སོ་སོའི་དོན་ལ། རང་རང་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ། ནད་ཀྱི་བྱེད་བྲག་མི་ཕྱེད་པའི་སྔར་ཚུལ ནད་རྟགས་གསལ་བའི་ཚུལ་ཕྱེད་པ། རང་གནས་མཐར་ཐུག་ཤུགས་རྫོགས་པ་སྐྱེལ་དུ་གྱུར་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་བཞི། ཕྱི་མའང་རྣམ་གྲངས་བརྟགས་པ། གཙོ་བོ་སྟོབས་བཞིར་ཕྱེ་བ་ཡིན་ནོ།། །།
༈ གསུམ་པ་བྱ་བ་སྤྱོད་ལམ་གྱི་གནས་ཀྱི་སྡོང་པོ།
གསུམ་པ་བྱ་བ་སྤྱོད་ལམ་གྱི་གནས་ཀྱི་སྡོང་པོ་ལ། རྒྱུན་སྤྱོད། དུས་སྤྱོད། གནས་སྐབས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་སྟེ་ཡལ་ག་གསུམ། དང་པོ་ལ། ཚེ་རྐྱང་པའི་སྤྱོད་ལམ། འཇིག་རྟེན་མི་ཆོས་ཀྱི་སྤྱོད་ལམ་དམ་པ་ལྷ་ཆོས་ཀྱི་སྤྱོད་ལམ་སྟེ་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་གསུམ། དང་པོ་ལ། རྒྱུན་དུ་བདེ་བར་གནས་ཤིང་ཚེ་བསྲིང་བའི་ཕྱིར་བསྲུང་བ། བཅང་བ་ནད་ཀྱི་སླར་རྐྱེན་སྤངས། འགྲོ་འདུག་ཐབས། 
1-386
ཉལ་པོ་ཐབས། སྐུ་བྱུག་བྱ་ཐབས། རྩོལ་བས་བཅག་ཐབས། དྲིལ་ཕྱིས་བྱ་ཐབས། ཁྲུས་བྱ་ཐབས། མིག་དང་གློ་བུར་བའི་ནད་ལ་སྐྱེལ་མ་བརྟན་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་དགུ །གཉིས་པ་ལ། ཡོན་ཏན་གྱི་གཞི་མི་ཆོས་བསྟན་པ་དང་། །དེ་སྤྱོད་པའི་ཕན་ཡོན་ཏེ་ལོ་འདབ་གཉིས། གསུམ་པ་ལ། དམ་པའི་ཆོས་ལ་འབད་པའི་རྒྱུའི་གཙོ་བོར་བཤེས་གཉེན་བསྟེན་པ། སྡིག་པ་སྤོང་བ། དགེ་བ་སྒྲུབ་པ། རང་རྒྱུད་འདུལ་བ་སྟེ་ལོ་འདབ་བཞི། གཉིས་པ་དུས་སྤྱོད་ལ། དུས་མཚམས་ཉི་མའི་བགྲོད་པས་གཟུང་བ་དང་། ནམ་ཟླ་དུས་དྲུག་གི་སྤྱོད་ལམ་སྟེ། ཡལ་ག་ཕྲེའུ་གཉིས། དང་པོ་ལ། དུས་ཀྱི་རྩིས་བགྲོད་པ་གཉིས་སུ་སྨན་གྱི་ནུས་པ་ཟད་འཕེལ་བསྟན་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་གཉིས། དང་པོ་དུས་མཐའི་སྐད་ཅིག་མ་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་ལ་དེའི་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག །དེའི་སྐད་ཅིག་མ་དྲུག་ཅུ་ལ་ཐང་གཅིག །ཐང་སུམ་ཅུ་ལ་ཡུད་ཙམ་གཅིག ཡུད་ཙམ་སུམ་ཅུ་ལ་ཉིན་ཞག་གཅིག །ཉིན་ཞག་སུམ་ཅུ་ལ་ཟླ་བ་གཅིག །ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས་ལ་ལོ། དེ་ལ་ཡང་དགུན་དཔྱིད་དབྱར་གསུམ། དགུན་ལ་དགུན་སྟོད་དགུན་སྨད། དཔྱིད་ལ་དཔྱིད་དང་སོས་ཀ །དབྱར་ལ་དབྱར་དང་སྟོན་ཏེ་དྲུག །དེ་རེ་རེ་ལ། ཟླ་བ་གཉིས། བཞིར་ཕྱེ་ན། དགུན་དཔྱིད་དབྱར་སྟོན། དེ་རེ་རེ་ལ། ར་བ། འབྲིང་པོ། ཐ་ཆུང་རེ་ཟླ་བ་གསུམ་གསུམ་ཡོད། 
1-387
དབྱར་དགུན་ཉི་མ་གང་ལ་ལྡོག་ར་བ། སྟོན་དཔྱིད་ཉིན་མཚན་གང་ལ་མཉམ་པར་ར་བ་བརྩིའོ། །འདིར་ཉི་མ་བརྒྱད་གསུམ་ཞེས་པ་ནི་རགས་པར་བརྩིས་པ་སྟེ། སྣྲོན་གྱི་ར་བའི་ཚེས་བརྒྱད་ལ་དབྱར་ཉི་ལྡོག་ན། དགུན་ཉི་མགོའི་ཚེས་བརྒྱད་ལ་ལྡོག་གོ །ཉི་ལྡོག་གི་བར་རམ་དབུས་ཀྱི་བརྒྱད་ལ་ཉིན་མཚན་མཉམ་པ་འབྱུང་སྟེ་དབོ་དང་ཁྲུམས་སོ།

零散病、嗓音嘶哑、打嗝、呕吐反胃、剧烈口渴病、呼吸不畅、腹绞痛、寄生虫病、腹泻、呕吐、排泄物阻塞、小便阻塞、小便频繁、热泻、污垢、痹症、水液病、白脉病以及皮肤病等十八种。总计一百零一种，这些是可治疗的四百零四种疾病。这些疾病每一种又可分为四类：他缘（依赖外因）即使治疗也会死亡的；遍计（想象）鬼祟之病，通过仪轨解除的；圆成（实证）不治疗则死亡，治疗则存活的；如同圆成，不治疗也能自然痊愈的。这样分类共有一千六百一十六种。
第三，疾病可分为无数种，或者归纳为冷热两种，这是两个分支。有害对象有十种，过失有十五种。由于单一、复合和多种形态出现，可以衍生为八万四千种或无数种。所有这些数量、名称等只有佛陀才能完全了解。第二，无论讲述多少种过失，都不超出风、胆、粘液三种。粘液和风属于冷性，胆属于热性，所有疾病都可归入这两种中。疾病的位置就是所害之处。第七，各自的含义包括：产生各自的原因、疾病的特殊性未区分的前状态、疾病症状明显的区分状态、自身状态极致力量耗尽的最终状态，这是四个分支。后者也分为名称类别检查和主要四种力量的区分。
第三、行为生活方式的根本
第三行为生活方式的根本分为：日常行为、季节行为和特殊情况的行为三个分支。第一项又分为：单纯生命的行为、世间人法的行为和神圣天法的行为三个细分支。第一项包括：为了常保安乐延长寿命而保护、避免疾病复发的持守、行走坐卧方法、睡眠方法、身体涂油方法、通过努力锻炼方法、擦拭方法、洗浴方法、眼睛和突发疾病的护送稳固，这九个分支。第二项包括：德行基础的人法教导和实践这些的益处两个分支。第三项包括：作为追求正法主要原因的依止善知识、断除罪恶、修行善行和调伏自心这四个分支。第二季节行为分为：根据太阳运行确定的时节界限和六季节的行为两个细分支。第一项中：时间计算、太阳两种运行和药物效力的消长说明，这两个分支。第一，时间边际的一百二十刹那为一刹那，六十刹那为一塘（时间单位），三十塘为一瞬间，三十瞬间为一昼夜，三十昼夜为一个月，十二个月为一年。年又分为冬、春、夏三季；冬分冬初和冬末，春分春季和暮春，夏分夏季和秋季，共六个时段。每一时段又有两个月。如果分为四季，则是冬、春、夏、秋，每一季又有上、中、下三个时期，各三个月。
夏冬季节以太阳转折为上旬开始，秋春季节以昼夜平分为上旬开始计算。这里所说的"八三日"是粗略计算：如果在昂宿月初八太阳开始夏至转折，那么在冬至（猎户座）月初八太阳开始转折。太阳转折之间或中间的第八天出现昼夜平分，即在虎月和秤月。


 །བསྡོམས་པས་བརྒྱད་གསུམ་ཞེས་པའོ། དེ་ཡང་བྱང་དུ་བགྲོད་པ་མཐུན་དྲུག་པའི་ཚེ། ཉི་མའི་གདུང་གཅིག་བསིལ་བའི་རི་ལ་རེག་པ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དོན་ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་གླིང་གི་དབུས་དྲང་པོར་སླེབ་དཔང་བསིལ་རི་དང་མཉམ་དེ་ཙམ་ནས་དབྱར་ཉི་ལྡོག །དེ་ནས་ཉི་མ་ལྷོར་བགྲོད་པའི་ཟླ་བ་གསུམ་ན་སྟོན་ཉིན་མཚན་མཉམ་པ་འབྱུང་ཞིང་། དེ་ནས་ཡང་ཟླ་བ་གསུམ་ཉི་མ་ལྷོ་གླིང་གི་ལྷོའི་ཚངས་ཐིག་ཁར་སླེབ། གདུང་གཅིག་རྟ་གདོང་རྒོད་མ་ཁའི་མེ་དང་དཔང་མཉམ་པ་དེ་ཙམ་ནས་དགུན་ཉི་ལྡོག །དེ་ནས་ཉི་མ་བྱང་དུ་འགྲོ་བའི་ཟླ་བ་གསུམ་ནས་དཔྱིད་ཉིན་མཚན་མཉམ་པ་འབྱུང་བས་དབུས་ནས་ལོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྣམ་གཞག་འདིའི་ཕལ་ནི་མངོན་པ་དང་ཕལ་ཆེར་མཐུན་ནོ། །བོད་ལྟ་བུར་དཔྱིད་ཉིན་མཚན་མཉམ་ནས་ཞག་བརྒྱད་ན་འབྲུག་གི་སྒྲ་གྲག །སྟོན་ཉིན་མཚན་མཉམ་པའི་ཞག་བཅུ་ན་འབྲུག་གི་སྒྲ་ཆད་དོ་ཞེས་གཙོ་བོ་ཆེ་བ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །
1-388
ཞིབ་མོར་བརྩི་བ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བཞིན་དུའོ། །གཉིས་པ་བྱང་དུ་བགྲོད་པར་ཚུགས་ནས་ཉི་མ་རླུང་གི་ནུས་པ་འཕེལ་ནས་ཤིན་ཏུ་རྣོ་ཚ་རྩུབ་པར་གྱུར་ནས་དེས་ཟླ་བ་དང་པོའི་ཡོན་ཏན་མནན་ནས་ལྕི་རྟུལ་བསིལ་བ་ཞི། དགུན་སྨད་རོ་ཚ་བ། དཔྱིད་ཁ་བ། སོས་བསྐ་བ་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་སྟེ་རོ་ཕུལ་དུ་ཕྱིན་པར་འགྱུར་རོ། །མི་རྣམས་ཀྱི་མེ་དྲོད་བྲི་བས་སྟོབས་ཇེ་ཆུང་འགྲོ །ལྷོར་བགྲོད་པར་ཟུག་ནས་ཟླ་བ་སྟོབས་དང་ལྡན་ཏེ་ཉི་མའི་ནུས་པ་མནན་པས། ཆར་བབས་རླུང་གིས་ཚ་བ་ཞི་བར་བྱས་ནས་དབྱར་རོ་སྐྱུར་བ། སྟོན་ལན་ཚ། དགུན་མངར་བ་སྟོབས་སྐྱེའོ། །མིའི་མེ་དྲོད་འཕེལ་བས་སྟོབས་ཀྱང་སྐྱེའོ། །གཉིས་པ་ནམ་ཟླ་དུས་དྲུག་གི་སྤྱོད་ལམ་ལ། དགུན་སྟོད་ཀྱི་སྤྱོད་ལམ། དགུན་སྨད་ཀྱི། དཔྱིད་ཀྱི། སོས་ཀའི། དབྱར་གྱི། སྟོན་གྱི་སྤྱོད་ལམ་སྟེ་ལོ་འདབ་དྲུག །གསུམ་པ་གནས་སྐབས་ཀྱི་སྤྱོད་ལམ་ལ། བཀྲེས་པ་བཅོས་པ། སྐོམ་པ། སྐྱུགས་པ། སྦྲིད་པ། གཡལ་བ། དབུགས། གཉིད། ལུད་པ། མཆིལ་མ། འཕྱེན། བཤང་བ། གཅིན། ཁུ་བ་བཀག་པ་བཅོས་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་བཅུ་གསུམ།། །།
༈ བཞི་པ་འཚོ་བ་ཟས་ཀྱི་སྡོང་པོ།
བཞི་པ་འཚོ་བ་ཟས་ཀྱི་སྡོང་པོ་ལ། ཟས་ཀྱི་ཚུལ་ཤེས་པ། ཟས་བསྡམ་པ། ཟས་ཚོད་རན་པར་ཟ་བ་སྟེ་ཡལ་ག་གསུམ། དང་པོ་ལ། ཟས་ཀྱི་ཚུལ་ཤེས་པ་དང་། སྐོམ་གྱི་ཚུལ་ཤེས་པའི་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་གཉིས། 
1-389
དང་པོ་ལ། འབྲུའི་སྡེ། ཤའི། སྣུམ་གྱི། སྡོ་ངད་ཀྱི། གཡོས་ཀྱི་སྡེ་སྟེ་ལོ་འདབ་ལྔ། ཟས་སྐོམ་ལེགས་པར་སྤྱད་པས་ལུས་དང་སྲོག་འཚོ། དམན་པའམ། ལྷག་པའམ། ལོག་པར་སྤྱད་པས་ནད་དང་སྲོག་འཇོམས་པར་འགྱུར་བ་ཞེས་སྤྱིར་བཤད་ནས། ལོ་འདབ་དང་པོ་དེ་ལ། གྲམ་ཅན་དང་ལྒང་བུ་ཅན་གཉིས། གཉིས་པ་དེ་ལ། ཁྲོན་རྐོ་བ། མཆུ་རྐོ་བ། རི་དྭགས། གཅན་གཟན། རྩལ་མཐུས་ཟ་བ། མིས་བདག་པ། ཁུང་དུ་གནས་པ། བརླན་ལ་གནས་པ་སྟེ་བརྒྱད། གསུམ་པ་ལ། མར། ཏིལ་མར། རྐང་མར། ཚིལ་བཞི། བཞི་པ་དེ་ལ། རོས་ཕྱེ་བ་ཚ་ཁ་གཉིས། གནས་ཀྱིས་ཕྱེ་བ་སྐམ་གཤེར་དུ་སྐྱེས་པ་གཉིས་སོ། །ལྔ་པ་དེ་ལ། ཐུག་པ། འབྲས་ཡོས། ཟན། སྐྱུར་གཡོས། ཚོད་མ། ཚང་སྤོད་ཀྱི་སྡེ་དང་དྲུག་གོ །

总计"八三日"的说法。当太阳向北运行六个月时，"一道阳光触及凉爽山峰"，意思是太阳圆盘与大陆中心成直线时达到与凉爽山峰同等高度，此时夏至开始。此后太阳向南运行三个月时出现秋分昼夜平分。再过三个月，太阳到达南方大陆的南方经线处，一道阳光与马头峰上的火焰等高时，冬至开始。此后太阳向北运行三个月时出现春分昼夜平分，这称为"从中心回转"。这种解释大部分与阿毗达磨一致。对于像西藏这样的地方，春分昼夜平分后八天，雷声开始响起；秋分昼夜平分后十天，雷声停止，这是考虑主要情况而说的。
精细计算应当按照时轮而定。第二，当太阳开始向北运行时，风的力量增强，太阳变得极为锐利、炎热、粗糙，压制了第一个月的功德，使重滞、钝化、清凉平息。冬末味道变热，春天变苦，暮春变涩并具有力量，味道达到极致。人体的火热减少，力量逐渐减弱。当太阳开始向南运行时，月亮具有力量，压制了太阳的能力，雨水降落，风使热气平息，夏季味道变酸，秋季咸味，冬季甜味力量增强。人体火热增加，力量也随之增强。第二，六季节的生活方式包括：冬初的生活方式、冬末的、春季的、暮春的、夏季的、秋季的生活方式，共六个分支。第三，特殊情况的生活方式包括：治疗饥饿、口渴、呕吐、打喷嚏、咳嗽、呼吸、睡眠、咳痰、唾液、喷气、大便、小便、精液阻滞的治疗，共十三个分支。
第四、生存饮食的根本
第四生存饮食的根本包括：了解饮食方法、饮食节制、适量饮食三个分支。第一项分为：了解食物方法和了解饮料方法两个细分支。
第一项中有：谷物类、肉类、油脂类、蔬菜香料类、烹饪类，这五个分支。正确使用饮食能维持身体和生命，过少、过多或错误使用会导致疾病和生命消亡，这是一般性说明。第一分支中有：有角和有荚两类。第二分支中有：挖井者、啄食者、野兽、肉食兽、靠力气捕食者、人类驯养的、生活在洞穴中的、生活在潮湿处的，共八种。第三分支中有：黄油、芝麻油、骨髓油、脂肪四种。第四分支中按味道分类有辛辣和苦两类；按生长地点分类有在干燥和湿润处生长两类。第五分支中有：汤类、炒米饭、饭、发酵食品、蔬菜、套餐类共六种。


གཉིས་པ་སྐོམ་གྱི་ཚུལ་ཤེས་པ། རླུང་སེལ་བད་ཀན་སྐྱེས་པ་འོ་མ་ཞོའི་སྡེ། མཁྲིས་སེལ་བད་རླུང་སྐྱེད་པ་ཆུའི་སྡེ། བད་ཀན་སེལ་མཁྲིས་པ་སྐྱེད་པ་ཆང་གི་སྡེ་སྟེ་ལོ་འདབ་གསུམ། གཉིས་པ་ཟས་བསྡམས་པ་ལ། དུག་ལྡན་གྱི་ཟས་བསྡམ་པ་དང་། མི་འཕྲོད་པའི་ཟས་བསྡམ་པའི་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་གཉིས། དང་པོ་ལ། སྲོག་འཚོའི་སློབ་དཔོན་གཞག་པ། དུག་ཡོད་མེད་བརྟག་པ། སྟག་རེ་བ་པོ་འཆག་ཚད་པ་ལ་བརྟག་པ། ཡོད་པར་དགོས་ན་དོར་བ་སྟེ་ལོ་འདབ་བཞི། གཉིས་པ་ལ། 
1-390
མི་འཕྲོད་པའི་ནུས་པ་གང་དང་གང་མི་འཕྲོད་པ་དུག་ཏུ་འགྱུར་བ། མི་འཕྲོད་པ་རྟེན་འཕྲོད་པ་སྤོང་དགོས་ན་ཇི་ལྟར་བྱ་བའི་ལོ་འདབ་སྟེ་གསུམ། མཐའ་མ་འདིར་འདྲིས་གོམས་སྒོ་ནས་ཆ་ཡི་བསླབ་པར་བྱ་ཞེས་པ་ལ། གྲངས་གྱི་བསླབ་པ་དང་གོམས་ནས་བསླབ་པ་གཉིས། དང་པོ་ཞག་དང་པོ་མི་འཕྲོད་པ་ཆ་གསུམ། འཕྲད་པ་གཅིག །གཉིས་པར་མི་འཕྲད་པ་གཅིག་པུ། གསུམ་པར་ཕྱེད་མ། བཞི་ལྔ་གཉིས་ལ་མི་འཕྲོད་པ་གཅིག་པུ། དྲུག་པར་འཕྲད་པ་གསུམ། མི་འཕྲོད་པ་གཅིག །བདུན་བརྒྱད་དགུ་བཅུ་ལ་མི་འཕྲོད་པ་ཁོ་ན་བཅུ་གཅིག་པ་དང་པོ་ལྟར། བཅུ་གཉིས་པར་འཕྲོད་པ་གཅིག་པུ། བཅུ་གསུམ་པར་ཕྱེད་མ། བཅུ་བཞི་བཅོ་ལྔ་པར་ཁོ་ནའོ། །གཉིས་པ་དང་པོ་མི་འཕྲོད་པ་གསུམ། འཕྲོད་པ་གཅིག །བར་དུ་ཕྱེད་མ། མཐའ་མ་འཕྲོད་པ་གསུམ། མི་འཕྲོད་པ་གཅིག །མ་གོམས་ཀྱི་བར་དུའོ། །གསུམ་པ་ཟས་ཚོད་རན་པར་ཟ་བ་ལ། ཟས་ཚོད་ཟིན་པའི་ངོ་བོ། མ་ཟིན་པའི་རྐྱེན། ཇི་ལྟར་འཛིན་པ། རྗེས་ལ་སྐོམ་བསྟེན་ཚུལ་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞི།། །།
༈ ལྔ་པ་སྦྱོར་བ་སྨན་གྱི་གནས་ཀྱི་སྡོང་པོ།
ལྔ་པ་སྦྱོར་བ་སྨན་གྱི་གནས་ལ། སྨན་རོ། ཞུ་རྗེས་ནུས་པ། སྦྱར་ཐབས་བསྟན་པ་སྟེ་ཡལ་ག་བཞི། དང་པོ་ལ། རྟེན་དབྱེ་བ། ངོ་བོ། སྡེ་ཚན་ལས་ཏེ་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་བཞི། དང་པོ་ལ། རོའི་རྟེན། སོ་སོའི་རྒྱུད། 
1-391
འབྱུང་བ་སོ་སོའི་ནུས་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་གསུམ། དང་པོ་སྨན་གྱི་སྤྱི་ཙམ་གྱི་རྟེན་འབྱུང་བ་ལྔ་ཡིན་ཏེ། སས་གཞི་རྟེན། ཆུས་བརླན་ཅིང་གཤེར། མེས་དྲོད་འཕེལ་ཞིང་སྨིན། རླུང་གིས་གཡོ་འགུལ་གྱིས་བསྐྱོད་ནས་ནམ་མཁས་གོ་ཕྱེ་སྟེ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ལ། དེ་ཡང་རྒྱུ་དུས་སུ་འབྱུང་བ་ལྔ་ཀ་ཚོགས་ཀྱང་དེ་ལ་ཤས་ཆེ་ཆུང་ཡོད་པས་འབྲས་དུས་ཀྱི་རོ་ཐ་དད་པ་དང་། དེ་དག་ཀྱང་གང་ཤས་ཆེ་བ་དེ་དང་དེའི་མིང་དུ་བཏགས་ཏེ་ས་སྨན་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་པ་རྒྱུ་དུས་སུ་འབྱུང་བ་ལྔ་ཆར་ཚོགས་ཀྱང་འབྱུང་བ་གཉིས་ཤས་ཆེ་བ་ལས་འབྲས་བུ་རོ་ཐ་དད་དུ་སྐྱེ་བའི་ཚུལ་གང་ཞེ་ན། ས་ཆུ་ཤས་ཆེ་བ་ལས་མངར་བ། མེ་ལས་སྐྱུར་བ། ཆུ་མེས་ལན་ཚྭ། ཆུ་རླུང་གིས་ཁ་བ། མེ་རླུང་གིས་ཚ་བ། ས་རླུང་གིས་བསྐ་བ་སྐྱེད་དོ། །གསུམ་པ་ས་སྨན་གྱིས། ལུས་ལྕི། བརྟན། རྟུལ། འཇམ། སྣུམ། སྐམ། མཁྲང་། བརྟས། འདུས་པ་སྟེ་ཡན་ལག་མཁྲེགས་ཤིང་སྲ་བ་རླུང་གི་ནད་སེལ་བའོ། །ཆུ་སྨན་གྱིས། ལུས་ཀྱི་སླ། བསིལ། ལྕི། རྟུལ་སྣུམ། འཇམ། གཉེན། བརླན། ཟས་འདྲུལ་ཞིང་མྱགས་པ་དང་། སེམས་ཚིམ་ཞིང་ངོམས་པ་དང་། ཚིགས་དང་ཡན་ལག་སྡུད་ཅིང་འབྱོར་པར་བྱེད་པ་དང་། མཁྲིས་ནད་སེལ་ལོ། །མེ་སྨན་གྱིས། ཚ། རྣོ། སྐམ། རྩུབ། ཡང་། སྣུམ། གཡོ། ལུས་ཀྱི་དྲོད་སྐྱེད་པས་ཟས་འཇུ་བ་དང་། 
1-392
སྨིན་པར་བྱེད་པ་དང་། མདངས་སྐྱེད་པ་དང་། བད་ཀན་སེལ་བར་བྱེད་པའོ། །རླུང་སྨན་གྱིས། ཡང་། རྩུབ། གྲང་། གཡོ། སྐྱ་བ། སྐམ་པ། སྲ་ཞིང་སྐྱེད་པ་དང་། ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་དང་། བད་མཁྲིས་སེལ་བའོ། །ནམ་མཁའི་ནི་འབྱུང་བཞིའི་སྨན་ལ་སྤྱིར་ཁྱབ་པ་སྟེ། ཁོང་སྟོད་དང་། ཡང་པ་དང་། གོ་འབྱེད་པ་དང་། རོ་དྲུག་པོ་ཤས་ཆེར་སྐྱེད་པས་འདུས་ནད་སེལ་བར་བྱེད་པའོ། །སྨན་དུ་མི་འགྱུར་བའི་འབྱུང་རྫས་མེད་ཅེས་བསྟན་ནོ།

第二，了解饮料方法：祛风生粘液的牛奶酸奶类，祛胆生风粘液的水类，祛粘液生胆的酒类，这三个分支。第二，饮食节制包括：有毒食物的节制和不相宜食物的节制两个细分支。第一项中有：安置生命维持的导师，检查是否有毒，对品尝测试者进行检查，如果确认有毒则丢弃，这四个分支。第二项中有：
不相宜的功能，什么与什么不相宜会变成毒，不相宜者依赖相宜者若需要放弃该如何做，这三个分支。最后这一点关于"通过熟悉习惯逐渐学习"，分为数量上的学习和通过习惯的学习两种。第一种，第一天不相宜食物三份，相宜食物一份；第二天只有不相宜食物一份；第三天减半；第四、第五两天只有不相宜食物一份；第六天相宜食物三份，不相宜食物一份；第七、八、九、十天只有不相宜食物；第十一天如第一天；第十二天只有相宜食物一份；第十三天减半；第十四、十五天只吃相宜食物。第二种方法，开始时不相宜食物三份，相宜食物一份；中间时期减半；最后相宜食物三份，不相宜食物一份，直到习惯为止。第三，适量饮食包括：掌握食物分量的本质，失控的原因，如何控制，饭后饮用方法，这四个分支。
第五、配制药物的根本
第五配制药物的内容包括：药味、消化后的功效、配制方法的教导，这四个分支。第一项中有：依据区分，本质，分类等四个细分支。第一项包括：味道的依据，各自的传承，各种元素的功能，这三个分支。第一，药物总体依据的五大元素是：地提供基础支持，水使湿润流动，火增加热量使成熟，风通过移动摇晃，空提供空间使生长。虽然在因时五大元素都聚集，但由于比例不同，导致果时味道各异，它们也根据哪个元素比例大而被命名，如"地药"等。第二，虽然在因时五大元素都聚集，但两种元素比例较大而产生不同味道的方式是：地水比例大产生甜味，火产生酸味，水火产生咸味，水风产生苦味，火风产生辛辣味，地风产生涩味。第三，地药使身体沉重、稳定、迟钝、柔软、滋润、干燥、坚硬、健壮、聚集，使肢体坚固结实，祛除风病。水药使身体松软、清凉、沉重、迟钝滋润、柔软、柔韧、湿润，使食物分解消化，使心灵满足饱足，使关节和肢体收聚富足，祛除胆病。火药使炽热、锐利、干燥、粗糙、轻、滋润、活动，使身体产生热量从而消化食物，使成熟，产生光泽，祛除粘液病。风药使轻、粗糙、冷、活动、淡、干燥，使坚硬生长，使遍及一切，祛除粘液和胆病。虚空则普遍存在于四大元素的药物中：使空洞、轻盈、开通，主要产生六种味道，祛除复合疾病。这表明没有不能成为药物的元素物质。
;


 །དེ་ཡང་སྐྱུགས་སྨན་ལྟ་བུ་གྱེན་དུ་འདྲེན་པའི་སྨན་རྣམས་ནི་མེ་དང་རླུང་གི་སྨན། བཀྲུ་སྨན་ལྟ་བུ་འཐུར་དུ་འབྱིན་པའི་སྨན་རྣམས་ནི་ས་དང་ཆུའི་སྨན་ཡིན་ཞིང་ཕྱི་མ་རོ་མངར་བས་ཤས་ཆེར་སྐྱེད་དོ། །གཉིས་པ་མངར་བ་དང་། སྐྱུར་བ་དང་། ལན་ཚྭ་དང་། ཁ་བ་དང་། ཚ་བ་དང་། བསྐ་བ་དང་ལོ་འདབ་དྲུག །ལུས་སྲོག་འཚོ་བར་བྱེད་པའི་སྟོབས། གོང་མ་གོང་མ་ཆེ་བ། དཔེར་ན་རྒས་གཞོན་གྱི་གྲལ་རིམ་ལྟ་བུའོ། །གསུམ་པ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་ངོ་བོ་སྟེ་ལོ་འདབ་གཉིས། དང་པོ་ལྕེའི་དབང་པོའི་མྱང་བྱའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པས་རོ་ཞེས་བྱའོ། །གཉིས་པ་མངར་བའི་རོ་ནི་མྱང་ཞིང་ལྕེ་དང་འཕྲད་པ་ན་ཁ་ལ་ཆགས་ཤིང་འབྱར་བད་ཀན་དུ་འགྱུར་སྲེད་པ་སྐྱེ་བ་དང་། སྐྱུར་བ་སོ་རྩེ། བཞིན་སྡུད་པ། ཁ་ཆུ་འཛག་པ། 
1-393
ལན་ཚྭ། ལྕེ་དང་གྲེ་བ་ལ་རེག་ན་ཚ་བ། མཆིལ་མ་ལུག་ཁ་བས་ཁའི་དྲི་མ་སྦྱོང་བ་དང་། སྐྱུག་བྲོ་བས་ཡི་ག་བཟློག་པའོ། །ཚ་བ་ནི་ལྕེ་དང་རྐན་གྱི་སྦུབས་སྲེག་པ་སྟེ་ཚ་ཙག་ཙག་བྱེད་པ་དང་། མིག་ཆུ་འཛག་པའོ། །བསྐ་བ་ནི་ལྕེ་དང་རྐན་ལ་ཆགས་པ་མཉམ་བྱེད་པ་དང་། རྩུབ་སྙམ་པ་དང་། བེམ་བེམ་པ་དང་། གྲེ་བ་དང་རྩའི་སྦུགས་འགགས་པར་བྱེད་དོ། །བཞི་པ་ལ། ཤིང་མངར་རྒུན་འབྲུམ་སོགས་མངར་བའི་སྨན་གྱི་སྡེ་ཚན། སི་འབྲུ་ལྟར་བུ་སོགས་སྐྱུར་བའི། རྒྱ་ཚྭ་རྒྱམ་ཚྭ་སོགས་ལན་ཚྭའི། ནིམ་པ་ཏིག་ཏ་སོགས་ཁ་བ་དང་། ན་ལེ་ཤམ་དང་བཅའ་ལྒ་སོགས་ཚ་བ་དང་། ཙན་དན་དང་ཨ་རུ་ར་ལ་སོགས་པ་བསྐ་བའི་སྡེ་དང་། ག་བུར་ལ་སོགས་པ་ལྡན་པའི་རོ་སྟེ་ལོ་འདབ་བདུན། ལྔ་པ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་ལོ་འདབ་གཉིས། སྤྱིར་མངར་སྐྱུར་ལན་ཚྭ་གསུམ་གྱིས་རླུང་འཇོམས། ཁ་བསྐ་མངར་བས་མཁྲིས་པ་སེལ། ཚ་སྐྱུར་ལན་ཚྭས་བད་ཀན་སེལ་ལོ། །བྱེ་བྲག་ལྡན་པའི་རོ་མངར་བས་རླུང་མཁྲིས། སྐྱུར་པས་བད་རླུང་། བསྐ་བས་བད་མཁྲིས། རྐྱང་པའི་རོའི་ལན་ཚས་རླུང་། ཁ་བས་མཁྲིས་པ། ཚ་བས་བད་ཀན་སེལ་ལོ། །དེ་བས་ན་ནད་ལྡན་པ་གསུམ་གྱི་གཉེན་པོར་ལྡན་པའི་རོ་དང་། རྐྱང་པ་གསུམ་གྱི་གཉེན་པོར་རྐྱང་པའི་རོ་གསུམ་བཤད་དོ། །
1-394
འོ་ན་འདུས་པའི་ནད་ལ་ཡང་གཉེན་པོ་འོང་རིགས་ན་དེ་མི་སྟོན་པ་ཅི་ཡིན་ཞེས་བརྒལ་ན། འདུས་བའི་ནད་ལ་རྐྱང་པ་གསུམ་སྡེབས་གཅིག་ཏུ་སྦྱར་ཀྱང་ཆོག །ལྡན་པ་གསུམ་པོ་སྡེབས་གཅིག་ཏུ་སྦྱར་ཀྱང་ཆོག །དྲུག་ཀ་སྡེབས་གཅིག་ཏུ་སྦྱར་ཀྱང་ཆོག་པས་གཉེན་པོ་སྒོས་སུ་མ་བསྟན་ནོ། །འོ་ན་ལྡན་པའི་ནད་ལ་ཡང་གཉེན་པོ་བཤད་མི་དགོས་ཏེ་གཉིས་གཉིས་སྦྱར་བས་ཆོག་པས་སོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། ཚ་བ་དང་ལན་ཚྭ་སྡེབ་ཏུ་བཏུབ་ཀྱང་། ལན་ཚྭ་དང་ཁ་བ་གཉིས་སམ། ཁ་བ་དང་མི་འཕྲོད་པས་སྡེབ་ཏུ་མི་བཏུབ་བོ། །མངར་པའི་རོ་ལས་སྐྱེས་ནས་འཕྲོད་པ་དང་། ལུས་ཟུངས་མཐུ་སྟོབས་བསྐྱེད་པ་བྱིས་པ་རྒན་སྡེབས་སོ། །གྲེ་ནད་གློ་ནད་རྣམས་ལ་ཕན་པ་དང་། མདངས་བཀྲག་དབང་པོ་བཟང་ལུས་རྟས་པ་དང་། རྨ་འབྱོར་པ་དང་། ཚེ་རིང་འཚོ་བར་བྱེད་པ་དང་། སྣུམ་པ་དང་། དུག་དང་། རླུང་མཁྲིས་སེལ་བ་ཡིན་ལ། བསྟན་བཅོས་ལས་བུད་མེད་ཀྱི་ནུ་ཞོ་སྐྱེད་པའང་བཤད་དོ། །ཧ་ཅང་བསྟེན་དྲགས་ན། བད་ཀན་ལས་བྱུང་པའི་ནད་དང་། ཚིལ་བུ་སྐྱེད་ཅིང་། མེ་དྲོད་འབྲི། ལུས་སྦོམ་པ་སྟེ་ཧ་ཅང་འཕེལ་བ། གཅིན་ནད་ལྦ་བ་རྨེན་བུ་སོགས་སྐྱེད་དོ། །སྐྱུར་བའི་ལས་མེ་དྲོད་སྐྱེད། ཡི་ག་འབྱེད། ཚིགས་འཕྲུལ་པ། གཅོད་པ། འཇུ་བ་རེག་པ་བསིལ། 
1-395
རླུང་འགགས་རྒྱུ་བར་བྱེད་པ་སོགས་སོ།

比如呕吐药这类向上引导的药物是火和风的药，泻药这类向下排出的药物是地和水的药，后者主要由甜味产生。第二，甜味、酸味、咸味、苦味、辛辣味、涩味这六个分支。维持身体生命的力量，上一个比下一个大，例如如同老少的等级次序。第三，包括总体和特殊本质两个分支。第一，成为舌根感知对象的称为味道。第二，甜味是品尝时与舌头接触，粘附在口中，变成粘液而产生贪欲；酸味使牙齿敏感，脸部收缩，口水流出；咸味接触舌头和喉咙时发热，唾液涌出；苦味清洁口腔污垢，因令人作呕而消除食欲；辛辣味灼烧舌头和上颚，产生灼热感，使眼泪流出；涩味平等地粘附舌头和上颚，感觉粗糙、麻木，堵塞喉咙和脉管。第四，甘草和葡萄等甜味药物类别，柠檬等酸味类，海盐岩盐等咸味类，印度楝树和龙胆等苦味类，莉蓝花和姜等辛辣类，檀香和诃子等涩味类，樟脑等复合味类，这七个分支。第五，总体和特殊两个分支。总体而言，甜酸咸三味制服风，苦涩甜三味祛除胆，辛酸咸三味祛除粘液。特别地，复合味中甜味祛除风胆，酸味祛除粘液风，涩味祛除粘液胆；单一味中咸味祛风，苦味祛胆，辛辣味祛粘液。因此，对于三种复合病的对治说明了复合味，对于三种单一病的对治说明了三种单一味。
那么，复合病也应该有对治，为什么不说明呢？复合病可以用三种单一味一起配制，也可以用三种复合味一起配制，甚至可以用所有六味一起配制，所以没有特别说明对治方法。那么，复合病也不需要说明对治，因为可以用两种两种配合即可？这是不合理的，因为虽然辛辣和咸味可以一起配合，但咸味和苦味两者，或者苦味和不相宜的味道不能一起配合。甜味产生适宜感，增长身体精华和力量，适合儿童和老人。对喉病和肺病有益，增加光泽、明亮感官、强健身体，使伤口愈合，延长寿命，使滋润，祛除毒素、风和胆病，医学论著中也说能使妇女乳汁增加。过度食用会产生粘液病，生成脂肪，减弱消化之火，使身体肥胖即过度增长，产生小便病、甲状腺肿大等。酸味的作用是生成消化之火，开胃，松解关节，切断，消化，触感清凉，疏通阻塞的风等。


 །ཧ་ཅང་བསྟེན་དྲགས་ན་ལུས་ལྷོད། མིག་རབ་རིབ། མགོ་འཁོར་སྐྱ་རྦབ། འོར་མེད་པ་ལ། གཡན་པ་འཐོར་བུའི། སྐོམ་རིགས་སྐྱེད། ལན་ཚའི་ལས་སྲ་བ་འབྱིན། འཁྱིལ་བ་འབྱིན། འགགས་པ་འབྱིན་པར་བྱེད། སྣུམ་དང་དུགས་ཀྱི། རྔུལ་དང་། རྣོ། ཡི་ག་འབྱེད་ཅིང་། མ་ཞུ་བ་གཅོད་པར་བྱེད། ཧ་ཅང་བསྟེན་དྲགས་ན། སྐྲ་བྱི། ཤ་སྐེམ། གཉེར་མ་མང་། སྟོབས་འབྲི། སྐོམ་དད་དང་། མཛེ་ནད་དང་། དུག་མེ་དབལ། ཁྲག་མཁྲིས་སྐྱེད་དོ། །འདིར་སྲ་བ་ཞེས་པ་ནི། རེངས་ཤིང་འགྱུར་མི་ཤེས་པ། འཁྱིལ་བ་བཤད་བ་སོགས་འགགས་པ། འགགས་པ་ནི་རྩ་སྦུབས་འགགས་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཁ་བའི་ལས། ཡི་ག་འཆུས་བ་སྟེ་རང་ཞེ་མ་ཞིམ་པ། སྲིན་སྐོམ་དུག །མཛེ་བརྒྱལ་བ། རིམས། རློན། མཁྲིས་པ་རྣམས་འཇོམས། འདྲུལ་བ་དང་། ཚིལ་དང་། ཞག །རྐང་། བཤང་གཅི། སྐོམ། ཡིད་གཞུངས། ནུ་ནད་དང་སྐད་འགགས་པ་སེལ་ལ། བསྟན་བཅོས་ལས་བད་ཀན་ཡང་སེལ་བར་བཤད་དོ། །ཧ་ཅང་བསྟེན་དྲགས་ན། ལུས་ཟུངས་ཟད། རླུང་ནད་དང་བད་ཀན་གྱི་ནད་སྐྱེད་དོ། །ཚ་བས་ལྐོག་ནད། གག་པ། མཛེ། མ་ཞུ། འོར་ནད་སེལ། རྨ་འཇིག །དྲོད་སྐྱེད། འཇུ་བྱེད། ཡི་ག་འབྱེད། ཚིལ་དང་འདྲུལ་བག་སྐེམ་པ་སྦྱོར་ཞིང་ཟས་འཇིག་པ། སྦུབས་འབྱེད་པ། འཆི་བ་སྤྱོད་པ། བད་ཀན་སེལ་བ་རྣམས་སོ། །ཧ་ཅང་བསྟེན་དྲགས་ན། 
1-396
ཁུ་བ་སྟོབས་ཟད། ལུས་འཁུམས་འདར་སྐེམས། བརྒྱལ་ཞིང་རྐེད་པ་རྒྱབ་སོགས་ན་བར་བྱེད་དོ། །བསྐ་བའི་ལས་ཁྲག་མཁྲིས་བད་ཀན་སེལ། ཚིལ་དང་འདྲུལ་བག་སྐེམ། རྨ་འཚོ། བསིལ། པགས་མདོག་དྭངས། བསྟེན་དྲགས་ན། བེ་སྣབས་འཁྱིལ་བ། བཤང་བ་སྲི་བ། ལྟོ་སྦོ་བ། སྙིང་ནད་སྐེམས་དང་རྩ་སྒོ་འགག །བསྟན་བཅོས་ལས་རོ་ཙ་ཉམས་པར་བཤད་དོ། །མདོར་བསྡུ་ན། མངར་བའི་རོས་རླུང་སེལ། འབྲུ་རྙིང་སྐམ་ཤ་མ་གཏོགས་པས་བད་ཀན་སྐྱེད་པར་བཤད་ཀྱང་། དམིགས་བསལ་གཡག་རྒོད་ཉ་ལུག་ཤ་དང་སྦྲང་རྩིས་དེ་ལ་ཕན་པ་ཡོད་དོ། །སྐྱུར་བས་བད་ཀན་སེལ། མཁྲིས་པ་སྐྱེད་ཀྱང་དམིགས་བསལ་སྐྱུ་རུ་ར་ཡིས་ཁྲག་མཁྲིས་ཚ་བ་སེལ་བ་ཡོད་དོ། །ལན་ཚྭས་བད་རླུང་སེལ་ཡང་། དམིགས་བསལ་ལྕེ་མྱང་རྒྱམ་ཚྭ་མ་གཏོགས་པས་མཁྲིས་པ་སྐྱེད་ལ། ཧ་ཅང་བསྟེན་དྲགས་ན་ལྕི་བས་བད་ཀན་སྐྱེད། ཁ་བས་མཁྲིས་པ་སེལ་བད་རླུང་སྐྱེད་ཀྱང་། དམིགས་བསལ་ཀ་རཉྫ་དང་སླེ་ཏྲེས་ཀྱིས་བད་རླུང་སེལ་བ་ཡོད་དོ། །ཚ་བས་རླུང་དང་བད་ཀན་སེལ། སྒོག་སྐྱ་པི་པི་ལིང་མིན་བས་མཁྲིས་པ་སྐྱེད། དམིགས་བསལ་བད་ཀན་ལ་མི་ཕན་པ་ཀོང་ལྒ་ལྟ་བུ། ཧ་ཅང་དྲགས་ན་ཡང་བ་དང་རྩུབ་བས་རླུང་སྐྱེད་དོ། །བསྐ་བས་མཁྲིས་པ་སེལ། དམིགས་བསལ་ཙན་དན་སྨུག་པོ་ལྟ་བུ། ཨ་རུ་ར་ཕལ་ཆེར་བད་རླུང་གཉིས་ལ་གནོད་དོ། །
1-397
གཉིས་པ་ཞུ་རྗེས་ལ་དངོས་དང་། ཉེས་པ་སེལ་ཚུལ་ཏེ་ལོ་འདབ་གཉིས། དང་པོ་མངར་བ་ཞུ་རྗེས་དུས་སུ་ཡང་ས་ཆུ་ཤས་ཆེ་བ་ལས་མ་འགྱུར་བས་ཞུ་རྗེས་མངར་བའོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྐྱུར་བ་མེ་དང་ས་ལས་མ་འགྱུར་བས་ཞུ་རྗེས་གཉིས་ག་སྐྱུར་བའོ། །ཁ་བ་ཡང་ཆུ་དང་རླུང་ལས་མ་འགྱུར་བས་རོ་དང་ཞུ་རྗེས་གཉིས་ཀ་ཁའོ། །ལན་ཚྭ་ནི་མེ་དང་ཆུ་གཉིས་ལས་སྐྱེད་པ་ལས་ཞུ་རྗེས་དུས་སུ་མེ་ཡི་སྟོབས་འབྲི་བར་འགྱུར་ཏེ། ས་ཆུ་ཤས་ཆེ་བས་མངར་བའོ། །ཚ་བ་ནི་མེ་རླུང་གཉིས་ལས་སྐྱེད་པ་ཡིན་ཡང་། ཞུ་རྗེས་སུ་མེ་བྲི་སྟེ་རླུང་གི་སྟོབས་སུ་འགྱུར་བས། རླུང་ཤས་ཆེ་བས་རོ་ཁ་བར་ཞུ་བའོ། །བསྐ་བ་ནི་ས་དང་རླུང་ལས་གྱུར་བ་ཡིན་ཡང་། ཞུ་རྗེས་དུས་སུ་སྟོབས་ཆུར་འགྱུར་ཏེ། ཆུ་རླུང་སྟོབས་ཆེ་བས་ཁ་བར་ཞུ་བའོ། །དམིགས་བསལ་རོ་དང་ཞུ་རྗེས་མཐུན་པར་བཤད་པ་ལ། མི་མཐུན་པ་ཡང་འབྱུང་། མི་མཐུན་པར་བཤད་པ་ལ་མཐུན་པར་བྱུང་བ་ཡང་ཡོད་དོ།

过度食用时，身体松弛，眼睛模糊，头晕白溢，没有毒病时，产生零散的瘙痒，生成各类口渴。咸味的作用是使坚硬排出，使盘绕排出，使阻塞排出，使油性和热敷，使出汗，使锐利，开胃，切断未消化食物。过度食用时，头发脱落，肉体消瘦，皱纹增多，力量减弱，产生口渴、麻风病、毒热疮和血胆。这里所说的"坚硬"是指僵硬且无法改变，"盘绕"是指大便等阻塞，"阻塞"是指脉管堵塞。苦味的作用，改变食欲使不美味，祛除寄生虫、口渴和毒素，制服麻风衰弱、传染病、湿病和胆病，消除腐败、脂肪、油脂、骨髓、大小便、口渴，使心灵纯洁，消除乳病和声音嘶哑，医学论著中也说能消除粘液。过度食用时，身体精华耗尽，产生风病和粘液病。辛辣味消除喉病、哽噎、麻风、消化不良、毒病，破坏伤口，产生热量，促进消化，开胃，使脂肪和腐败物干燥并结合，破坏食物，打开管道，处理死亡，祛除粘液等。过度食用时，
精液力量耗尽，身体收缩、颤抖、干瘦，昏厥并使腰背等疼痛。涩味的作用是祛除血、胆和粘液，使脂肪和腐败物干燥，愈合伤口，冷却，使皮肤颜色清澈。过度食用时，鼻涕盘绕，大便坚实，腹部膨胀，心脏病干瘦和脉孔阻塞，医学论著中说会使性欲减退。总之，甜味祛除风，除了陈谷物和干肉之外，虽说会产生粘液，但特例如野牦牛、鱼、羊肉和蜂蜜对此有益。酸味祛除粘液，虽然会生成胆，但特例如余甘子能祛除血胆和热病。咸味祛除粘液和风，但特例除了舌尝岩盐外会产生胆，过度食用时因为沉重会产生粘液。苦味祛除胆，虽会产生风和粘液，但特例如卡兰加和红豆杉能祛除风和粘液。辛辣味祛除风和粘液，除大蒜和长胡椒外会产生胆，特例是不利于粘液的空心莲等，过度食用时因为轻和粗糙会产生风。涩味祛除胆，特例如紫檀，诃子大多对风和粘液有害。
第二，消化后的性质包括实质和祛除过失方式两个分支。第一，甜味在消化时仍由地水为主没有改变，因此消化后仍为甜味。同样，酸味由火和地构成没有改变，所以消化后仍为酸味。苦味也由水和风构成没有改变，所以味道和消化后都是苦味。咸味由火和水两者产生，但在消化时火的力量减弱，地水比例增大，因此消化后为甜味。辛辣味由火风两者产生，但消化后火减弱转变为风的力量，因风比例大而消化为苦味。涩味由地和风构成，但消化时力量转变为水，由于水风力量大而消化为苦味。特例中，虽然有些味道与消化后相同的说法，但也有不同的情况；有些被说为不同的，也有相同的情况。
;


 །གཉིས་པ་ཉེས་པ་གསུམ་པོ་གཉིས་གཉིས་རེ་རེས་སེལ། ཞེས་པས་ཞུ་རྗེས་རེ་རེས་ཉེས་པ་གཉིས་གཉིས་འཇོམས་པ་སྟེ། ཞུ་རྗེས་མངར་བས་རླུང་དང་མཁྲིས་པ་གཉིས་སེལ། སྐྱུར་བས་རླུང་དང་བད་ཀན། ཁ་བས་བད་ཀན་དང་མཁྲིས་པ། ཁ་བས་བད་ཀན་སེལ་མི་རིག་ཞེས་རྒོལ་ན། 
1-398
མི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཁ་བ་དེ་ཡང་ལ་རྩུབ་པས་བད་ཀན་ལྕི་ལ་འཇམ་པ་འཇོམས། འོ་ན་རོ་ཡི་དུས་སུ་མཁྲིས་པ་སེལ་ལ་བད་ཀན་ལ་གནོད་པར་བཤད་པ་དང་འགལ་ལོ་སྙམ་ན། རོ་ཡི་དུས་སུ་རྫས་ཀྱི་དངོས་པོ་རང་རྒྱུད་དུ་ཡོད་པས་རྩུབ་ཡང་གཉིས་ལས་བསིལ་བ་སྟོབས་ཆེ་བས་གནོད་པ་ཡིན་ལ། ཞུ་རྗེས་དུས་སུ་མེ་དྲོད་གསུམ་གྱིས་བཞུས་པས་བསིལ་ནུས་པ་བྲི་ནས་ཡང་རྩུབས་སྟོབས་ཆེ་བར་འགྱུར་བས་ཏེ། དཔེར་ན་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཁྱད་བཞིན་ནོ། །གསུམ་པ་སྨན་ནུས་པ་བསྟན་པ་ལ། རོ་ནུས་སྤྱིར་བཤད་པ་དང་། ངོ་བོ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པའི་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་གཉིས། དང་པོ་ལ། ནུས་པ། སྟོབས། ཡོན་ཏན་གསུམ་སྟེ་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་ལས་ཀྱང་ཕྲེའུར་གྱེས་པ་གསུམ། དང་པོ་ལ། རྣམ་གྲངས། ནད་སེལ་ཚུལ། ནད་སྐྱེད་པའི་ཚུལ་ཏེ་ལོ་འདབ་གསུམ་གྱི་དང་པོ། ལྕི་ཡང་གཉིས། སྣུམ་རྩུབ་གཉིས། རྣོ་རྟུལ་གཉིས། ཚ་བསིལ་གཉིས་ཏེ་བརྒྱད་དོ། །གཉིས་པ་ལྕི་སྣུམ་གཉིས་ཀྱིས་རླུང་སེལ། བསིལ་རྟུལ་གཉིས་ཀྱིས་མཁྲིས་པ། ཡང་རྩུབ་ཚ་རྣོ་བཞིས་བད་ཀན་སེལ་ལོ། །ལྕི་སྣུམ་གཉིས་ལ་དྲོ་བ་མི་འདུག་པས་རླུང་ལ་ཅང་ཕན་ནམ་སྙམ་ན། རླུང་ཟུང་དུ་འཇུག་པས་ལྕི་ལ་དྲོ་དང་། སྣུམ་ལ་དྲོ་བ་གཉིས་ཀྱིས་རླུང་ནད་བད་ཀན་དང་བསྡོངས་པ་སེལ། ལྕི་ལ་བསིལ་དང་སྣུམ་ལ་བསིལ་བ་གཉིས་ཀྱིས་རླུང་ནད་མཁྲིས་པ་དང་ལྡན་པ་སེལ་ལོ། །
1-399
བསིལ་དྲོད་གང་རུང་གཅིག་དང་མི་ལྡན་པའི་ལྕི་རྟུལ་མི་སྲིད་པས་སོ། ། གསུམ་པ་བད་ཀན་སེལ་བའི་ཡང་རྩུབ་གཉིས། མཁྲིས་པ་སེལ་བའི་བསིལ་གསུམ་གྱིས་རླུང་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །རླུང་གི་མཚན་ཉིད་དང་ཚུལ་མཐུན་པས་སོ། །བད་ཀན་སེལ་བའི་ཚ་རྣོ་གཉིས། རླུང་སེལ་བའི་སྣུམ་པ་དང་གསུམ་གྱིས་མཁྲིས་པ་སྐྱེད་དེ། དེའི་མཚན་ཉིད་དང་ཆོས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྕི་སྣུམ་བསིལ་རྟུལ་བཞིས་བད་ཀན་སྐྱེད་དེ། དེའི་མཚན་ཉིད་དང་ཆོས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་བརྒྱད་པོ་དེ་ཡོན་ཏན་བཅུ་བདུན་གྱི་ནང་ནས་སྙིང་པོར་གྱུར་པ་དང་། ནད་ཀྱི་སྟེང་དུ་ནུས་མཐུ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བས་མཐུ་འམ་ནུས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཉིས་པ་སྟོབས་ལ། གནས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པའི་བསིལ་དྲོད། ལུས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པའི་བསིལ་དྲོད་ཕུལ་དུ་གྱུར་པའི་ལོ་འདབ་གཉིས། དང་པོ་རི་གངས་ཅན་ལྟ་བུ་གནས་བསིལ་བས་དེའི་སྨན་བསིལ་བ། འབིགས་བྱེད་དྲོ་བས་དེའི་སྨན་དྲོ་བ། གཉིས་པ་དུས་ཟླ་བ་སྟོབས་སུ་གྱུར་པའི་དབང་གིས་བསིལ་བ་དང་། ཉི་མ་སྟོབས་སུ་གྱུར་པའི་དབང་གིས་ཚ་བ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའོ། །དེ་ལས་ཚ་བས་གྲང་ནད་དང་། བསིལ་བས་ཚད་ནད་སེལ་བས་དེ་གཉིས་སུ་མ་འདུས་པའི་སྨན་མེད་དོ། །གསུམ་པ་ཡོན་ཏན་ནི། རྣམ་གྲངས་དང་རྒྱུ་མཚན་གྱི་ལོ་འདབ་གཉིས། དང་པོ་ལ། 
1-400
འཇམ་པ། ལྕི། དྲོ། སྣུམ། བརྟན། གྲང་། རྟུལ། བསིལ། མཉེན། སླ། སྐམ། སྐྱ། ཚྭ། ཡང་། རྣོ། རྩུབ། གཡོ་བ་སྟེ་རླུང་སེལ་བའི་ཡོན་ཏན་ལྔ། མཁྲིས་པ་སེལ་བའི་ཡོན་ཏན་དྲུག །བད་ཀན་སེལ་བའི་ཡོན་ཏན་དྲུག་སྟེ་བཅུ་བདུན། དེ་ལ་རླུང་སེལ་བའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ། འཇམ་པ་ནི་རླུང་རྩུབ་པའི་གཉེན་པོ་སྟེ། སླེ་ཏྲེས་ཀཎྜྻ་ཀ་རི་འབྲས་ཐུག་ཡོས་ཐུགས་ལྟ་བུའོ། །ལྕི་བ་ནི། རླུང་ཡང་བའི་གཉེན་པོ་སྟེ། ཁ་རོ་ཚྭ་དང་། བུ་རམ་དང་། རུས་རྙིང་དང་། ཟན་སྐམ་གྱི་ཚོད་མ་ལྟ་བུའོ། །དྲོ་བ་ནི། རླུང་གྲང་བའི་གཉེན་པོ་སྟེ། གསར་འཇམ་དང་། ཟྭ་ཚོད་དང་། ལྷུག་གོག་གི་ཚོད་མ། ལུག་ཤ་ལྟ་བུའོ། །སྣུམ་པ་ནི། རླུང་ཕྲ་བ་དང་སྲ་བའི་གཉེན་པོ་སྟེ། གསར་འཇམ་དང་། ཟྭ་ཚོད་དང་། ལྷུག་གོག་གི་ཚོད་མ། ལུག་ཤ་ལྟ་བུའོ།

第二，"三种过失由每一种消除两种两种"这句话是指每一种消化后的味道能制服两种过失：消化后的甜味能祛除风和胆两种，酸味能祛除风和粘液，苦味能祛除粘液和胆。有人质疑说"苦味不应该能祛除粘液"，
这并非不合理，因为苦味也有粗糙性，能制服沉重而柔软的粘液。那么，有人可能会想："这与之前说的苦味在味道阶段祛除胆而有害于粘液的说法矛盾。"其实不然，在味道阶段，物质本身的特性存在，虽有粗糙和轻两种性质，但其中凉性力量较大而有害；而在消化阶段，经过三种消化之火熔化后，凉性减弱，轻粗特性变得更强，因此能祛除粘液。这就像藏族和汉族的差异一样。第三，药物功效的说明分为：一般味道功效的说明和特殊本质的详细说明两个细分支。第一项中有：功能、力量、品质三种进一步细分的分支。第一种中有：名称类别、祛病方式、致病方式三个分支，其中第一项是：重轻二种，油粗二种，锐钝二种，热凉二种，共八种。第二，重油两种祛风，凉钝两种祛胆，轻粗热锐四种祛粘液。有人可能疑问："重油两种中没有暖性，怎么对风有益？"由于风是成对存在的，所以重兼暖和油兼暖两种能祛除风病与粘液结合的情况，重兼凉和油兼凉两种能祛除风病与胆结合的情况。
因为不可能存在既不具有凉性也不具有暖性的重钝特性。第三，祛除粘液的轻粗二种、祛除胆的凉性三种会产生风，因为它们与风的特性相符。祛除粘液的热锐二种、祛除风的油性一种共三种会产生胆，因为它们与胆的特性相符。重油凉钝四种会产生粘液，因为它们与粘液的特性相符。这样，这八种是十七种品质中的精华，在疾病上有特殊效力，所以称为能力或功能。第二，力量分为：基于地域的冷热和基于身体的冷热极致两个分支。第一种如雪山地域寒冷，其药物凉性；热带地区温暖，其药物暖性。第二种是由于月亮力量强大而产生凉性，和太阳力量强大而产生极度热性。热能祛除寒病，凉能祛除热病，所以没有不属于这两类的药物。第

 །སྣུམ་པ་ནི། རླུང་ཕྲ་བ་དང་སྲ་བའི་གཉེན་པོ་སྟེ། མར་དང་། འབྲུ་མར་དང་། རྐང་མར་དང་ཚིལ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །བརྟན་པ་ནི་རླུང་གཡོ་བའི་གཉེན་པོ་སྟེ། ཛ་ཏི། སྒོག་སྐྱ། ལ་ཕུག་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །མཁྲིས་པ་སེལ་བ་དྲུག་ལ། གྲངས་བཤད་པ་ལ། གྲང་བའི་དངོས་པོར་སྐྱ་བཅས་བཅུག་ནས། སྐྱ་བཅས་ནི་མཁྲིས་པ་སྣུམ་བཅས་ཀྱི་གཉེན་པོ་སྟེ། ཕྱེ་ཐུག་རྡོར་མེད་དང་དྲལ་ཐུག །རྩམ་སྐྱོ་དང་ཆུ་གྲོག་ལ་སོགས་པ་སྐྱོན་མེད་རྣམས་སོ། །
1-401
རྟུལ་བ་མཁྲིས་པ་རྣོ་བའི་གཉེན་པོ་སྟེ། ཅུ་གང་། ཨུཏྤལ། གོ་དོར། བོང་ང་དཀར་དམར་ལ་སོགས་པ་སྐོམ་སྨན་དང་དུག་རྣམས་སོ། །བསིལ་བ་ནི་མཁྲིས་པ་ཚ་བ་སེལ་བའི་གཉེན་པོ་སྟེ། ག་བུར། ཙན་དན་དཀར་དམར། གིའུ་ཝང་། ཏིག་ཏ། ཧོང་ལེན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། །མཉེན་པ་ནི་མར་གསར་པས་མཁྲིས་པ་ཡང་པ་སེལ་བའམ། ཆུ་གྲང་དང་། ཇ་དང་། བའི་ཞོ་དར་དང་། མར་གསར་པ་དང་། སྐྱབས་དང་། ཁུར་ཚོད་རྣམས་སོ། །སླ་བ་ནི་མཁྲིས་པ་དྲི་མཉམ་པའི་སྟེ་བཤལ་སྨན་རྣམས་སོ། །སྐམ་པ་ནི་མཁྲིས་པ་འཁྲུ་གཤེར་གྱི་གཉེན་པོ་སྟེ། འབྲུ་བཅུད་ཐམས་ཅད་དོ། །བད་ཀན་སེལ་བ་དྲུག་ལ། སྐྱ་བ་ནི། བད་ཀན་སྣུམ་པའི་གཉེན་པོ། སྲན་མ། སྲན་ཆུང་། ཅོང་ཞི་ལྟ་བུའོ། །ཚ་བ་ནི་བད་ཀན་བསིལ་བའི་སྟེ། ན་ལེ་ཤམ་དང་། ཙི་ཏྲ་ཀ་དང་། སྨན་ལྒ་ཤིང་ཀུན་ལ་སོགས་པའོ། །ཡང་བ་ནི་བད་ཀན་ལྕི་བའི་སྟེ། གཡེར་མ་དང་། གསར་ཡོས། ཐུག་པ་དང་། ཆུ་སྐོལ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བཤད་པ་ལ། དེ་རྣམས་ཀྱིས་ལྕི་བ་སེལ་མི་ནུས་ཏེ། མེ་བཞི་ཡུན་དུ་བརྟེན་པ་ནི་ལྕི་བ་སེལ་བའི་ཡང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འགའ་ཞིག་ཟེར་རོ། །རྣོ་བ་ནི་བད་ཀན་རྟུལ་བའི་སྟེ། རྒྱ་ཚྭ་དང་། ཆང་དང་། བོང་ང་ནག་པོ་དང་། སྔོ་ཚ་བ་གསུམ་ལྟ་བུའོ། །
1-402
རྩུབ་པ་ནི་བད་ཀན་འཇམ་དང་འབྱར་བག་ཅན་གཉིས་ཀྱི་སྟེ། སྟར་བུ་དང་། ཅོང་ཞི་རྒོད་རྟུལ་དང་། ཉ་ཤ་ཕག་ཤ་ལ་སོགས་པའོ། །གཡོ་བ་ནི་བད་ཀན་བརྟན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཉེན་པོ་སྟེ། སྐྱུགས་སྨན་ཐམས་ཅད་དེ་ལྟར་བཅུ་བདུན་པོ་དེས་ནད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཉི་ཤུ་འཇོམས་པའི་ཕྱིར་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཡང་སྣུམ་པ། སྐམ་པ། རྩུབ་པ་གསུམ་གྱིས་ནད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གཉིས་གཉིས་འཇོམས་པ་ཡིན་ནོ། །དོན་དྲིལ་ན། རླུང་སེལ་བའི་སྨན་གང་ལ་འཇམ་པ་ལྕི་བ་དྲོ་བ་སྣུམ་མེད་མི་སྲིད། མཁྲིས་པ་སེལ་བའི་སྨན་ལ་བསིལ་རྟུལ་གྲང་བ་མེད་མི་སྲིད། སླ་སྐམ་གཉིས་དུས་དང་བསྟུན་ཏེ་གར་དགོས་སྤྱད་པའོ། །བད་ཀན་སེལ་བའི་སྨན་ལ་ཚ་རྣོ་ཡང་རྩུབ་སྐྱ་བ་ལྔ་མེད་མི་སྲིད། གཡོ་བ་ནད་དང་བསྟུན་པའོ། །དེ་ལྟར་ཡོན་ཏན་ལས་བཅུ་བདུན་ལས་རོའི་ལས་བྱེད་པ་རྣམས་ནི་འབྱུང་བ་གཉིས་གཉིས་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པས་ནུས་པ་ཞུ་རྗེས་ཀྱང་རོའི་རྗེས་སུ་འབྱུང་ངོ་། །ཞུ་རྗེས་དང་ནུས་པ་ལས་བྱེད་པ་རྣམས་ནི་འབྱུང་བ་ཤས་ཆེ་ཆུང་ཡོད་པས་རོའི་རྗེས་སུ་མི་འབྲང་ངོ་། །རོའི་རྗེས་སུ་འབྱུང་བ་དེ་དག་གི་རྟེན་ཡང་། དང་པོ་མངར་བ་ས་ཆུ་གཉིས་ལས་བྱུང་བས་ས་ལ་ནུས་པ་དྲུག །ཆུ་ལ་བདུན་ཏེ་བཅུ་གསུམ་ཡོད་པའི་གཉིས་ཀར་ལྕི་རྟུལ། 
1-403
འཇམ། སྣུམ་པ་ཡོད་པའི་ལྕི་བ་གཉིས་ནང་ཕྲད་པས་གཅིག་ཏུ་འདྲིལ་ཏེ། ཤིན་ཏུ་ལྕི་བར་འགྱུར་པ་བཞིན་ལྷག་མ་གསུམ་ལ་ཡང་འདྲ་བས་ནུས་པ་བརྒྱད་བཞིར་སོང་། ཆུའི་སླ་བ་དང་སའི་སྐམ་པ་གཉིས་གོ་ལོག་པས་འཐབ་པས་སྐམ་པ་འདི་སྟོབས་འབྲི། སླ་བའི་ནུས་པ་འཐོན་འོང་སྟེ། སླ་བ་ཆུའི་ནུས་པ་བདུན་གྱི་ཆེ་ཤོས་ཡིན་པས་དང་། སྐམ་པ་སའི་ནུས་པ་དྲུག་གི་ཆུང་ཤོས་ཡིན་པས་སོ།

油性是风细小和坚硬的对治，如黄油、植物油、骨髓油和脂肪等。稳定是风动摇的对治，如肉豆蔻、大蒜、萝卜等。胆病的六种对治中，关于数量的解释，将淡色性质纳入冷物质中，淡色是胆病油性的对治，如无酱汤、无渣汤、糌粑水和泉水等无瑕疵者。
钝性是胆病锐性的对治，如黄棕色药物、蓝莲花、芳香草、白红萝卜等解渴药和毒药。凉性是胆病热性的对治，如樟脑、白檀和红檀、牛黄、龙胆草、红花等。柔韧性是新鲜黄油祛除胆病轻性，或冷水、茶、牛酸奶、新鲜黄油、鸡胗和蔬菜汤等。松软性是胆病气味均匀的对治，即泻药。干燥性是胆病腹泻湿性的对治，即所有谷物精华。祛除粘液的六种中，淡色是粘液油性的对治，如豌豆、小豌豆、铜矿等。热性是粘液凉性的对治，如莉蓝花、野芹菜、药姜和无患子等。轻性是粘液重性的对治，如大麦、炒米、汤和开水等，对此有人说：这些不能祛除重性，必须长期依靠四种火热才是祛除重性的轻性药物。锐性是粘液钝性的对治，如岩盐、酒、黑萝卜和三种辣蔬菜等。
粗糙性是粘液柔软和黏性两者的对治，如木瓜、野铜矿和鱼肉、猪肉等。活动性是所有粘液稳定性的对治，即所有呕吐药。这十七种因能制服病的二十种特性而称为品质。其中油性、干燥性、粗糙性三种各自制服两种疾病特性。总结来说，祛风药必定具有柔软、重、温暖、油性这些特性；祛胆药必定具有凉、钝、冷这些特性；松软和干燥两种根据时机需要使用；祛粘液药必定具有热、锐、轻、粗、淡五种特性，活动性则根据疾病情况使用。这样，在十七种品质中，执行味道功能的那些是由两种两种元素产生的，因此功能和消化后的性质也跟随味道。消化后和功能所执行的作用，因为元素比例大小不同，所以不遵循味道。跟随味道的那些依据也是，首先甜味由地和水两者产生，地有六种功能，水有七种，共十三种，两者都有重、钝、柔软、油性，其中两种重性相遇而凝聚成一个，变得极其沉重，同样其余三种也一样，因此功能八种减为四种。水的松软性和地的干燥性两者互相对立相克，干燥性减弱，松软性功能显现，因为松软是水的七种功能中最大的，而干燥是地的六种功能中最小的。
;


 །སའི་བརྟན་པ་དང་ཆུའི་བསིལ་མཉེན་གཉིས་གཅིག་ཏུ་མི་འདྲ་ལ་འཐབ་ཀྱང་མི་འཐབ། དེ་ལྟར་རྒྱུའི་ནུས་པ་བཅུ་གསུམ་ལ་འབྲས་བུའི་ནུས་པ་བརྒྱད་འབྱུང་བ་སྟེ། སྣུམ་ལྕི་འཇམ་བརྟན་བཞིས་རླུང་སེལ། སླ་བསིལ་རྟུལ་མཉེན་བཞིས་མཁྲིས་པ་སེལ་བས། མངར་བ་དེ་རླུང་མཁྲིས་སེལ་བ་ལྡན་པའི་རོ་ཡིན་ཏེ། བརྒྱད་ཀ་བད་ཀན་སྐྱེད་པར་བྱེད། ཞུ་རྗེས་དངར་བར་ཞུའོ། །སྐྱུར་བ་མེ་ལས་བྱུང་བས་ས་ལ་ནུས་པ་དྲུག །མེ་ལ་བདུན་ཏེ་བཅུ་གསུམ་ཡོད་པའི་གཉིས་ཀའི་སྐམ་སྣུམ་གཉིས་འདྲིལ། སའི་ལྕི་བ་དང་མེའི་ཡང་བ། མེའི་རྩུབ་པ་དང་སའི་འཇམ་པ། མེའི་རྣོ་བ་དང་སའི་རྟུལ་བ། སའི་བརྟན་པ་དང་མེའི་གཡོ་བ་རྣམས་འཐབ་པས། ཡང་བ། འཇམ་པ། རྟུལ་བ། གཡོ་བ་བཞི་གཏོར། མེའི་ཚ་བ་དང་སའི་བརྟན་པ་གཅིག་མི་འཐབ་མི་འདྲིལ་བས་རྒྱུའི་ནུས་པ་བཅུ་གསུམ་ལ་འབྲས་བུའི་ནུས་པ་བདུན་བྱུང་བའི་ཚ་རྣོ་རྩུབ་གསུམ་བད་ཀན་སེལ། 
1-404
སྣུམ་ལྕི་བརྟན་གསུམ་གྱིས་རླུང་སེལ་བས་བད་རླུང་གཉིས་སེལ་བའི་ལྡན་པའི་རོ། སྐམ་པས་འཁྲུ་གཤེར་ལ་ཕན་པ་ཡང་། མཁྲིས་ཚད་དབལ་ཚོགས་པའི་རྫས་ལ་ཡིན་གྱིས་དང་པོ་ནས་མིན་ནོ། ། ཚ་རྣོ་སྣུམ་གསུམ་གྱིས་མཁྲིས་པ་ལྷག་པར་སྐྱེད། ཞུ་རྗེས་སྐྱུར་བར་ཞུའོ། །ལན་ཚྭ་མེ་ཆུ་གཉིས་ལས་བྱུང་བའི་མེ་ཆུ་གཉིས་ཀ་ནུས་པ་བདུན་བདུན་ཏེ་བཅུ་བཞི་ཡོད་པའི་གཉིས་ཀ་སྣུམ་པ་འདྲི། མེའི་སྐམ་པ། ཆུའི་སླ་བ། མེའི་ཚ་བ་དང་། ཆུའི་བསིལ་བ། མེའི་དྲོ་བ་དང་ཆུའི་རྟུལ་བ། མེའི་ཡང་བ་དང་ཆུའི་ལྕི་བ་གཉིས་རྣམས་འཐབ་པས། སླ་བ་དང་། བསིལ་བ་དང་། རྟུལ་བ་དང་། ཡང་བ་རྣམས་གཏོར། མེའི་གཡོ་བ་ཆུའི་མཉེན་པ་མི་འདྲིལ་མི་འཐབ་པས་རྒྱུའི་ནུས་པ་བཅུ་བཞི་ལ་འབྲས་བུའི་ནུས་པ་བརྒྱད་བྱུང་བའི་རྣོ་དྲོ་རྩུབ་གཡོ་བཞིས་བད་ཀན་སེལ། སྣུམ་ལྕི་དྲོ་གསུམ་གྱིས་རླུང་སེལ། སླ་མཉེན་གྱིས་མཁྲིས་པ་སེལ་བའི་སྐབས་སྲིད་ཀྱང་དྲོ་རྣོ་སྣུམ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཚེ་མཁྲིས་པ་སྐྱེད་པས་ནུས་པ་བརྒྱད་ཡོད་ཀྱང་ཕན་ཐོགས་པ་བདུན། ཧ་ཅང་བསྟེན་དྲགས་ན་བད་ཀན་སྐྱེད་པས། རླུང་སེལ་བ་རྐྱང་པའི་རོ་ཞེས་རྣམ་པར་བཞག་ལ། ཞུ་རྗེས་དངར་བར་ཞུའོ། །ཁ་བ་ཆུ་རླུང་གཉིས་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པས། ཆུ་ལ་ནུས་པ་བདུན། རླུང་ལ་དྲུག་སྟེ་གྲང་བསིལ་འདྲེས་ནས་ཤིན་ཏུ་བསིལ་བ། 
1-405
ཆུའི་ལྕི་བ། རླུང་གི་ཡང་བ། ཆུའི་འཇམ་པ། རླུང་གི་རྩུབ་པ། རླུང་གི་སྐམ་པ། ཆུའི་སླ་བ་གཉིས་རྣམས་འཐབ་པས་ཡང་བ་དང་། འཇམ་པ་དང་། སྐམ་པ་རྣམས་གཏོར། ཆུའི་སྣུམ་པ་མཉེན་རྟུལ། རླུང་གི་སྐྱ་གཡོ་མི་འདྲེལ་མི་འཐབ་པས་རྒྱུའི་ནུས་པ་བཅུ་གསུམ་ལ་འབྲས་ནུས་བདུན་བྱུང་པའི་སླ་བསིལ་རྟུལ་མཉེན་བཞིས་མཁྲིས་པ་སེལ། ཡང་རྩུབ་གཡོ་བ་གསུམ་གྱིས་རླུང་སྐྱེད། བད་ཀན་ལ་ཡང་རྩུབ་གཡོ་བ་བཞི་སྤྱིར་ཕན་ཀྱང་འདི་བསིལ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡིན་པས་གནོད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་མཁྲིས་པ་སེལ་བད་རླུང་སྐྱེད་པ་རྐྱང་པའི་རོ། ཞུ་རྗེས་ཀྱང་ཁ་བར་ཞུའོ། །ཚ་བ་མེ་རླུང་གཉིས་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པས། མེ་ལ་ནུས་པ་བདུན་རླུང་ལ་དྲུག་སྟེ་བཅུ་གསུམ་ཡོད་པའི་གཉིས་ཀའི་ཡང་རྩུབ་སྐམ་གཡོ་འདྲིལ། མེའི་ཚ་བ། རླུང་གི་གྲང་བ། མེའི་སྣུམ་པ། རླུང་གི་སྐྱ་བ་འཐབ་པས་གྲང་སྣུམ་གཏོར། མེ་ལ་རྣོ་བ་ལྷག་པ་དེ་ལྟར་རྒྱུའི་ནུས་པ་བཅུ་གསུམ་ལ་འབྲས་ནུས་བདུན་བྱུང་བའི་ཡང་རྩུབ་ཚ་རྣོ་སྐྱ་གཡོ་དྲུག་གིས་བད་ཀན་སེལ། ཚ་བས་གྲང་བ་སེལ། ཧ་ཅང་དྲགས་ན་ཡང་རྩུབ་གཡོ་བས་རླུང་ནད་སྐྱེད། སྐམ་པས་མཁྲིས་པ་སེལ། ཡང་རྣོ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་མཁྲིས་པ་སྐྱེད་པ་བད་ཀན་སེལ། རླུང་སྐྱེད་པ་རྐྱང་པའི་རོ། ཞུ་རྗེས་ཁ་བར་ཞུའོ།

地的稳定性和水的凉柔二者不相似也不相克。这样，从原因的十三种功能中产生了结果的八种功能：油、重、柔、稳四种祛风，松、凉、钝、柔四种祛胆，因此甜味是祛除风胆的复合味，所有八种功能都产生粘液，消化后成为甜味。酸味由火产生，地有六种功能，火有七种，共十三种，两者的干燥和油性合并，地的重性和火的轻性、火的粗糙性和地的柔软性、火的锐性和地的钝性、地的稳定性和火的活动性相克，因此轻性、柔软性、钝性、活动性四种消散。火的热性和地的稳定性既不相克也不合并，所以从原因的十三种功能中产生了结果的七种功能，其中热、锐、粗三种祛除粘液，
油、重、稳三种祛风，因此是祛除粘液和风两种的复合味。干燥性虽对腹泻湿性有益，但这是针对胆热和炎症聚集的物质，并非本身就是。热、锐、油三种会过度产生胆，消化后成为酸味。咸味由火和水两者产生，火水各有七种功能，共十四种，两者的油性合并，火的干燥性、水的松软性、火的热性和水的凉性、火的暖性和水的钝性、火的轻性和水的重性相克，因此松软性、凉性、钝性、轻性消散。火的活动性和水的柔韧性既不合并也不相克，所以从原因的十四种功能中产生了结果的八种功能，其中锐、暖、粗、活四种祛除粘液，油、重、暖三种祛风，松软和柔韧在某些情况下祛除胆，但当与暖、锐、油同时存在时会产生胆，因此虽有八种功能但有益的只有七种。过度使用会产生粘液，所以被确立为单一祛风的味道，消化后成为甜味。苦味由水和风两者产生，水有七种功能，风有六种，共十三种，冷和凉合并变得极其凉爽，
水的重性、风的轻性、水的柔软性、风的粗糙性、风的干燥性、水的松软性相克，因此轻性、柔软性、干燥性消散。水的油性、柔韧性、钝性和风的淡性、活动性既不合并也不相克，所以从原因的十三种功能中产生了结果的七种功能，其中松、凉、钝、柔四种祛除胆，轻、粗、活三种产生风。虽然轻、粗、活四种一般对粘液有益，但因为此处与凉性同时存在，所以有害。因此，苦味是祛除胆、产生风粘液的单一味道，消化后仍为苦味。辛辣味由火和风两者产生，火有七种功能，风有六种，共十三种，两者的轻、粗、干、活合并，火的热性、风的冷性、火的油性、风的淡性相克，因此冷性和油性消散。火多出的锐性，这样从原因的十三种功能中产生了结果的七种功能，其中轻、粗、热、锐、淡、活六种祛除粘液，热性祛除寒性，过度使用时轻、粗、活会产生风病，干燥性祛除胆，但因与锐性同时存在而产生胆，是祛除粘液、产生风的单一味道，消化后成为苦味。


 །
1-406
སྐམ་པ་ས་དང་རླུང་ལས་གྱུར་བ་ཡིན་པས། ས་ལ་ནུས་པ་དྲུག །རླུང་ལ་དྲུག་སྟེ་བཅུ་གཉིས་ཡོད་པའི་སྐམ་འདྲིལ། སའི་འཇམ་པ་དང་རླུང་གི་རྩུབ་པ་འཐབ་པས་འཇམ་པ་གཏོར། སའི་ལྕི་སྣུམ་རླུང་གི་ཡང་སྐྱ་མགོ་མཉམ་ནུས་པ་མེད། ས་ལ་རྟུལ་བ་རླུང་ལ་གྲང་བ་ལྷག་པས་རྒྱུ་ནུས་བཅུ་གཉིས་ལས་འབྲས་ནུས་ལྔ་བྱུང་བའི་གྲང་རྟུལ་སྐམ་གསུམ་གྱིས་མཁྲིས་པ་སེལ། རྩུབ་པས་བད་ཀན་སེལ། གྲང་རྩུབ་གཉིས་ཀྱིས་རླུང་སྐྱེད་པས་བད་མཁྲིས་སེལ། རླུང་བསྐྱེད་པ་རྐྱང་པའི་རོ། ཞུ་རྗེས་ཀྱང་ཁ་བར་ཞུའོ། །ཞུ་རྗེས་དང་རུས་པས་ལས་བྱེད་པའི་སྨན་རྣམས་ནི་རོ་དྲུག་གང་ཡིན་ཡང་རྒྱུ་སྟེ། རླུང་སེལ་བའི་སྨན་རྣམས་ཆུ་མེ་གསུམ་གྱིས་སྐྱེད་པས་ཏེ། སྣུམ་འཇམ་ལྕི་བརྟན་དྲོ་བ་ལྔ་འབྱུང་ངོ་། །མཁྲིས་པ་སེལ་བར་བྱེད་པའི་སྨན་ནི་ས་ཆུ་རླུང་། གསུམ་གྱིས་སྐྱེད་པས་ཏེ། གྲང་རྟུལ་བསིལ་མཉེན་སླ་སྐམ་དྲུག་འབྱུང་། བད་ཀན་སེལ་བར་བྱེད་པའི་སྨན་རྣམས་ནི་མེ་རླུང་གཉིས་ལས་སྐྱེད་པས་ཏེ། ཚ་ཡང་རྣོ་རྩུབ་གཡོ་སྐྱ་དྲུག་འབྱུང་། དེ་ལ་མངར་བསྐ་ཁ་བ་གསུམ་བད་ཀན་ལ་མི་གནོད་ན་ཚ་བར་ཞུའོ། །ཚ་སྐྱུར་བསྐ་བ་གསུམ་བད་ཀན་ལ་མི་ཕན་ན་ཞུ་རྗེས་མངར་བར་ཞུའོ། །མངར་སྐྱུར་ལན་ཚྭ་གསུམ་རླུང་ལ་ཕན་ན་ཁ་བར་ཞུའོ། །ཁ་བསྐ་ཚ་བ་གསུམ་རླུང་ལ་མི་གནོན་ན་ཚ་བར་ཞུའོ། །
1-407
ཁ་མངར་བསྐ་བས་མཁྲིས་པ་ལ་མི་ཕན་ན་ཞུ་རྗེས་ཚ་བར་ཞུའོ། །ཚ་སྐྱུར་ལན་ཚས་མཁྲིས་པ་ལ་མི་གནོད་ན་ཞུ་རྗེས་བསྐ་བར་ཞུའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ན། ཕན་གནོད་ནུས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཞེས་ནི་མངར་སྐྱུར་ཁ་གསུམ་གཞུ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ནུས་མཐུ་བརྒྱད་པོ་ལ་ཆེ་ཆུང་ཡོད་དམ་མེད་ཅེ་ན། ཡོད་དོ། །སྐྱུར་བ་ལ་སའི་ལྕི་བ། ལན་ཚྭ་ལ་ཆུའི་ལྕི་བ་ཡོད་པས་མཉམ་ཡང་རྫས་ཀྱི་དངོས་པོ་ལྕི་བར་གནས་པས་འདི་སྐྱུར་བ་ལས་སྐྱུར་བའི་ལྕིའོ། ལན་ཚྭ་ཤིན་ཏུ་ལྕི་བར་བཤད་པ་ཞིག་ཀྱང་བྱུང་བས་དེ་དང་འགལ་ཞེ་ན་མི་འགལ་ཏེ། མངར་བ་ལྕི་ཡང་བསིལ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་གྲང་བ་འཇོམས་མ་ནུས། ལན་ཚྭའི་ལྕི་བ་དྲོ་བས་གྲང་ཡང་གཉིས་འཇོམས་ནུས་པའི་ཕྱིར་བཞི་དེར་དེ་ལྕི་བར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །སྐྱུར་མངར་ལ་ལན་ཚྭ་གསུམ་རྒྱུའི་འབྱུང་བ་གཉིས་གཉིས་ཡོད་པའི་དྲུག་ཀར་སྣུམ་པ་ཡོད་པར་མཚུངས་ཀྱང་འབྲས་དུས་སུ་སྔ་མ་ལས་ཆེས་ཆེ་བའི་ཁྱད་པར་འབྱུང་བ་ནི་མངར་བ་ལས་སྐྱུར་བ་དྲོ། སྐྱུར་པ་ལས་ལན་ཚྭ་དྲོ་བས། ཇི་ཙམ་དྲོ་བ་དེས་སྣུམ་པའི་ནུས་པ་འཐོན་འོང་བས་སོ། །མཁྲིས་པ་སེལ་བའི་ནུས་བ་ཚ་རྟུལ་གཉིས་ལ། བསྐ་བས་རླུང་ལས་གྱུར་པས་ནུས་པ་གྲང་བ་ཙམ་དེ་བས་མངར་བ་བསིལ་ཏེ། 
1-408
ས་ཆུ་ལས་གྱུར་པས་ཆུའི་བསིལ་བ་ཡོད་ལ། སྔ་མའི་བསིལ་བ་ལས་དེ་སྟོབས་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བས་ཀྱང་ཁ་བ་བསིལ་ཏེ། ཆུ་རླུང་ལས་གྱུར་བས་ཆུའི་བསིལ་བ། རླུང་གི་གྲང་བ་འདྲིལ་བས་ཤིན་ཏུ་བསིལ་བ་ཡིན་ནོ། །རོ་བསྐ་བ་ས་རླུང་ལས་འགྱུར་བས་སའི་རྟུལ་བ་ཡོད་དོ། །དེ་བས་ཁ་བ་རྟུལ་ཏེ་ཆུ་ཀླུང་ལས་བྱུང་བ་ཆུའི་རྟུལ་བ་ཡོད་པས་སོ། །སྔ་ཕྱི་གཉིས་ལ་རྒྱུའི་རྟུལ་བ་རེ་རེར་མཉམ་པ་ལས་འབྲས་དུས་སུ་ཁྱད་འབྱུང་བ་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། བསྐ་བ་བས་ཁ་བ་བསིལ་ཆེ་བས་རྟུལ་བའི་ནུས་པ་ཆེར་འཐོན། མཁྲིས་པ་འདྲུལ་བ་མི་འདྲུལ་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དོན་ལས་མྱུར་དུ་བྱེད་མི་སྟེར་བ་ཡིན་ནོ། །མངར་བ་དེ་བས་ཀྱང་རྟུལ་ཏེ་ས་ཆུ་གཉིས་ལས་བྱུང་བ། རྒྱུ་གཉིས་ཀ་ལ་རྟུལ་བ་ཡོད་པས་གཅིག་ཏུ་འདྲིལ་ནས་ཤིན་ཏུ་རྟུལ་བའོ།

涩味由地和风构成，地有六种功能，风有六种，共十二种，干燥性合并，地的柔软性和风的粗糙性相克，柔软性消散。地的重油性和风的轻淡性力量相等无效，地多出的钝性和风多出的冷性，因此从原因的十二种功能中产生了结果的五种功能，其中冷钝干三种祛除胆，粗糙性祛除粘液，冷粗两种产生风，因此是祛除粘液胆、产生风的单一味道，消化后仍为苦味。消化后和功能发挥作用的药物无论属于六味中的哪一种，其原因是：祛风的药物由水火两者产生，因此产生油、柔、重、稳、暖五种功能。祛胆的药物由地水风三者产生，因此产生冷、钝、凉、柔、松、干六种功能。祛粘液的药物由火风两者产生，因此产生热、轻、锐、粗、活、淡六种功能。其中，甜、涩、苦三味若对粘液无害，则消化后成为热味；热、酸、涩三味若对粘液无益，则消化后成为甜味；甜、酸、咸三味若对风有益，则消化后成为苦味；苦、涩、热三味若对风无抑制，则消化后成为热味。
苦、甜、涩若对胆无益，则消化后成为热味；热、酸、咸若对胆无害，则消化后成为涩味。为什么会这样？因为有益无害的功能使甜酸苦三味消化。八种力量有大小之分吗？有的。酸味有地的重性，咸味有水的重性，虽然相等，但物质本身存在重性，所以"这酸比那酸更重"。也有说咸味极重的说法，这与前面所说的矛盾吗？不矛盾，甜味的重性与凉性同在，不能制服冷性；咸味的重性因有暖性而能制服冷和轻两种，所以在那里说它重。酸甜咸三者的原因元素各有两种，六者都有油性，但在结果时前者比后者更大的区别是：酸比甜更暖，咸比酸更暖，越暖则油性功能越突出。胆祛除功能中的凉和钝两种，涩味因由风而生只有冷功能，而甜味更凉，
因由地水而生有水的凉性，前者的凉性比后者力量大的缘故。比这更凉的是苦味，因由水风而生，水的凉性和风的冷性合并成极其凉爽。涩味由地风而成有地的钝性，比这更钝的是苦味，因由水风而生有水的钝性。前后两者各有一种原因钝性相等，但在结果时产生差异是什么原因呢？涩味比苦味凉性大，所以钝性功能更加突出，使胆不分解而保持不分解，即不允许迅速作用。甜味比这更钝，因由地水两者而生，两种原因都有钝性，合并成极其钝性。


 །བད་ཀན་སེལ་བའི་རྩུབ་ཡང་རྩུབ་ཚ་རྣོ་བཞི་ལས། སྐྱུར་བ་ཡང་ལ་རྩུབ་སྟེ་ས་མེ་ལས་བྱུང་བ་ཚ་རྣོ་རྩུབ་གསུམ་གྱིས་འཇུ་སླ་བའི་ཡང་བའམ། གྲོགས་ལན་ཚྭ་དང་བསྡེབས་པས་ཡང་ལ། སའི་འཇམ་པ་མེའི་རྩུབ་བས་གཏོར་ནས་རྩུབ་པ་འཐེན་པའི་ཁར། སྐྱུར་བའི་རྣོ་ཚ་གཉིས་ཀྱིས་རྦད་པས་ལྷག་པར་རྩུབ་པ་འོང་། དེ་བས་ཚ་བ་ཆེས་ཡང་པ་རྩུབ་སྟེ། མེ་རླུང་ལས་བྱུང་བ། 
1-409
མེ་རླུང་གཉིས་ཀ་ལ་ཡང་རྩུབ་གཉིས་གཉིས་ཡོད་པ་འདྲིལ་བ་དང་། རྩུབ་པས་ཚ་རྣོ་གཉིས་ཀྱི་གྲོགས་བྱས་པས་སོ། །དེ་བས་ཀྱང་ཁ་བ་ཡང་ལ་རྩུབ་སྟེ། ཆུ་རླུང་ལས་བྱུང་བ་ཆུའི་ལྕེ་འཇམ། རླུང་གི་ཡང་རྩུབ་གཉིས་ཀྱིས་གཏོར་ནས་གྲང་བསིལ་གཡོ་བ་གསུམ་གྱིས་ཡང་རྩུབ་སྟོབས་སྐྱེད་པས་སོ། །འགྲེལ་བ་མཁན་པོ་དག་བསྐ་སྐྱུར་ཚ་གསུམ་རིམ་པས་ཡང་ལ་རྩུབ་ཅེས་བསྒྱུར་ཅིང་། གཞུང་ལས་སྐྱུར་བ་བས་ཚ་བ་ཡང་ལ་རྩུབ་པར་བཤད་པ་བད་ཀན་ལ་དགོངས། ཚ་བ་བས་ཁ་བ་ཡང་ལ་རྩུབ་པ་རླུང་སྐྱེད་པ་ལ་དགོངས་ཞེས་འདོན་ནོ། །སྐྱུར་བ་ས་མེ་གཉིས་ལས་བྱུང་བ་མེ་ཆེ་རྣོ་གཉིས། དེ་བས་ལན་ཚྭ་ཚྭ་ལ་རྣོ་སྟེ་ཆུ་མེ་གཉིས་ལས་བྱུང་བས་མེ་ལ་རྣོ། གཉིས་ཀ་ལས་དྲོ་བ་འབྱུང་ལ། འཇུ་བའི་ནུས་པ་ཡང་འདི་རྣོ་བས་སོ། །ཚ་བ་དེ་ལས་ཀྱང་ཚ་ལ་རྣོ་སྟེ། མེའི་ཚ་བ་རླུང་གི་གྲང་བ་འཐབ་པས་ཚ་བའི་ནུས་པ་འཐོན་མེ་ལ་རྣོ་བ་ལྷག་པས་སོ། ། དེ་ལྟར་རོ་ནུས་པ་གསུམ་མཐུན་ན་མ་བཅོས་པའི་སྨན་ཞེས་བྱ་སྟེ་ནད་ཀྱི་སྟེང་དུ་སྟོབས་ཆེ། ཀ་ར་བུ་རམ་ལྟ་བུ་རོ་མངར་མཉམ་ལ། དང་པོ་བསིལ། གཉིས་པ་དྲོ་བ་ལྟ་བུ། རོ་དྲུག་པོ་ཀུན་ལ་ཡོད་པ་ནི། རྟེན་སྟོབས་ལས་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱུ་འབྱུང་བ་ཤས་ཆེ་ཆུང་གིས་རོ་རེ་རེ་ལ་དྲུག་དྲུག་ཏུ་ཕྱེ་བ་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་ནས་མཐའ་ཡས་པའི་བར་དུ་འགྱུར་པ་བཞིན་ནུས་པ་ཡང་འདྲ་བས་སོ། །
1-410
གྱུར་པ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཆུ་ལས་ཆང་ངམ། འོ་མ་ལས་ཞོ་ལྟ་བུ་དང་པོའི་རོ་ལས་ཕྱིས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་འགྱུར་བ་རྣམས་སོ། །སྦྱར་བའི་དབང་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ། ཐང་ཕྱེ་རིལ་བུ་སོགས་སྦྱོར་བའི་གྲོགས་ཀྱི་ནུས་པས་སོ་སོར་འདོན་པ་སྟེ། སེ་འབྲུ་བརྒྱད་པའི་རིགས་སོ་སོ་ལྟ་བུའོ། །རོ་ནུས་ཞུ་རྗེས་གསུམ་མི་མཐུན་པ་ནུས་པ་དབང་ཆེས་པས་ནུས་པས་ཞུ་རྗེས་ཟིལ་གྱིས་གནོན། ཞུ་རྗེས་ཀྱིས་རོ་ཟིལ་གྱིས་གནོན། གང་ཟིལ་གྱིས་མནན་པ་དེའི་ནུས་པ་མི་འཐོན། རོ་ནུས་ཞུ་རྗེས་མཐུན་ན་རོའི་ལས་བྱེད་པའི་རྗེས་སུ་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ། །རོ་བཞིན་དུ་སོང་ན་གནོད་པར་རིགས་པ་ལ་མི་གནོད་པ་རྣམས་ཞུ་རྗེས་ཀྱི་ལས་བྱེད་པ་སྟེ། མངར་ཡང་བད་ཀན་ལ་མི་གནོད་པ། སྐམ་པའི་ཤ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའོ། །རོར་བཤད་པ་ལྟར་ཕན་རིགས་པ་ལ་མི་ཕན་པར་གནོད་པ་དང་། གནོད་པར་རིགས་པ་ལ་ཕན་པ་རོ་ལས་གོ་ལྡོག་པ་སྟེ། ནུས་པས་ལས་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མངར་ཡང་རླུང་ལ་གནོད་པ་ཤིང་མངར་ལྟ་བུ་སོགས་སོ། །དེ་ལྟར་ཤེས་པར་བྱས་ནས་རོས་ལས་བྱེད་པའི་སྨན་རྣམས་རོ་ལྟར་བསྡེབས་ཏེ་སྦྱར། ཞུ་རྗེས་དང་ནུས་པ་བསྡེབས་མི་དགོས། ནུས་པས་ལས་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་ནུས་པ་བསྡེབས་པ་ཞུ་རྗེས་ཀྱིས་ལས་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་ཞུ་རྗེས་བསྡེབས་པ་སྡེ་ཚན་ལྔའམ་བདུན་བཞིན་དུའོ། །
1-411
གཉིས་པ་ངོ་བོ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལ། རིན་པོ་ཆེའི་སོགས་ཀྱིས་བསྟན་པ་སྟེ། རིན་པོ་ཆེའི་སྨན་དང་། རྡོ། ས། ཤིང་། རྩི། ཐང་། སྔོ། སྲོག་ཆགས་ཀྱི་སྨན་གྱི་ནུས་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་བརྒྱད་དོ། །བཞི་པ་སྦྱར་ཐབས་ལ། སྨན་གྱི་སྡེ་ཚན། རོ་སྦྱོར། ནུས་སྦྱོར་གྱི་ལོ་འདབ་སྟེ་གསུམ། དང་པོ་ག་པུར་ཙན་དན་སོགས་ཀྱིས། གཉིས་པ་ལ་རོ་སྡེབས་སོགས་ཀྱིས་གཉིས་སུ་སྦྱར་བ་ལ་བཅོ་ལྔ། གསུམ་པར་སྦྱར་བ་ལ་ཉི་ཤུ། བཞི་པར་སྦྱར་བའི་བཅོ་ལྔ། ལྔ་པར་སྦྱར་བ་ལ་དྲུག །དྲུག་པར་སྦྱར་བ་ལ་དྲུག་སྟེ་ལྔ་བཅུ་རྩ་བདུན། དེ་ལྟར་དུ་རྐྱང་བར་སྦྱར་བ་དྲུག་བསྣན་པས་རེ་གསུམ་མོ།

祛除粘液的粗轻粗热锐四种中，酸味既轻又粗，因由地火而生，热锐粗三种使易消化而轻，或与咸味配伍而轻，地的柔软性被火的粗糙性消散后粗糙性显现，加上酸味的锐热两种强化，更加粗糙。比这更轻粗的是辛辣味，由火风而生，
火风两者各有轻粗两种合并，粗糙性又辅助热锐两种。比这更轻粗的是苦味，由水风而生，水的重柔被风的轻粗两种消散，冷凉活三种增强轻粗力量。注释者们将涩酸热三者依次翻译为"轻而粗"，经典中说酸味比辛辣味轻且粗是考虑到粘液，辛辣味比苦味轻且粗是考虑到产生风。酸味由地火两者产生，火较大而锐，比这更锐的是咸味，由水火两者产生，火中有锐，两者都产生暖性，消化能力也是因为它锐利。辛辣味比这更热且锐，火的热性与风的冷性相克，热性功能显现，火中多出锐性。这样，当味道、功能、消化后三者相符时，称为未经加工的药，对疾病力量大。如砂糖和甘蔗糖味道同样甜，但前者凉性，后者暖性。所有六种味道都具有的，称为"依赖力量而产生"，即因元素比例大小的不同，每种味道都分为六种，从三十六种到无数种变化，功能也是相同的。
称为"从变化产生"的是如水变成酒或牛奶变成酸奶，从最初的味道因后来的条件而改变的那些。称为"由配伍力量产生"的，是汤剂、粉剂、丸剂等通过配伍的辅助而各自发挥作用，如八种番泻叶的各种类型。味道、功能、消化后三者不相符时，功能占主导，功能压制消化后，消化后压制味道，被压制的那个功能不显现。味道、功能、消化后相符时，称为"遵循味道的作用"。应该如味道那样有害却不产生伤害的，是执行消化后作用的药，如甜味但对粘液无害的干肉等。与味道所说的相反，应该有益却有害，或应该有害却有益，即与味道相反的，称为"由功能执行作用"的药，如甜味却对风有害的甘草等。这样了解后，执行味道作用的药物按味道配伍使用，不需要配合消化后性质和功能；执行功能作用的药物按功能配伍，执行消化后作用的药物按消化后性质配伍，如同五种或七种类别一样。
第二，详细说明本质，以珍宝等表示，即珍宝药、矿石、土、木、树脂、药汤、草药、动物药的功能，共八个分支。第四，配制方法包括：药物类别、味道配伍、功能配伍三个分支。第一种如樟脑檀香等，第二种如味道配合等的两种配伍有十五种，三种配伍有二十种，四种配伍有十五种，五种配伍有六种，六种配伍有六种，共五十七种；这样再加上单独配伍的六种，共六十三种。


 །རྐྱང་པར་སྦྱོར་བ་དྲུག་ནི། མངར་བ་གཅིག་པུ་སྦྱོར་བ། སྐྱུར་བ། ལན་ཚྭ། ཁ་བ། ཚ་བ། བསྐ་བ་གཅིག་པུ་སྦྱོར་བ་དག་གོ །གཉིས་སུ་སྦྱོར་བ་བཅོ་ལྔ་ནི། མངར་བ་ལ་སྦྱོར་བ་ལྔ། སྐྱུར་བར་བཞི། ལན་ཚྭ་གསུམ། ཁ་བ་གཉིས། ཚ་བ་གཅིག་གོ་དང་པོ་མངར་བ་དེ་སྐྱུར་བ་དང་སྦྱར་བ། དེ་བཞིན་ལན་ཚྭ། ཁ་ཚ། བསྐ་བ་དང་སྦྱར་བ་དག་གོ །གཉིས་པ་མངར་བ་བོར་ནས་སྐྱུར་བ་ལན་ཚ་དང་སྦྱར་བ། དེ་བཞིན་ཁ་ཚ་བསྐ་བ་དང་པོ། གསུམ་པ་སྐྱུར་བ་བོར་ནས་ལན་ཚྭ་དང་ཁ་བ་སྦྱར་བ། ཚ་བ་བསྐ་བའོ། །བཞི་པ་ལན་ཚྭ་བོར་ནས་ཁ་བ་དང་ཚ་བ་སྦྱར་བ་དང་། 
1-412
བསྐ་བའོ། །ལྔ་པ་ཁ་བ་བཞག་སྟེ་ཚ་བསྐ་སྦྱར་བའོ། །གསུམ་དུ་སྦྱར་བ་ཉི་ཤུ་ནི། མངར་བ་ལ་སྦྱོར་བ་བཅུ། སྐྱུར་བ་ལ་དྲུག །ལན་ཚྭ་བ་ལ་གསུམ། ཁ་བ་ལ་གཅིག་གོ །དང་པོ་མངར་སྐྱུར་གྱིས་གཞི་བྱས་ལན་ཚ་དང་སྦྱར་བ། དེ་བཞིན་ཁ་ཚྭ་བསྐ་བ་ལ་སྟེ་བཞི། སྐྱུར་བ་བོར་ནས་མངར་ལན་ཚྭ་ཁ་བ་སྦྱར། ཚ་སྐམ་ལ་སྟེ་གསུམ། སྐྱུར་ལན་ཚྭ་གཉིས་བོར་ནས། མངར་ཁ་ཚ་བར་སྦྱར། བསྐ་བས་ཏེ་གཉིས། སྐྱུར་ལན་ཚྭ་ཁ་གསུམ་དོར་ནས། མངར་ཚ་བསྐ་བ་དང་སྦྱར་བ་གཅིག་གོ །གཉིས་པ་མངར་བ་བཞག་ནས་སྐྱུར་ལན་ཚྭ་ཁ་བ་དང་སྦྱར་བ། ཚ་སྐམ་ལ་སྟེ་གསུམ། ལན་ཚྭ་བོར་སྐྱུར་ཁ་ཚ་བ་དང་སྦྱར། བསྐ་བ་གཉིས། ལན་ཚྭ་ཁ་བ་གཏིང་གཞག་ནས། སྐྱུར་ཚྭ་བསྐ་བ་སྦྱར་བ་གཅིག་གོ །གསུམ་པ་མངར་སྐྱུར་བོར་ནས། ལན་ཚྭ་ཁ་བ་ཚ་བར་སྦྱར་བ་དང་། བསྐ་གཉིས་ཁ་བ་བོར། ལན་ཚྭ་ཚ་བ་བསྐ་བར་སྦྱར་བ་གཅིག་གོ །བཞི་པ་ཁ་ཚ་བསྐ་གསུམ་སྦྱོར་བ་གཅིག་གོ །བཞི་པ་སྦྱོར་བ་བཅོ་ལྔ་ནི། མངར་སྦྱོར་བཅུ། སྐྱུར་སྦྱོར་བཞི། ལན་ཚྭ་སྦྱོར་བ་གཅིག་སྟེ། དང་པོ་མངར་སྐྱུར་ལན་ཚྭ་གསུམ་གྱིས་གཞི་བྱས་ཁ་བ་དང་སྦྱར་བ། ཚ་བསྐ་ལ་སྟེ་གསུམ། མངར་སྐྱུར་ཁ་བ་གསུམ་ཚ་བར་སྦྱར་བ། 
1-413
བསྐ་བ་ལ་སྟེ་གཉིས། མངར་སྐྱུར་ཚ་བསྐ་སྦྱར་བ་གཅིག །མངར་ལན་ཚྭ་ཁ་བ་དང་། ཚ་བ་དང་སྦྱར་བ་དང་། བསྐ་བ་པ་གཉིས། མངར་ལན་ཚ་ཁ་བ་ཚ་བར་སྦྱར་བ་གཅིག །མངར་ལན་ཚྭ་བསྐ་བ་གཅིག་གོ །གཉིས་པ་སྐྱུར་ལན་ཚྭ་གསུམ་ཚ་བ་དང་སྦྱར། བསྐ་བ་སྟེ་གཉིས། སྐྱུར་ལན་ཚྭ་བསྐ་དང་སྦྱར་བ་གཅིག །སྐྱུར་ཁ་ཚ་བསྐ་སྦྱར་བ་གཅིག་གོ །གསུམ་པ་ལན་ཚ་ཁ་ཚྭ་བསྐ་པ་སྦྱར་བ་གཅིག་གོ །ལྔ་སྦྱར་དྲུག་ནི། མངར་བའི་ལྔ། སྐྱུར་བའི་གཅིག་གོ །དང་པོ་བསྐ་བ་བོར་ཏེ་མངར་སྐྱུར་ལན་ཚྭ་ཁ་བ་ཚ་བར་སྦྱར་བ། ཚ་བ་བོར་ཏེ་མངར་སྐྱུར་ལན་ཚྭ་ཁ་བསྐར་སྦྱར་བ། ཁ་བ་བོར་ཏེ་མངར་སྐྱུར་ལན་ཚྭ་ཚ་བསྐ་སྦྱར་བ། ལན་ཚྭ་བོར་ཏེ་མངར་སྐྱུར་ཁ་ཚ་བསྐ་བར་སྦྱར་བ། སྐྱུར་བ་བོར་ཏེ་མངར་ལན་ཚ་ཁ་ཚ་བསྐ་བར་སྦྱར་བའོ། །གཉིས་པ་མངར་བ་གཞག་ནས། སྐྱུར་ལན་ཚྭ་ཁ་ཚ་བསྐ་བ་ལྔར་སྦྱར་བ་གཅིག་གོ །དྲུག་ཏུ་སྦྱར་བ་གཅིག་ནི་རོ་དྲུག་ཏུ་སྦྱར་པའོ། །དེ་དག་འཕེལ་ཟད་བདུན་ཅུ་རྩ་བཞིའི་གཉེན་པོར་ཕྱེའོ། །འོ་ན་སྦྱོར་བ་ལ་དྲུག་ཅུ་རེ་གསུམ་ལས་མི་འདུག །འཕེལ་ཟད་དོན་བཞི་འདུག་པ་ནད་རེའི་གཉེན་པོར་སྦྱོར་བ་རེ་དགོས་པས་ཆད་དོ་སྙམ་ན་མ་ཡིན་ཏེ། རྐྱང་པ་ལ་འཕེལ་ཟད་བཅོ་བརྒྱད་ཡོད་པའི་འཕེལ་བ་གསུམ། 
1-414
ཟད་པ་གསུམ་དུ་འདུས་ལ། སྦྱོར་བ་གཅིག་ལྷག་པ་ནི་གར་དགོས་བསླན་པའི་ཕྱིར་ཡིན་ནོ། །ཞེས་གྲག་གོ ནུས་པའི་སྦྱོར་བ་ལ། ཞི་བྱེད་དུ་སྦྱོར་བ། སྦྱོང་བྱེད་དུ་སྦྱར་བ་གཉིས། དང་པོ་ཐང་ཕྱེ། ལྡེ་གུ། རིལ་བུ། སྨན་མར་ཏེ་སྡེ་ཚན་ལྔའམ། སྨན་ཆང་། བྲི་ཏ་གཉིས་བསྣན་པས་བདུན། བསྡུ་ན་སྨན་ཆང་ཐང་གི་ཁོང་དུ་དང་། བྲི་ཏ་རིལ་བུའི་ཁོངས་སུའོ། །གཉིས་པ་རླུང་ལ་འཇམ་རྩི། མཁྲིས་པར་བཤལ། བད་ཀན་ལ་སྐྱུགས། འདུས་པར་ནི་རུ་ཧ། མགོ་དང་ནམ་ཚོད་གི་ནད་ལ་སྦྱོངས་ཏེ། དེ་དག་བཞི་བརྒྱ་རྩ་བཞིའི་ནད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཉེན་པོར་ཆེའོ།

单独配伍的六种是：单独配伍甜味，单独配伍酸味，单独配伍咸味，单独配伍苦味，单独配伍辛辣味，单独配伍涩味。两种配伍的十五种是：与甜味配伍的五种，与酸味配伍的四种，与咸味配伍的三种，与苦味配伍的两种，与辛辣味配伍的一种。第一，甜味与酸味配伍，同样与咸味、苦辣味、涩味配伍。第二，去掉甜味，酸味与咸味配伍，同样与苦辣涩味配伍。第三，去掉酸味，咸味与苦味配伍，辛辣味与涩味配伍。第四，去掉咸味，苦味与辛辣味配伍，
以及涩味配伍。第五，去掉苦味，辛辣味与涩味配伍。三种配伍的二十种是：与甜味配伍的十种，与酸味配伍的六种，与咸味配伍的三种，与苦味配伍的一种。第一，以甜酸为基础与咸味配伍，同样与苦辣涩味配伍，共四种；去掉酸味，甜味与咸苦味配伍，辛涩味配伍，共三种；去掉酸咸两味，甜味与苦辣味配伍，涩味配伍，共两种；去掉酸咸苦三味，甜味与辣涩味配伍，共一种。第二，去掉甜味，酸味与咸苦味配伍，辛涩味配伍，共三种；去掉咸味，酸味与苦辣味配伍，涩味配伍，共两种；去掉咸苦味，酸味与辣涩味配伍，共一种。第三，去掉甜酸味，咸味与苦辣味配伍，涩味配伍，共两种；去掉苦味，咸味与辣涩味配伍，共一种。第四，苦辣涩三味配伍，共一种。四种配伍的十五种是：甜味配伍十种，酸味配伍四种，咸味配伍一种。第一，以甜酸咸三味为基础与苦味配伍，辛涩味配伍，共三种；甜酸苦三味与辣味配伍，
涩味配伍，共两种；甜酸辣涩配伍，共一种；甜咸苦味与辣味配伍，涩味配伍，共两种；甜咸苦辣配伍，共一种；甜咸涩味配伍，共一种。第二，酸咸苦三味与辣味配伍，涩味配伍，共两种；酸咸涩味配伍，共一种；酸苦辣涩配伍，共一种。第三，咸苦辣涩配伍，共一种。五味配伍的六种是：甜味的五种，酸味的一种。第一，去掉涩味，甜酸咸苦辣五味配伍；去掉辣味，甜酸咸苦涩配伍；去掉苦味，甜酸咸辣涩配伍；去掉咸味，甜酸苦辣涩配伍；去掉酸味，甜咸苦辣涩配伍。第二，去掉甜味，酸咸苦辣涩五味配伍，共一种。六味配伍的一种就是将六种味道配伍。这些配伍被分为七十四种增长衰退的对治。那么，配伍方式只有六十三种，而增长衰退有七十四种，每种疾病都需要一种配伍作为对治，是不是有所遗漏呢？不是的，单独配伍有十八种增长衰退，
归结为三种增长、三种衰退，多出的一种配伍是为了按需增加。据说如此。功能配伍包括：平息型配伍和净化型配伍两种。第一种有汤剂、散剂、软膏、丸剂、药酥五类，加上药酒和灌洗液两种成为七类，简化时药酒归入汤剂，灌洗液归入丸剂类。第二种是风病用油灌肠，胆病用泻药，粘液病用催吐药，复合病用排泄灌肠，头部和上半身疾病用净化药，这些都是四百零四种疾病的对治。


། །།
༈ དྲུག་པ་ཆ་བྱད་དཔྱད་ཀྱི་གནས་ཀྱི་སྡོང་པོ།
དྲུག་པ་ཆ་བྱད་དཔྱད་ཀྱི་གནས་ཀྱི་སྡོང་པོ་ལ། ལུས་ཕྱི་ནང་གི་ནད་འབྱིན་ཅིང་ཞི་བར་བྱེད་པའི་དཔྱད་དང་། དཔྱད་ཀྱི་ཆ་བྱད་དེ་ཡལ་ག་གཉིས། དང་པོ་ལ། འཇམ། རྩུབ། དྲག་པོ་སྟེ་ལོ་འདབ་གསུམ། དང་པོ་དུགས། ལུམས། བྱུག་པ་གསུམ། གཉིས་པ་ལ། གཏར། སྲེག །འབུགས་པ་གསུམ། གསུམ་པ་ལ། འདྲལ། གཅོད། འདྲུད། འབྱིན་པ་བཞིའོ། །གཉིས་པ་དཔྱད་ཀྱི་ཆ་བྱད་ལ། ཟུག་རྔུ་རྟག་པའི་ཆ་བྱད། ཟུག་རྔུ་འབྱིན་པ་སྐམ་པའི། གཙགས་བུ། ཐུར་མའི། ཕྲན་བུའི་ཆ་བྱད་དེ་ལོ་འདབ་ལྔ། དང་པོ་ལ། ཁབ་མགོ མདེའུ་འཚོལ། རྣག་བརྟག །འབྲུམ་བརྟག་བཞི། གཉིས་པ་ལ་སྐམ་ཆེན། སྐམ་ཆུང་གཉིས། དང་པོ་ལ། སེང་གེ་ཁ། ཀང་ཀ་མཆུ། 
1-415
བྱ་རོག་མཆུ། ཕྱི་མ་ལ། མཐིང་རིལ་མཆུ། འདྲུལ་སྐམ། འཇམ་རྩེ་གསུམ། གསུམ་པ་ལ། སྦུ་གུའི་སྒྲོ་འདྲ་བ། ལྟག་ཉལ། སྟ་རེ་ཁ། འཇབ་རྩེ། ལྕེ་ཟོར། དྲལ་གཙགས་དྲུག །བཞི་པ་ལ། སྦུབས་ཅན་སྦུབས་མེད་གཉིས། སྔ་མ་ལ། སྦལ་མགོ སྨྱུག་ཁ། བྱིད་པོའི་མཆུ་གསུམ། ཕྱི་མ་ལ། ནས་འདྲ། སྦལ་མགོ ཟངས་བུར། འབྲི་ལྕེ། མདུང་རྩེ་སོ་དང་ལྔ། ལྔ་བ་ལ། སྐྱུད་བུ། སོག་ལེ། ཆན་པ། མེད་གསོར། སྣ་འབྲུ། མངལ་ཐུར། ཏྲེ་གུག འཕྲུལ་ཐུར། སེ་སྟེལ་ཁ་གཉིས། འོད་ཁ་གཙེའུ། རྨ་བཀྲུ། རྔབས་ར། བུམ་པར་སྤུ་གྲི། ཏེལ་པ། ཤ་ཁབ་སྟེ་བཅོ་བརྒྱད་དོ།། །།
༈ བདུན་བ་རྣམ་པར་མ་གྱུར་པའི་ལུས་ནད་མེད་ཐ་མལ་གྱི་གནས་ཀྱི་སྡོང་པོ།
བདུན་བ་རྣམ་པར་མ་གྱུར་པའི་ལུས་ནད་མེད་ཐ་མལ་གྱི་གནས་ཀྱི་སྡོང་པོ་ལ། མི་ན་བར་བྱ་བ་དང་། རིང་དུ་འཚོ་བར་བྱ་པའི་ཡལ་ག་གཉིས། དང་པོ་ལ། ནད་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་སྤང་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་སྦྱོར་བ་བསྟན་པ་སྟེ། ལོ་འདབ་གཉིས། གཉིས་པ་ལ། ཚེ་ཟད་རྒས་པའི་ནད་གསོ་བ་བཅུད་ལེན་ཏེ་ཕན་ཡོན། གནས། རྟེན། བྱ་ཐབས་ཀྱི་ལོ་འདབ་བཞི། ཕྱི་མ་ལ། གཙོ་བོར་བླངས་པ་དང་། ཞར་དཔྱད་གཉིས། དང་པོ་ལ། སྣུམ་བཅོས་ཁྲུས་དང་ཁོང་སྦྱོར་བའི་སྔོན་འགྲོ། དངོས་གཞི། རྗེས། བར་མ་ལ། རླུང་ཅན་གྱི་བཅུད་ལེན། ཚ་བ་ཅན་གྱི། གྲང་བ་ཅན་གྱི། ཆུ་སེར་ཅན་གྱི། ཆ་མཉམ་གྱི་བཅུད་ལེན་ལྔ། 
1-416
ཕྱི་མ་ལ་བླང་སྤང་། ཕན་ཡོན་འབྲས་བུ། ཞར་དཔྱད་གསུམ།། །།
༈ བརྒྱད་པ་ནད་ངོས་འཛིན་རྟགས་ཀྱི་གནས་ཀྱི་སྡོང་པོ།
བརྒྱད་པ་ནད་ངོས་འཛིན་རྟགས་ཀྱི་གནས་ཀྱི་སྡོང་པོ་ལ། ཁ་མར་བཅོས་ལ་དགོས་པ་ཉེས་པ་དངོས་སུ་སྟོན་པའི་བརྟག་པ། སྐྱེ་བོས་མཁས་ཟེར་མགུ་ཕྱིར་ངན་གཡོ་སྐྱོན་གྱིས་བརྟག་པ། གསོ་ཚེ་བླང་དོར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྤང་བླང་མུ་བཞིར་བརྟག་པ་སྟེ་ཡལ་ག་གསུམ། དང་པོ་ལ། སློང་བ་རྒྱུའི་སྒོ་ནས་བརྟག་པ་དང་། མཚན་ཉིད་རྟགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དང་། ཕན་གནོད་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་བརྟག་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་གསུམ། དེ་དག་ཀྱང་སློང་བ་སོགས་ཀྱིས་བསྟན་པ་སྟེ། དང་པོ་ལ། རྒྱུ་གང་བྱས་པ། རྐྱེན་ཅི་བྱུང་། ཟས་གང་ཟོས། སྤྱོད་ལམ་གང་བྱས་བརྟག་པ་སྟེ་བཞི། གཉིས་པ་ལ། བརྟག་པའི་གཞི། བརྟག་པའི་ཡུལ། བརྟག་པའི་སྒོ། བརྟག་པའི་ཚུལ་བཞིའི་དང་པོ་ལ། ནད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་འཕེལ་བ། ཟད་པ། གསོག་པ། ལྡང་བ། འཁྲུགས་པ་སྟེ་ལྔ། གཉིས་པ་ལ། མིག་རྣ་བ་སྣ་ལྕེ་ལུས་ཏེ་དབང་པོ་ལྔ། གཟུགས་སྒྲ་དྲི་རོ་རེག་བྱ་སྟེ་ཡུལ་ལྔ། ལུད་པ། འཁྲུ། སྐྱུགས། ཆུ། ཁྲག་སྟེ་དྲི་མ་ལྔ་སྟེ་བཅོ་ལྔ། གསུམ་པ་ལ། ཡུལ་དུས། རང་བཞིན་ན་ཚོད། ཉིན་ཞག །ཟས་ཟོས། གནས་ཏེ་བདུན། བཞི་པ་ལ། མཐོང་བ་ཡུལ་རིག །རེག་པ་ལུས་རིག །ཐོས་པ་སྒྲ་རིག་སྟེ་གསུམ། དེ་དང་པོ་ལ། ཁ་དོག །བོངས། དབྱིབས། ལྕེ་དང་ཆུ་ལ་བརྟག་པ་ལྔ། 
1-417
གཉིས་པ་དེ་ལ། ལུས་ཀྱི། ཚ་གྲང་། འབུར་འཇམ རྩ་ལ་བརྟག་པ་སྟེ་ལྔ། གསུམ་པ་དེ་ལ། རྐྱེན་གང་གིས་ན། ན་ལུགས་གང་ལྟར་ན། ལུས་ཀྱི་གང་ན། སྐམ་གཤེར་ལ་སོགས་པའི་གནས་གང་དུ་ན། དུས་གང་ཙམ་ན་ནི་དྲི་བ་ལྔ་སྟེ་བཅོ་ལྔའོ།

第六，器具和医疗工具的内容主干
第六，器具和医疗工具的内容主干包括：用于清除和平息体内外疾病的医疗工具，以及医疗器具两个分支。第一种分为：柔和的、粗糙的、猛烈的三个方面。第一类有熏蒸、浴疗、涂敷三种；第二类有放血、灼烧、穿刺三种；第三类有切开、截断、抽拉、拔除四种。第二，医疗器具分为：刺入工具、拔除干燥用工具、小型手术刀、探针、小型器具五个分支。第一类有针头、寻找箭头工具、检查脓液工具、检查疱疹工具四种；第二类有大干燥器和小干燥器两种。第一种包括狮子口、鹰嘴、乌鸦嘴，
后者包括蓝色小球嘴、吸干器、平滑尖三种。第三类有像管子羽毛的、背卧式、斧刃、潜入尖、舌刀、切开刀六种。第四类有有管和无管两种。前者有蛙头、竹管口、蝙蝠嘴三种；后者有像大麦的、蛙头、铜管、牦牛舌、矛尖共五种。第五类有线、锯、压器、火钳、鼻孔器、产科探针、钩子、机械探针、双头硬毛针、光口小刀、伤口清洁器、吸液器、瓶里的剃刀、针灸针、肉针共十八种。
第七，未变化的无病健康状态的内容主干
第七，未变化的无病健康状态的内容主干包括：预防疾病和长寿两个分支。第一种包括：避免引起疾病的原因条件，和正确的调理方法两个方面。第二种包括：治疗寿命衰竭老年病的营养补充，即功效、处所、依据、实施方法四个方面。后者分为主要采取的方法和附加处理两种。第一种包括：油疗、沐浴和内服的前行、正行、后行，中间有风性体质的营养补充、热性体质的、冷性体质的、水液体质的、平衡体质的营养补充五种，
最后有取舍、益处结果、附加处理三种。
第八，疾病确认特征的内容主干
第八，疾病确认特征的内容主干包括：为了治疗而直接显示过失的检查、为了讨好那些自称学者的恶劣欺诈缺陷的检查、为了治疗时取舍而做四边界检查三个分支。第一种包括：从引发病因角度检查、从特征征状角度检查、从有益有害角度检查三个方面。这些也是通过引发等来说明的：第一种包括：检查做了什么原因、发生了什么条件、吃了什么食物、做了什么行为四项。第二种包括：检查的基础、检查的对象、检查的途径、检查的方法四种。第一种包括：疾病的特征增长、衰退、积累、上升、紊乱五种。第二种包括：眼耳鼻舌身五种感官，色声香味触五种对象，痰液、腹泻、呕吐、小便、血液五种排泄物，共十五种。第三种包括：地域时间、本性年龄、昼夜、饮食、处所共七种。第四种包括：视觉对象识别、触觉身体识别、听觉声音识别三种。第一种包括：颜色、体积、形状、舌头和尿液检查五种，
第二种包括：身体的、冷热的、凸起平滑的、脉搏检查五种。第三种包括：由什么条件引起、如何发病、身体哪里疼痛、在干湿等什么部位疼痛、什么时候疼痛五种询问，共十五种。


 །གསུམ་པ་ཕན་གནོད་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་བརྟག་པ་ལ། ཟས་འཕྲོད་པ་དང་། མི་འཕྲོད་པ་དང་། སྤྱོད་ལམ་འཕྲད་པ་དང་། མི་འཕྲོད་པ། སྨན་འཕྲད་པ་དང་། མི་འཕྲད་པ། དཔྱད་འཕྲོད་པ་དང་། མི་འཕྲོད་པ་བརྒྱད་དེ་ཡོངས་དྲིལ་འདི་ལ་ལག་ལེན་ལྔ་བཅུ་ང་བཞི་ཡོད་དོ། །གཉིས་པ་སྐྱེ་བོ་མཁས་ཟེར་མགུ་ལ་ངན་གཡོ་སྐྱོན་གྱིས་བརྟག་པ་ལ། མཚན་ཉིད། ཤེས་པར་བྱ་བ། མཚང་འདྲུ། དུས་བསྲིང་བ། སྔར་རྗེས་བཅད་པ། གཅུད་ལ་བོར་བ། སྤོ་ལ་འདོན་པ། ཐབ་འོག་གཞུག་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་བརྒྱད་ཀྱི་དང་པོ་ལ། སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་གྱི་རྟགས་ཤེས་པ་གཉིས། གཉིས་པ་མཚང་འདྲུ། ཅི་ན། ཇི་ལྟར་ན། ཟས་གང་བཏང་། སྨན་པ་སུས་བཅོས། ཞག་གྲངས་ཅི་ཙམ་སོང་ཤེས་པ་སྟེ་ལྔ། བར་མ་དེ་ལ་རེ་རེ། བརྒྱད་པ་ལ། ཟས་ཕྱེ། གཉེན་པོ། རྫོང་ལ་བྲོས་པ་གསུམ་སྟེ་ཡོངས་དྲིལ་བཅོ་ལྔ། གསུམ་པ་གསོ་ཚེ་སྤང་བླང་བྱ་ཕྱིར་མུ་བཞིར་བརྟག་པ་ལ། གསོ་སླ་བ་དང་། བཀའ་བ་གཉིས། གསོ་བ་ཙམ། སྤང་བར་བྱ་བ་དང་བཞི། 
1-418
དང་པོ་ལ་ཡན་ལག་ལྡན་པས་གསོ་སླ་བ། གང་ཟག་ནད་པའི་སྒོ་ནས་གསོ་སླ་བ། ནད་ཀྱི་སྒོ་ནས་གསོ་སླ་བ་སྟེ་གསུམ། དེའི་དང་པོ་ལ་ཡང་། སྨན་པ། སྨན། ནད་གཡོག་སྟེ་གསུམ་གྱི་དང་པོ་ལ། སྨན་པ་མཁས་པ། གཞུང་དོན་ཤེས་པ། ལས་རྣམས་མཐོང་བ། གཙང་སྒྲ་ཆེ་བ་སྟེ་བཞི། གཉིས་པ་དེ་ལ། ཆོ་ག་མང་བ། ཡོན་ཏན་ལྡན་པ། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། འཕྲོད་པར་སྦྱར་བ་སྟེ་བཞི། གསུམ་པ་དེ་ལ། ཤེས་པ་སྒྲིམ་པ། སྙིང་རྗེ་ཆེ་བ། གཙང་སྦྲ། བློ་དང་ལྡན་པ་སྟེ་བཞི། དྲིལ་བས་བཅུ་གཉིས། གཉིས་པ་གང་ཟག་ནད་པའི་སྒོ་ནས་གསོ་སླ་བ་ལ། སྐྱེས་བུ་ན་ཚོད་གཞོན་པ། བློ་དུལ་བ། སྙིང་སྟོབས་དང་ལྡན་པ། སྨན་དཔྱད་བཟོད་པ། རྫས་བྱུག་པ། སྨིན་པས་བསྒོ་བ་ཉན་པ། ཤེས་པར་ནུས་པ། ནད་རྟགས་དྲིས་པའི་ལན་ཟློས་མཁས་པ་སྟེ་བརྒྱད། གསུམ་པ་ནད་ཀྱི་སྒོ་ནས་གསོ་སླ་བ། རྒྱུ་དང་། སྔར་ཚུལ་དང་། མཚན་ཉིད་ཆུང་བ་དང་། གནོད་བྱ་དང་། ཡུལ་མི་མཚུངས་པ། དུས་མི་མཚུངས་པ། རང་བཞིན་མི་མཚུངས་པ་དང་། བླ་གཉན་གྱི་གནོད་པ་མེད་པ་དང་། ལན་གཅིག་ལ་རྐྱང་པར་གནས་པ་དང་། གསར་པའི་ནད་དང་། རིམ་ལ་ཡུལ་དུས་མཚུངས་པ་དང་། ཆུ་འགགས་གནོད་བྱ་བསྡམས་པ་དང་། ཁྲག་སྐྲན་རྙིང་བ་སྟེ་བཅུ་གསུམ། གསོ་དཀའ་བ་སྔ་མ་ལ། 
1-419
རིགས་འགྲེ་སྦྱར་ན་མང་དུ་ཡོད་ཀྱང་། ཐབས་མང་པོས་ཡུན་རིང་པོར་གསོ་དགོས་པ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་སོ། །དེ་ལས་ཀྱང་གོ་ཟློག་པ་ཚེའི་ལྷག་མ་ལུས་ལ་གསོ་སྲིད་པ་ཙམ་སྟེ་གཅིག །སྤང་བར་བྱ་བ་ལ་གསོ་ཐབས་མེད་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། ཡོད་ཀྱང་སྤང་བར་བྱ་བ་གཉིས་ཀྱི་སྔོན་ལ་སྲོག་གཅོད་པའི་གནད་དགུ་ཡོད་པ། དེ་དག་གིས་ཟིན་པ་དགུ། ངེས་པའི་འཆི་ལྟས་ཀྱིས་ཟིན་པ་གསོ་བ་ཙམ་གྱིས་ཡུལ་ལས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པ་སྟེ་བཅུ་གཅིག་གོ །གཉིས་པ་ལ། རྒྱལ་པོ་ལ་སྡང་བ། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ལ་སྡང་བ། འགྲོ་བ་སྤྱི་ལ་སྡང་བ། སྨན་པ་ལ་བརྙས་པ། ལུས་སེམས་བྲེལ་བ། འབྱོར་པ་མེད་པ། སྨན་པའི་ངག་ལ་མི་ཉན་པ། ཚེ་ཟད་པ། མྱ་ངན་ལ་གནས་པ། །བསྟན་པ་བཤིག་པའི་ལས་བྱེད་པ་སྟེ་བཅུ། བསྡོམ་པས་ལྔ་བཅུ་ང་དྲུག་སྟེ་བརྟག་ཐབས་ལ་ཡོངས་དྲིལ་ལག་ལེན་བརྒྱ་ཉེར་ལྔའོ།

第三，从有益有害方面进行的检查包括：适宜的食物和不适宜的食物、适宜的行为和不适宜的行为、适宜的药物和不适宜的药物、适宜的治疗方法和不适宜的治疗方法八种，总结起来，这部分有五十四种实践方法。第二，为了讨好那些自称学者的恶劣欺诈缺陷的检查包括：特征、应当了解的事、揭露缺点、拖延时间、分析前后、放弃价值、移出再取、放入炉下八个分支。第一种包括：了解一般和特殊的征状两种。第二种揭露缺点：了解为什么疼痛、如何疼痛、给予什么食物、被哪位医生治疗过、已经过了多少天五种。中间各有一种，第八种包括：分析食物、对治、逃往堡垒三种，总共十五种。第三，为了治疗时取舍而做的四边界检查包括：容易治愈和难以治愈两类，仅可治疗的和应当放弃的四种。
第一种包括：因具备条件而易于治愈、从病人角度而易于治愈、从疾病角度而易于治愈三种。第一种又包括：医生、药物、护理人员三种。第一种包括：医生技术精湛、了解经典含义、见多识广、非常讲究卫生四种。第二种包括：方法多样、具有优点、资源丰富、适当使用四种。第三种包括：心思专注、富有同情心、卫生、有智慧四种，总共十二种。第二，从病人角度容易治愈的包括：年轻的患者、性格温顺、具有勇气、能够忍受药物和治疗、接受药物涂抹、听从熟练者的指示、有理解能力、善于回答询问病情的问题八种。第三，从疾病角度容易治愈的包括：原因和之前的状况、特征轻微、受损部位、地域不匹配、时间不匹配、本性不匹配、没有生命危险、一次性单独存在的疾病、新发疾病、按顺序与地域时间相符的、尿闭结束受损、陈旧的血瘤十三种。难以治愈的与前面相反，
虽然按类推有很多，但归纳为一种：需要用多种方法长期治疗的。比这更严重的是可能治愈的逆转情况，即生命还剩余可治疗的程度，仅此而已。应当放弃的包括：因无法治疗而应当放弃的，和虽有方法但应当放弃的两种。前者有九种致命要点，被这些情况所困的九种，被确定的死亡征兆所困的，仅仅治疗反而会与实际背道而驰的，共十一种。第二种包括：憎恨国王、憎恨善知识、憎恨众生、轻视医生、身心混乱、贫穷、不听医嘱、寿命耗尽、处于悲伤中、从事破坏教法的行为十种。总共五十六种，检查方法总计共一百二十五种实践方法。


། །།
༈ དགུ་པ་རྟོགས་ནས་ཇི་ལྟར་གསོ་ཚུལ་གྱི་སྡོང་པོ།
དགུ་པ་རྟོགས་ནས་ཇི་ལྟར་གསོ་ཚུལ་གྱི་སྡོང་པོ་ལ། སྤྱིའི་གསོ་ཚུལ། ཁྱད་པར་གྱི་གསོ་ཚུལ་ཏེ་ཡལ་ག་གསུམ། དང་པོ་ལ། ཇི་ལྟར་གསོ། གང་གིས་གསོ། གསོས་པའི་ཚད་དེ་ལོ་འདབ་རྣམ་པ་གསུམ། དང་པོ་དེ་ལ་རང་གནས་སུ་གསོག་དུས་སུ་བསལ་བ་དང་། ལངས་དུས་སུ་གཞན་ལ་གནོད་པ་མེད་པར་གསོ་བ་དང་། 
1-420
ནད་གཞན་སྐྱེས་ན་སྟོབས་གང་ཆེ་བ་བཅོས་པ་དང་གསུམ། གཉིས་པ་དེ་ལ་གསོག་དུས་ཞི་བ་དང་། ལངས་ནས་སྦྱངས་བ་དང་། འཕྲལ་དུ་བསལ་བ། སྨན་ཟས་མ་ཟོས་པར་བཏང་བ། སྨན་ཟས་ཀྱི་སྔོན་དུ་བཏང་བ། སྨན་ཟས་ཀྱི་དབུས་སུ་བཏང་བ། སྨན་ཟས་ཀྱི་མཐའ་ལ་བཏང་བ། སྨན་མཚན་མོར་བཏང་པ་སྟེ་བཅུ་གསུམ། གསུམ་པ་དེ་ལ། མ་ཞི་བའི་རྟགས་འདུག་ན་བཅོས་པ་དང་། ཞི་ནས་ལྷག་པོ་མི་སྦྱོར་བ་གཉིས་ཏེ་བསྡོམས་པས་བཅོ་བརྒྱད། གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་གི་གསོ་ཚུལ་ལ། མ་ཞུ་བ་དང་བཅས་པ་དང་། རང་རྒྱུད་ཅན། གཞན་དབང་ཅན་ཏེ་ལོ་འདབ་གསུམ་གྱི་དང་པོ་དེ་ལ། སྨན་གྱིས་རྩེ་བཅིལ་བ་དང་། རྟགས་ཐོབ་ནས་སྦྱང་བ་དང་། སྟེང་འོག་ནས་རང་བྱུང་སྨན་གྱིས་མི་དགག་པ་དང་། མ་སྨིན་པ་མི་སྦྱང་པ་སྟེ་བཞི། གཉིས་པ་དེ་ལ། སྨིན་པར་བྱ་བ་དང་། སླར་སྦྱང་བ་དང་། ཁོང་དུ་མ་འདུས་ན་ཕྱི་ནས་སྦྱང་བ་དང་། ཁོང་དུ་འདུས་པ་ནང་ནས་སྦྱངས་པ་སྟེ་བཞི། གསུམ་པ་དེ་ལ། བླ་གཉན་ཆུང་ན་སྔ་མའི་ནད་གསོ་བ་དང་། བླ་གཉན་སྟོབས་ཆེན་དེ་སྔོན་ལ་གསོ་བ་གཉིས་ཏེ་བཅུ། གསུམ་པ་ཁྱད་པར་གྱི་གསོ་ཚུལ་ལ། ནད་ངོས་མ་ཟིན་རིང་བྱི་ལ་འཇབ་པ་ལྟ་བུ་སད་མདའི་བཅོས། ངོས་ཟིན་ནས་སྤོ་ལ་དར་འཕྱར་བ་ལྟ་བུ་དངོས་བཅོས། 
1-421
གཉེན་པོ་ཐོག་ཏུ་མི་འབབ་པ་སྟེ་རྟ་རྒོད་དཀྱུས་སུ་འཇུག་པ་ལྟ་བུ་ནད་ལམ་གཟུང་བའི་བཅོས། སྔར་བཙེས་ཀྱི་ནད་ལ་སྐྱར་མོ་ཉ་ལེན་པ་ལྟ་བུར་དམན་ལྷག་ལོག་པ་བརྟག་པའི་བཅོས། སྟོབས་ཆེན་གྱི་ནད་ལ་མི་ཤ་ཅན་འཕྲང་དུ་འཕྲད་པ་ལྟར་སྤང་གཉེན་ཅིག་ཅར་གྲང་སྤྲོད་ཀྱི་བཅོས། སྟོབས་ཆུང་བའི་ནད་སྐས་གདང་མས་འཛེག་ལྟ་བུ་ཡང་སྤང་གཉེན་རིམ་གྱིས་པའི་བཅོས། རྐྱང་པའི་ནད་ལ་དཔའ་བོ་དགྲ་འདུལ་ལྟ་བུ་དེ་ཞི་གཞན་ལ་གནོད་པ་མེད་པའི་བཅོས། ལྡན་དུས་ཀྱི་ནད་ལ་གཙོ་བོ་མེ་ཤོར་གྱི་འཁྲུག་པ་བསྡུམ་པ་ལྟ་བུ་ཁ་མཐོ་བ་མནན་དམའ་བ་ཁ་འཛིན་པའི་བཅོས། ཀུན་ལ་མཛོ་ཁལ་ལུག་ཁལ་ལྟ་བུར་གནས་སྐབས་དང་བསྟུན་པའི་བཅོས་ཏེ་ལོ་འདབ་དགུའི་དང་པོ་རླུང་གི་སད་མདའ། མཁྲིས་པའི། བད་ཀན་གྱི། ཕོ་ལོང་གི ཝགཉན་གྱི། སྲིན་གྱི། ཁྲག་གི འཁྲུགས་ཀྱི། རླུང་གཟེར་གྱི། སྦྱར་དུག་གི ཚ་གྲང་འདྲེས་པའི། བཤལ་གྱི། མེ་རྩའི། གཏར་ཁའི། རྣག་གི སྤྱིའི་སད་མདའ་ཆུང་དུ་སྟེ་བཅུ་དྲུག །གཉིས་པ་ལ། ནད་ངོས་འཛིན་གདེང་རྙེད་ནས་ནད་ཀྱི་གནས་སྐབས་འདི་དང་འདི་ཙམ་ནས་གསོས་ཞེས་ལུང་སྟོན་པ། མི་འཚེ་ན་འདི་ཙམ་ནས་འཆི་ཞེས་ལུང་སྟོན་པ་གཉིས་སོ། །གསུམ་པ་ལ། བད་རླུང་གིས་གྲོགས་ཐང་གིས་དབྱེ་བ་དང་། ནད་ཟུངས་ཀྱི་ཁྲག་ཐང་གིས་ཕྱེ་ནས་གཏར་བ་དང་། 
1-422
སྨུག་པོ་དུག་ཚད་གཉིས་བྱེར་བ་བསྡུས་ནས་བསད་པ་དང་། གབ་ཚད་ལ་གྲང་བའི་མགོ་ཕུར་ནས་དྲོད་ཀྱི་བཤུ་བ་དང་། མ་ཞུ་སྤྱིའི་ནད་སྨིན་པར་བྱེད་པ་དང་། སྨིན་ནས་སྦྱང་བ་དང་། བཤལ་གྱི་སྔོན་འགྲོར་སྨན་གྱི་ནད་ཀུན་བརྟུལ་བ་སྟེ་བརྒྱད། བཞི་པ་ལ། སྦྱོར་བ་དམན་ན་གཉེན་པོ་སྐྱེད་པ། ལྷག་ནས་གཞན་ལངས་ན་མནན་པ། ལོག་ནས་ནད་སྟོབས་སྐྱེས་ན་སྦྱོར་བ་བསྒྱུར་བ་སྟེ་གསུམ་མོ།

第九，明了后如何治疗的内容主干
第九，明了后如何治疗的内容主干包括：一般治疗方法、特殊治疗方法，共两个分支。第一种包括：如何治疗、用什么治疗、治愈的标准三个方面。第一种又包括在原处积累时清除、上升时治疗而不伤害他处、
产生其他疾病时治疗力量较大的那种三种。第二种包括积累时平息、上升后净化、当即消除、未进食药食时服用、在药食之前服用、在药食中间服用、在药食之后服用、晚上服用药物等十三种。第三种包括：若存在未平息的征象则继续治疗、平息后不再额外用药两种，总共十八种。第二，特殊治疗方法包括：伴有消化不良的、自身原因引起的、外部因素引起的三个方面。第一种包括：用药压制顶部、获得征兆后净化、不阻碍上下自然排出的药物、未成熟时不净化四种。第二种包括：使之成熟、再次净化、未聚集在体内时从外部净化、聚集在体内时从内部净化四种。第三种包括：当生命危险程度小时先治疗前面的疾病、当生命危险程度大时先治疗这个两种，共十种。第三，特殊治疗方法包括：疾病未确认时如猫潜伏般的暗箭治疗；确认后如山顶挂经幡般的直接治疗；
对治不立即奏效如野马奔跑般的引导疾病路径治疗；对于先前有过的疾病如再次捕捞鲤鱼般的检查不足过量错误治疗；对于强大的疾病如在隘口遇见持刀者一样的同时弃用和采用冷热交替治疗；对于力量小的疾病如用梯子攀登一样的轻微渐进弃用采用治疗；对于单独疾病如勇士制敌般的平息此病而不损害其他的治疗；对于复合疾病如镇压首领发生火灾的冲突一样抑制高扬补助低弱的治疗；对一切如牦牛负担与羊负担一样根据情况调整的治疗，共九个方面。第一种风病的暗箭、胆病的、粘液病的、胃肠病的、恶性肿瘤的、虫病的、血病的、混乱的、风痛的、合成毒的、冷热混合的、泻药的、灸疗的、放血的、脓的、一般小暗箭共十六种。第二种包括：确认疾病并获得确信后，预言疾病状况将在何时痊愈，预言若不治疗将何时死亡两种。第三种包括：用汤剂区分粘液风的辅助、区分疾病与精血后放血、
将紫色和毒热两者分开后合并消灭、对隐藏热病从冷入手后用热剥离、使消化不良的一般病成熟、成熟后净化、作为泻药的先导用药制服一切疾病共八种。第四种包括：配伍不足时增加对治、过量而导致其他病上升时抑制、错误而导致疾病力量增长时改变配伍三种。
;


 །ལྔ་པ་ལ། ཚ་བ་སྟོབས་ཆེ་ན་ག་པུར་སྨན་གྱི་ཆུ། རྩེ་ལ་ཆུང་དོགས་པ་གཏར་བ་དཔྱད་ཀྱི་ཆུ། ཁ་ཟས་འབེན་ལ་གཏད་པ་ཟས་ཀྱི། བསིལ་སར་སྡོད་པ་སྤྱོད་ལམ་གྱི་ཆུ་སྟེ་ཆུ་བཞིས་བཅོས། གྲང་བ་སྟོབས་ཆེན་དྲོད་དགུ་སྦྱར་བ་སྨན་གྱི་མེ། མེ་རྩ་དཔྱད་ཀྱི་མེ། དྲོད་བཅུད་ཅན་ཟས་ཀྱི། གནས་གོས་དྲོ་བ་སྤྱོད་ལམ་གྱི་མེ་སྟེ་མེ་བཞིས་བཅོས་པ་སྟེ་བརྒྱད། དྲུག་པ་ལ། དང་པོ་ལ་སྤྱོད་ལམ་ཟབ་པས་བཅོས་པ། དེས་མ་ཞི་ན་ཕན་གནོད་ཟས་ཀྱིས། དེས་མ་ཞི་ན་བསིལ་དྲོད་སྨན་གྱིས། གསུམ་ཀས་མ་ནོན་ན་དཔྱད་ཀྱིས་བཅོས་པ་སྟེ་བཞིའོ། །བདུན་པ་ལ། རླུང་མ་ལངས་པར་བཅོས་པ་ཤེས་པ། དེ་བཞིན་མཁྲིས་པ། བད་ཀན་བཅོས་པ་སྟེ་རྐྱང་པ་གསུམ། གཞན་མ་ལངས་པར་བཅོས་ཤེས་པ་དང་། རླུང་གི་ནད་ལ་རོ་ཁ་ཚ་བསྟེན་པ་ལྟ་བུ་རླུང་མ་ཞི་མཁྲིས་པར་བཟློག་པ་དང་། 
1-423
བད་ཀན་དུ་བཟློག་པ། མཁྲིས་པ་ལན་ཚྭ་ཚ་བ་བསྟེན་པས་མཁྲིས་པ་མ་ཞི་བད་ཀན་དུ་བཟློག་པ་དང་། རླུང་དུ་ལོག་པ། བད་ཀན་ལ་ལན་ཚྭ་བསྟེན་པས་བད་ཀན་མ་ཞི་རླུང་དུ་ལོག་པ་དང་། མཁྲིས་པ་བཟློག་པ། མངར་བ་དང་ལན་ཚྭ་ལྷག་པས་རླུང་ཞི་བད་ཀན་སྐྱེད་པ་དང་། རླུང་ཞི་མཁྲིས་པ་སྐྱེས་པ། ཚ་བས་བད་ཀན་ཞི་རླུང་སྐྱེས་པ་དང་། མཁྲིས་པ་སྐྱེས་པ། མངར་བས་མཁྲིས་པ་བད་ཀན་དང་རླུང་སྐྱེས་པ་སྟེ་བཟློག་རྒྱུ་བཅུ་གཉིས། མི་འཕྲོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུས་པ་ལོག་པའི་གཅིག་སྟེ་བཅུ་དྲུག །བརྒྱད་པ་ལ། ལྡན་འདུས་གང་མཐོ་བ་མནན་པ་གཅིག །སྙིང་། གློ་བ། མཆིན་པ། སྲོག་རྩ། མཁལ་མ། མཚེར་པ། ཕོ་བ། མཁྲིས་པ། རླུང་། བད་ཀན། ཁྲག །ཆུ་སེར། གཉན་དང་གདོན་ཏེ་གནས་དང་ནད་གཞི་སོ་སོའི་ཁ་འཛིན་གཏོང་བ་བཅུ་བཞི། སྔ་ཕྱི་རེ་མོས་བཅོས་པ་དང་། ལྟག་པ་སྤྲད་པ་དང་། གུང་གཉིས་སུ་མཁྲིས་ཚད་བསད་པ་དང་། སྲོད་དང་སྔ་དྲོ་ཕོ་བའི་མེ་དྲོད་གསོ་བ། དགོང་དང་ཐོ་རངས་རླུང་ལ་རྔན་པ་སྟེར་བ་སྟེ་ཉི་ཤུའོ། །དགུ་པ་ལ། གནོད་བྱ་དང་། ཡུལ་དང་། དུས་དང་། རང་བཞིན་དང་། ན་ཚོད་དང་། ཁམས་དང་། གནས་དང་། མེ་སྟོབས་དང་། ཉམས་སྟོབས་དང་། གོམས་པ་བཅུ་སྟེ་གྱ་བདུན། བསྡོམས་པས་རྟོགས་ནས་ཇི་ལྟར་གསོ་ཚུལ་ལག་ལེན་བརྒྱ་དང་བཅོ་ལྔའོ།

第五，当热病力量大时用樟脑药水，担心顶部变小时放血为治疗之水，将食物对准目标为食物之水，坐在凉爽处为行为之水，以四水治疗；强烈寒病用九种热配伍为药之火，灸疗为治疗之火，热性滋补食物为食物之火，温暖的住所和衣物为行为之火，以四火治疗，共八种。第六，首先用精细行为治疗，若未平息则用有益无害食物，若仍未平息则用凉热药物，三者都不能制服则用治疗工具治疗，共四种。第七，了解在风未上升时治疗，同样胆、粘液治疗，共三种单独情况；了解在其他未上升时治疗，以及风病中服用苦辣味等类似情况如风未平息转变成胆，
转变成粘液；胆病服用咸辣味时胆未平息转变成粘液，转变成风；粘液病服用咸味时粘液未平息转变成风，转变成胆；甜味和咸味过多时风平息产生粘液，风平息产生胆；热性平息粘液产生风，产生胆；甜味使胆平息产生粘液和风，共十二种转变原因；不适宜的条件引起复合病反转一种，总共十六种。第八，压制复合混合中较高的一种；心、肺、肝、命脉、肾、脾、胃、胆、风、粘液、血、水液、恶性疾病和鬼神，即对各处所和病基础进行支持调整十四种；前后轮流治疗，互相连接，在午时和未时消灭胆热病，在傍晚和早晨增强胃部消化之火，在傍晚和黎明给风病奖励，共二十种。第九，受损部位、地区、时间、本性、年龄、体质、处所、消化力、体力、习惯十种，共四十七种。总计了解后如何治疗的实践方法一百一十五种。


། །།
1-424
༈ བཅུ་པ་གང་གསོ་བའི་ཐབས་ཀྱི་སྡོང་པོ།
བཅུ་པ་གང་གསོ་བའི་ཐབས་ཀྱི་སྡོང་པོ་ལ། ཐུན་མོང་པས་གསོ་བ་དང་། ཁྱད་པར་གྱི་གསོ་བའི་ཡལ་ག་གཉིས། དང་པོ་ལ་སྟོབས་བསྐྱེད་པ་བརྟགས་པར་བྱ་བ་དང་། ཉམས་སྨད་པ་བསྙུང་བར་བྱ་བའི་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་གཉིས། དང་པོ་ལ། བརྟས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ། གང་ནས་བརྟགས་པར་བྱ་བ། བརྟས་པར་བྱ་བའི་ཕན་ཡོན། བརྟས་པ་གྲགས་པའི་སྐྱོན། དེའི་བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་ལྔའི། དང་པོ་དེ་ལ་རླུང་ཆེ་བ་དང་། ཟུངས་ཟད་པ་དང་། ཁྱིམ་གསར་གྱིས་དུབ་པ་དང་། སྦྲུམ་མ་བཙས་རྗེས་དང་། ཁྲག་ཟགས་པ་དང་། གློ་རྡོལ་བ་དང་། རྒས་པ་གཉིད་མེད་པ་དང་། མྱ་ངན་གྱིས་དུབ་པ་དང་། དཀའ་ཐུབ་བྱེད་པ་དང་རྩོལ་བས་དུབ་པ་དང་། སོས་ཀའི་དུས། གཉིས་པ་དེ་ལ། ཟས་བཅུད་ཅན་དང་། སྨན་མར་དང་གཉིས། དཔྱད་འཇམ་རྩི་དང་། ཁྲུས་བསྐུ་མཉེ་དང་གསུམ། སྤྱོད་ལམ་གཉིད་ལོག་པ་དང་། དལ་བར་འདུག་པ་དང་སེམས་དགའ་བ་གསུམ། གསུམ་པ་དེ་ལ་སྟོབས་འཕེལ་བ་དང་། ནད་འཇོམས་པ་གཉིས། བཞི་པ་དེ་ལ། ཐལ་དྲགས་པས་ཁ་ཚོ་ཆེ་བས་དང་། འབྲས་དང་། རྨེན་བུ་དང་། རྨོངས་བག་དང་། ལུས་ལྕི་བ་དང་། ལུད་པ་མང་བ་དང་། བད་ཀན་འཕེལ་ཏེ་བདུན། ལྔ་པ་ནད་དེ་དག་བཅོས་པ་གཅིག །གཉིས་པ་ཉམས་སྨད་པ་སྙུང་བར་བྱ་བ་ལ་ཡང་། ཡུལ་གང་གིས་སྨད་པ། 
1-425
ཕན་ཡོན། དྲགས་སྐྱོན། དེ་བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་ལྔའི་དང་པོ་ལ། མ་ཞུ་བསྣུམ་ཟོས་ཀྱི་ནད་དང་། བརླ་རེངས་པ་དང་། རིམས་ནད་དང་། གཅིན་སྙི་འགགས་པ་དང་། གཅི་བ་འགགས་པ་དང་། ཚོ་ཆེས་པ་དང་། ཆུ་སེར་གྱི་ནད་དང་། བད་ཀན་རྒྱས་པ་དང་། མཁྲིས་པ་རྒྱས་པ་དང་། སྟོབས་ལྡན་དར་བབས་དང་དགུན་དུས་སོ། །གཉིས་པ་དེ་ལ། མ་སྙོམས་པ་སྙོམས་པར་བྱེད་པ་ཞི་བ་དང་། སློང་བ་ནས་ཕྱིར་འབྱིན་པ་སྦྱང་བ་གཉིས། དང་པོ་ལ། ཟས་སྨན་སྤྱོད་ལམ་དཔྱད་བཞི། དང་པོ་ཉམས་སྟོབས་ཆུང་བ་བསྙུང་བར་བྱ་བ་གཅིག །གཉིས་པ་སྟོབས་འབྲིང་ལ། གྲང་བ་དྲོད་སྐྱེད་པ། ཚད་པ་ལ་སྨིན་པར་བྱེད་པ་གཉིས། གསུམ་པ་སྟོབས་ཆེ་བ་ལ། རྩོལ་བས་བཅག་པ། རྔུལ་དབྱུང་བ་གཅིག །བཞི་པ་སྟོབས་ལྷག་པར་ཆེ་ན། མེ་རྩ་དང་། དུགས་དང་། ལུམས་དང་། གཏར་ཁའི་དཔྱད་བཞི། ཕྱི་མ་ལ། སྦྱོར་བ་མ་ཞུ་བའི་གནས་ནས་སྐྱུགས་ཀྱིས་དྲང་བ། ཞུ་བའི་གནས་ལ་ནི་རུ་ཧ་ཡིས་སྦྱང་བ། ལུས་སྤྱིར་ཏེ་བཤལ་གྱིས་སྦྱང་བ། རྩ་ནད་རྩ་སྦྱོང་སྟེ་དྲིལ་བས་བཅུ་བཞི། གསུམ་པ་དེ་ལ། དབང་པོ་གསལ་བ། ལུས་ཡང་བ། ཡི་ག་བདེ་བ། བྱ་བྱེད་བརྩོན་པ། བཀྲེས་སྐོམ་དུས་གཅིག་འབྱུང་བ། བཤང་བ་དང་རླུང་བདེ་བར་རྒྱུ་བའོ། །བཞི་པ་དེ་ལ། ཟུངས་ཟད་པ། ཤ་སྐེམ་པ། 
1-426
མགོ་འཁོར་བ། གཉིད་མེད་པ། མདངས་ཤོར་བ། སྐད་དམའ་བ། དབང་པོ་ཉམས་པ། ཁ་སྐོམ་པ། ཁ་འགག །བྱིན་པ། བརླ། གཞུག་ཏོ། རྩིབ་ལོགས། སྙིང་ཁ། ཀླད་པ་རྣམས་ན་བ། རིམས་ཀྱིས་འདེབས་པ། སྐྱུགས་འདོད། རླུང་ནད་དེ་བཅོ་བརྒྱད་དེ་རྣམས་ཀྱིས་བཅོས། ཕན་ཚུན་འགལ་རྐྱེན་སྤང་གཉེན། རླུང་དང་བད་མཁྲིས་རྒྱབ་བསྣོལ་དུ་བཅོས་པ་དང་། རྟེན་བརྟེན་པ་གཅིག་པར་བཅོས་པ་སྟེ། ཡོན་ཏན་དང་སྐྱོན་བཞག་ལག་ལེན་དྲུག་ཅུ། གཉིས་པ་ཁྱད་པར་གྱི་གསོ་ཚུལ་ལ། རླུང་བཅོས། མཁྲིས་བཅོས། བད་ཀན་བཅོས་པ། རྐྱང་པ་བཅོས་པ། ལྡན་པ་བཅོས་པ། འདུས་པ་བཅོས་པ། ཚ་གྲང་གཉིས་སུ་བསྒྲིལ་ཏེ་བཅོས་པའི་ལོ་འདབ་བདུན། དང་པོ་དེ་ལ་རླུང་གསོག་དུས། ཏིལ་མར་ལྕི་སྣུམ། འཇམ་དྲོའི་བཅུད་ཟས། སྤྱོད་ལམ་དྲོ་གནས་སུ་བསྡད་པ། ཡིད་འོང་གི་ཚིག་སྙན་པ། གཉིད་ལོག །གོས་དྲོ་བའོ།

第十，治疗方法的内容主干
第十，治疗方法的内容主干包括：共同治疗方法和特殊治疗方法两个分支。第一种包括增强力量和削弱衰减两个小分支。第一种包括：增强的对象、从哪里增强、增强的益处、过度增强的缺点、其治疗方法五个方面。第一种包括风大、精华耗尽、新婚疲劳、孕妇分娩后、失血、肺破损、老人失眠、悲伤疲劳、苦行者、劳累疲惫和春季时节。第二种包括：有营养的食物和药酥两种，温和的治疗方法和洗浴涂抹按摩三种，行为方面有睡眠、安静休息和心情愉悦三种。第三种包括力量增长和战胜疾病两种。第四种包括：过度导致脂肪过多、肿块、肿瘤、愚钝、身体沉重、痰多、粘液增长七种。第五种是治疗这些疾病的一种方法。第二，削弱衰减方面也包括：
何种对象需要削弱，益处，过度削弱的缺点，其治疗方法五个方面。第一种包括：消化不良油腻食物引起的疾病、腿部僵硬、瘟疫、尿糖阻塞、小便阻塞、过度肥胖、水液病、粘液增长、胆汁增长、力量充沛的壮年时期和冬季。第二种包括：使不平衡平衡的平息法，和从根源排出的净化法两种。第一种包括：食物、药物、行为和治疗工具四种。第一，对于力量较小者进行减弱的一种方法；第二，对于中等力量者，对寒病产生热，对热病使之成熟两种；第三，对于力量大者，用劳力压制，出汗一种；第四，对于极大力量者，灸疗、熏蒸、浴疗、放血四种治疗方法。后者包括：用呕吐从消化不良处拔除，用灌肠从消化部位净化，用泻药从整个身体净化，用血管清洁剂从血管净化，总共十四种。第三种包括：感官明晰，身体轻盈，食欲良好，行为积极，饥渴同时出现，大便和气体顺畅流动。第四种包括：精华耗尽，肉体消瘦，
头晕，失眠，光彩消失，声音低沉，感官衰弱，口渴，嘴封闭，小腿、大腿、臀部、肋部、心窝、脑部疼痛，发烧，想吐，风病等十八种，并治疗这些疾病；互相对立的避免与采用，风与粘液胆汁交替治疗，依据与所依为一体的治疗，即考虑优点与缺点的六十种实践方法。第二，特殊治疗方法包括：风病治疗、胆病治疗、粘液病治疗、单一疾病治疗、复合疾病治疗、混合疾病治疗、归纳为冷热两类治疗七个方面。第一种包括风积累时期，芝麻油重润柔暖的营养食物，行为上住在温暖处所，说悦耳动听的话语，睡眠，穿暖和的衣服。


 །སྨན་ཐང་ལ་རུས་བཅུད་གསུམ། མགོ་ཁྲེལ། བཅུད་བཞི། ཤིང་ཀུན་གསུམ་ཐང་སྟེ་བཞི། རླུང་ལ་ཕན་པའི་ཕྱི་མ་རྣམས་དང་། འདོན་སྦྱོར་ལ་ཤ་དཀར། སྐྱུར། སྒོག་འདོན་ཏེ་བཞི། དོན་ལྡེ་གུའི་སྦྱོར་བ་ཡིན། རླུང་ལ་ཕན་པའི་རྩ་བའི་སྨན་མར་དང་། མར་རྙིང་དྲོད་ཀྱི་འཇམ་རྩི་དང་། བསྐུ་མཉེ་དང་། སྣུམ་ཅན་གྱི་དུགས་དང་། རླུང་གསང་དུ་མེ་རྩ། གཉིས་པ་དེ་ལ། མཁྲིས་པ་གསོག་དུས་བ་རའི་མར་གསར། བསིལ་ཟས། སྤྱོད་ལམ་བསིལ་སར་དལ་བར་འདུག་པ། 
1-427
དྲི་བཟང་བསིལ་བ་བྱུགས་པ། སྨན་པ་བསིལ་བའི་སྔོ་སྨན་ཐུན་མོང་དུ་སྦྱར་བ། ཐང་སྨན་ཐུན་མོང་དུ་སྦྱར་བ། ལ་སྨན་ཐུན་མོང་དུ་སྦྱར་བ། མཐའ་མ་དེ་ལ། ཚ་བ་རབ་འབྲིང་མཐའ་གསུམ་ལ། ག་པུར་ཙན་དན་གི་ཝང་གཙོ་བོར་བྱས་ཏེ་སྦྱར་བས་གསུམ། བཤལ། རྔུལ་དབྱུང་། ཆུའི་འཁྲུལ་འཁོར། གཏར་ཁ། བསིལ་བའི་དུགས། གསུམ་པ་དེ་ལ། བད་ཀན་གསོག་དུས། སྦྲང་རྩི། ཡང་རྩུབ་ཀྱི་ཟས་དྲོ་ལ་ཆུང་བར་ཟ་བ། སྤྱོད་ལམ་མེ་ཉི་བསྲོ་བ། གོས་དྲོ་བ་གྱོན་པ། སྐམ་སར་རྩོལ་བས་འཆག་པ། ཉིན་གཉིད་ལོག་པ། སྨན་ལ་ཐང་ཕྱེ་གཉིས། དང་པོ་ལ། ལན་ཚྭའི་ཐང་། ཚ་བའི་ཐང་། དེ་གཉིས་འདྲེས་པའི་ཐང་སྟེ་གསུམ། ཕྱི་མ་ལ། སེ་འབྲུའི་སྦྱོར་བ། དྭ་ལིས། ཐལ་སྨན་གྱི་སྦྱོར་བ་གསུམ་མོ། །མདོར་བསྡུས་ན། ཚ་སྐྱུར་ཡང་རྩུབ་རྣོ་བ་བརྟེན་པ། དཔྱད་དུ་སྐྱུགས་ལ། དུགས་དང་། མེ་རྩ། ཐུར་མ། བཞི་པ་རྐྱང་བར་བཅོས་པ་ལ། རླུང་འཇམ་རྩི་བཅུད་ཀྱིས་བཅོས་པ། མཁྲིས་པ་བཤལ་བསིལ་གྱིས་བཅོས་པ། བད་ཀན་སྐྱུགས་དང་དྲོད་ཀྱིས་བཅོས་པ་གསུམ། ལྔ་པ་རླུང་དང་མཁྲིས་པར་ལྡན་པ་བསིལ་བཅུད་ལྡན་པས་བཅོས་པ། བད་མཁྲིས་ལྡན་པ་བསིལ་ལ་ཡང་པས་བཅོས་པ། བད་རླུང་ལྡན་པ་དྲོད་ལ་བཅུད་པས་བཅོས་པ་སྟེ་གསུམ། དྲུག་པ་འདུས་པ་བཅོས་པ་ནི། སིལ་བཅུད་ཡང་པ་གསུམ་འཛོམ་པས་བཅོས་པ་གཅིག །
1-428
བདུན་པ་ཚ་གྲང་གཉིས་སུ་འདྲིལ་ཏེ་བཅོས་པ་ལ། ཚ་བ་ཐམས་ཅད་བསིལ་གྱིས་བཅོས་པ། གྲང་བ་ཐམས་ཅད་བད་ཀན་ལྟར་བཅོས་པ། རླུང་ནི་ཚ་གྲང་གང་དང་འབྲེལ་བ་དེ་ལྟར་དུ་བཅོས་པ་གསུམ་སྟེ། ལག་ལེན་དྲུག་ཅུ། ཡོངས་སུ་དྲིལ་བས་ལག་ལེན་སུམ་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ་ཡིན་ནོ།། །།
༈ བཅུ་གཅིག་པ་བྱ་བྱེད་སྨན་པའི་གནས་ཀྱི་སྡོང་པོ།
བཅུ་གཅིག་པ་བྱ་བྱེད་སྨན་པའི་གནས་ལ། རྒྱུ་དང་། ངོ་བོ། ངེས་ཚིག །དབྱེ་བ། ལས། འབྲས་བུ་སྟེ་ཡལ་ག་དྲུག །དང་པོ་ལ། སྨན་པ་བློ་དང་ལྡན་པ། བསམ་པ་དཀར་པ། དམ་ཚིག་ལྡན་པ། རྣམ་པ་གཟོ་བ། བྱ་བ་ལ་བརྩོན་པ། མི་ཆོས་མཁས་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་དྲུག །གཉིས་པ་ལ། ཉེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པ། གནོད་བྱའི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པ། གཉེན་པོའི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་གསུམ། གསུམ་པ་ལ། སྨན་པ་ཞེས་པ་དང་། ལྷ་རྗེ་ཞེས་བརྗོད་པའི་ལོ་འདབ་གཉིས། བཞི་པ་ལ། སྨན་པ་བླ་ན་མེད་པ་དང་། ཁྱད་པར་ཅན། ཕལ་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་གསུམ། ལྔ་པ་ལ། ཐུན་མོང་པའི་ལས་དང་། ཁྱད་པར་གྱི་ལས་ཏེ་ལོ་འདབ་གཉིས། དྲུག་པ་ལ། གནས་སྐབས་ཀྱི་འབྲས་བུ་དང་། མཐར་ཐུག་གི་འབྲས་བུ་སྟེ་ལོ་འདབ་གཉིས་སོ། །རྒྱུད་བཞིའི་བཤད་པ་གཞན་ལ་ཕན་པའི་གཏེར་ལས། བཤད་རྒྱུད་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའི་སྐབས་གཉིས་པའོ།

药汤有三种骨髓精华、头甲、四种精华、三种阿魏汤等四种；对风有益的外用药和配方中的白肉、酸味、蒜提取等四种；具体是软膏配方；对风有益的主要药酥和陈酥热性灌肠药，以及涂抹按摩、油性熏蒸、风脉灸疗。第二种包括：胆病积累时期用新鲜牛油、凉性食物、行为上在凉爽处所安静休息，
涂抹芳香凉性物质，药物使用凉性草药的常规配方，常规的汤剂配方，常规的散剂配方。最后包括：对强中弱三种热病，以樟脑檀香麝香为主要成分配制的三种药物；泻药、发汗、水疗、放血、凉性熏蒸。第三种包括：粘液积累时期，使用蜂蜜，食用温热轻粗的少量食物，行为上在火旁日光下取暖，穿暖和衣服，在干燥处所劳力行走，白天睡觉；药物有汤剂和散剂两种。第一种包括：咸味汤、辛热汤、两者混合的汤三种；后者包括：谷粒配方、菖蒲、灰药配方三种。简而言之，使用辛热酸味轻粗锐利的药物，治疗方法用催吐、熏蒸、灸疗、探针。第四，单一疾病的治疗包括：用柔和灌肠滋补治疗风病、用泻药凉性治疗胆病、用催吐和温热治疗粘液病三种。第五，治疗风胆复合病用凉性滋补，治疗粘液胆复合病用凉性轻粗，治疗粘液风复合病用温热滋补三种。第六，治疗混合病即用凉性滋补轻粗三者结合治疗一种。
第七，归纳为冷热两类的治疗包括：所有热病用凉性治疗，所有冷病如粘液病治疗，风病则根据其与冷热哪种相关而相应治疗三种；实践方法六十种。总计实践方法三百六十种。
第十一，医疗工作者的内容主干
第十一，医疗工作者的内容包括：原因、本质、定义、分类、职责、结果六个分支。第一种包括：医生具有智慧、善良心态、有诚信、礼貌、勤奋、精通世俗知识六个方面。第二种包括：了解病症特征、了解受损对象特征、了解对治特征三个方面。第三种包括：称为"医生"和称为"神医"两个方面。第四种包括：无上医生、特殊医生、普通医生三个方面。第五种包括：共同职责和特殊职责两个方面。第六种包括：暂时性结果和究竟结果两个方面。此为《四部医典释》利益他者之宝藏中，《释医典》详解第二章。


། །།
༄། །མན་ངག་རྒྱུད་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའི་སྐབས་ཏེ་གསུམ་པ།
གསུམ་པ་མན་ངག་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ལ། 
1-429
དེ་ནས་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཚོ་མཛད་སྨན་གྱི་བླ་བཻ་ཌཱུཪྻ་འོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལས་བཞེངས་ཏེ་དགོས་འདོད་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་སོ་ཞེས་པ་ནས། ཁྱོད་ཀྱིས་དྲིས་ཤིག་ང་ཡིས་བཤད་ལུང་སྦྱིན། ཞེས་པའི་བར་གྱིས་མདོར་བསྟན། དྲང་སྲོང་ཡིད་ལས་སྐྱེས་ཀྱིས་འདི་སྐད་ཞུས་སོགས་རྩ་བ་བརྒྱད། སྐབས་བཅོ་ལྔ། ལེའུ་གོ་ལྔས་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ལས། དང་པོའི་ལུས་གསོ་བའི་ཡན་ལག་དང་། བྱིས་པ་དང་། མོ་ནད་དང་། གདོན་དང་། མཚོན་དང་། དུག་དང་། རྒས་པ་དང་། རོ་ཙ་བ་གསོ་བའི་ཡན་ལག་སྟེ་རྩ་བ་བརྒྱད། དང་པོ་ལ། ཉེས་གསུམ་གསོ་བའི་སྐབས་དང་། ཁོང་ནད་དང་། ཚད་པ་དང་། ལུས་སྟོད་དང་། དོན་སྣོད་དང་། གསང་ནད་དང་། འཐོར་བུ་དང་། ལྷན་སྐྱེས་རྨའི་ནད་གསོ་བ་སྟེ་བརྒྱད། བྱིས་ནད། མོ་ནད། གདོན། མཚོན། དུག་ནད། རྒས་པ། རོ་ཙ་བ་གསོ་བ་ལ་རེ་རེ་སྟེ་སྡོང་པོ་བཅོ་ལྔ། དང་པོ་ལ། རླུང་། མཁྲིས་བད་ཀན། འདུས་ནད་སྨུག་པོ་བཅོས་པ་སྟེ་ཡལ་ག་བཞི། དང་པོ་ལ། རྒྱུ་རྐྱེན་དང་། དབྱེ་བ་དང་། རྟགས་དང་། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་བཞི། དང་པོ་ལ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་ལོ་འདབ་གཉིས། གཉིས་པ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་ལས་ཀྱང་ཕྲེའུར་གྱེས་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། 
1-430
རིགས་དང་གནས་ཀྱི་དབྱེ་བའི་ལོ་འདབགཉིས། དང་པོ་གཞན་རྒྱུད་ལོག་པའི་ལམ་དུ་ཞུགས་པ་སྟེ། ཨ་ཝ་ཏ་ལ་སོགས་པ་སྔར་བཤད་པ་ཉི་ཤུ། དེ་དག་བསྡུ་ན་རེངས་པ་དང་། འཁུམས་པ་དང་། བསྐུམས་པ་དང་། སྦོས་པ་དང་། འཆེས་པ་དང་། གཟེར་བ་དང་། འཕྲོས་པ་དང་། ལྐུགས་པའམ་འབོགས་པ་སྟེ་བརྒྱད་དུ་འདུའོ། །གཉིས་པ་རང་རྒྱུད་གནོད་བྱ་ལ་ཞུགས་པ་སྟེ། བདུན་གྱི་དང་པོ་པགས་འགྲམས་ལ་གཅིག །གཉིས་པ་ཤ་ལ་རྒྱས་པ་ལ། ཤ་དང་ཚིལ་ཞུགས་གཉིས། གསུམ་པ་རྩ་ལ་རྒྱུག་པ་ལ། རྩ་ཁྲག་ཆུ་བར་རྒྱུག་པ་གསུམ། བཞི་པ་རུས་ལ་ཞེན་པ་ལ། རུས་ཚིགས། རྐང་། བཅུད་ལ་ཞུགས་པ་བཞི། ལྔ་པ་དོན་ལ་བབས་པ་ལ། གློ་བར། སྙིང་ལ། མཆིན་པར། མཚེར་པར། མཁལ་མར་ཞུགས་པ་དང་ལྔ། དྲུག་པ་སྣོད་དུ་ལྷུང་བ་ལ། ཟས་ལ། མ་ཞུ་བ་ལ། ཞུ་བའི་གནས་ལ། མཁྲིས་པ་ལ། བཤང་བ་ལ། གཅི་བ་ལ། མངལ་དུ་ཞུགས་པ་སྟེ་བདུན། བདུན་པ་དབང་པོ་ལྔ་ལ་མེ་ཏོག་ཤར་བ་ལ། མགོ་མིག །རྣ་བ། སྣ། སོ། ལྕེ། ལུས་ཀུན་ལ་ཞུགས་པ་སྟེ་དྲིལ་བས་ཉེར་དགུ། དེ་དག་མདོར་བསྡུ་ན། མགོ སྙིང་། གློ། མཆིན། ཕོ། ལོང་། མཁལ་རླུང་སྟེ་བདུན་དུ་འདུའོ།

第三，《教诫续》详解部分
第三，《教诫续》的详细解释，
此后，导师薄伽梵医王药师琉璃光王从那三摩地中起身，进入名为"满足所需所愿"的三摩地中，如此等等，直至"你问吧，我将给予教言"为止是概述。从智慧仙人这样请问开始，有八个根本部分、十五个章节、九十五个单元详细解释。首先是治疗身体的部分、小儿科、妇科、鬼神病、外伤、中毒、老年病、壮阳八个根本部分。第一部分包括：治疗三种过失的章节、内脏疾病、热病、上半身、脏腑、隐秘疾病、零散疾病、先天性伤病八种。小儿科、妇科、鬼神病、外伤、毒病、老年病、壮阳治疗各一种，共十五个主干。第一部分包括：治疗风病、胆病、粘液病、混合疾病紫色病四个分支。第一种包括：病因条件、分类、症状、治疗方法四个小分支。第一种包括：病因和条件两个方面。第二种包括：一般和特殊两个更小分支。第一种包括：
种类和位置的分类两个方面。第一种进入他脉错误通道，即阿瓦塔等前述二十种。归纳这些为：僵硬、收缩、弯曲、肿胀、伸展、刺痛、扩散、口哑或穿孔八种。第二种进入自脉受损部位，即七种中的第一种皮肤扩散一种；第二种扩散到肉中，进入肉和脂肪两种；第三种流动于脉中，流动于脉、血、水道三种；第四种粘着于骨中，进入骨节、足骨、骨髓四种；第五种下降到内脏，进入肺、心、肝、脾、肾五种；第六种堕入腑脏，进入食物、未消化物、消化处、胆、大便、小便、子宫七种；第七种在五感官开花，进入头眼、耳、鼻、牙齿、舌头、全身，总共二十九种。将这些简要归纳为：头、心、肺、肝、胃、大肠、肾风七种。
;


 །གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་གི་ནད་ལ། རྐྱང་པ་དང་འདྲེས་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་གཉིས། དང་པོ་སྲོག་འཛིན་སོགས་ལྔ། 
1-431
གཉིས་པ་དེ་དག་མཁྲིས་པ་དང་། འདྲེས་པ་ལྔ། དེ་དག་བད་ཀན་དང་འདྲེས་པ་ལྔ་སྟེ་བཅུ་བསྡོམས་པས་བཅོ་ལྔ། དྲིལ་བས་རླུང་ནད་རེ་བཞི། མདོར་བསྡུས་གཉིས། བགྲང་བས་དོན་དགུ །གསུམ་པ་རྟགས་ལ། སྤྱི་བརྟག་པ་དང་། མདོར་བསྡུས་པའི་བརྟག་པ་སྟེ། ཡལ་ག་གཉིས་ཀྱི་ཕྱི་མ་ལ། དང་པོ་ལ། སློང་བ་རྒྱུའི་སྒོ་ནས་བརྟག་པ། མཚན་ཉིད་རྟགས་ཀྱི། ཕན་གནོད་གོམས་པའི་སྒོ་ནས་བརྟག་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་གསུམ། བར་མ་ལ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་དྲིལ་བས་ལག་ལེན་དྲུག །བཞི་པ་བཅོས་ཐབས་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་ཐབས་ཏེ་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་ལས་ཀྱང་ཕྲེའུར་གྱེས་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། ཟས། སྤྱོད། སྨན། དཔྱད་དེ་ལོ་འདབ་བཞིའི་སྨན་ལ། ཁུ་བ་ཆང་། འདོན་སྦྱར། ཕྱེ་མ། སྨན་མར་ལྔ། རིམ་པ་བཞིན་དྲུག །ལྔ། བཞི། གཅིག །དྲུག །བཞི་སྟེ་དྲིལ་བས་ལག་ལེན་ཉེར་བརྒྱད། གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་ཐབས་ལ། རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་རྣམས་བཅོས་པ། གནས་ཀྱི། ནད་ཚགས་ཀྱི་བཅོས་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་གསུམ་གྱི་དང་པོ་ལ། ཨ་ཝ་ཏ་རྐྱང་པ་བཅོས་པ་དང་། དེ་བད་ཀན་དང་འདྲེས་པ། དེ་མཁྲིས་པ་དང་འདྲེས་པ། དར་ཡ་ཀན་སོགས། བརླ་རེངས། གཟུགས་ཁུམས་སོགས། སྲན་འཐེང་སོགས། རྩ་འཛིན་སོགས་བཅོས་པ་སྟེ་བརྒྱད། གཉིས་པ་དེ་ལ། ཤ་པགས་ལ་ཞུགས་པ་བཅོས་པ་གཅིག །ཚིགས་ལ། 
1-432
རུས་པ། རྐང་ལ། བཅུད་ལ། རྒྱུས་ཚིགས་རྩ་གཉིས་ལ་གཅིག །ཆུ་བར་ལ། ཁྲག་ལ། སྙིང་ལ། གློ་བར། མཆིན་པར། མཚེར་པར། མཁལ་མར། ཟས་མ་ཞུ་བ་གཉིས་ལ་གཅིག །ཞུ་གནས་སུ། མཁྲིས་པར། མངལ་དུ། བཤང་བར། གཅིན་ལ། མགོར། རྣ་བར། མིག །སྣར། སོར། ལུས་ཀུན་ལ་ཞུགས་པ་བཅོས་པ་སྟེ་རྩ་གསུམ། གསུམ་པ་དེ་ལ། སྲོག་འཛིན་གྱི་རླུང་བཅོས། གྱེན་རྒྱུའི། ཁྱབ་བྱེད་ཀྱི། མེ་མཉམ་གྱི། ཐུར་སེལ་གྱི་རླུང་བཅོས། མཁྲིས་པར་འདྲེས་པ། བད་ཀན་དང་འདྲེས་པ། རེངས་འཁུམས་གཉིས་ལ་གཅིག །བསྐམས་པ། སྦོས་པ། འཆོས་པ། གཟེར་བ། འཕྱིས་པ། ལྐུགས་པ། མགོ་རླུང་། སྙིང་། གློ། མཆིན། ཕོ། ལོང་། མཁལ་རླུང་བཅོས་པ་སྟེ་ཉེར་གཅིག་བསྡོམས་པས་ལག་ལེན་བརྒྱད་ཅུ། །གཉིས་པ་མཁྲིས་ནད་བཅོས་པ་ལ། རྒྱུ་རྐྱེན་དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས། རྗེས་བཅད་དེ་ཡལ་ག་དྲུག །དང་པོ་རྒྱུ་དང་མཐུན་པའི་ལོ་འདབ་གཅིག །གཉིས་པ་ལ། མཚོན། དུག །ཟས། གདོན། རྐྱེན་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞི། གསུམ་པ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་སྒོ་ནས་དབྱེ་པ་སྟེ་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་གཉིས། རིགས་དང་རྟགས་ཀྱི་དབྱེ་བའི་ལོ་འདབ་གཉིས། དང་པོ་ལ་བཞིའི་དང་པོ། ནད་བཞིའི་མཁྲིས་པ་ཐང་ལ་ལྷགས་པ་ལ་གཅིག །གཉིས་པ་མེ་དྲོད་ཀྱི་མཁྲིས་པ་གཞན་གྱུར་བ་ལ། རླུང་གི་གནས་གྱུར། མ་ཞུ་བའམ་བད་ཀན་གྱི་གནས་གྱུར། ཁྲག་གི་གནས་གྱུར་ཏེ་གསུམ། 
1-433
གསུམ་པ་སྣོད་ཀྱི་མཁྲིས་པ། ཁ་ལུང་ཁ་ཤོར་ལ། མཆིན་པ་རྒྱས་པའམ། སྐྲངས་སམ། སྐྲན་གྱིས་མཁྲིས་ཡུལ་ཕྲོགས་པས་མཁྲིས་པ་དབང་མེད་དུ་ཕྱིར་ཁ་ལུད་པ། ཕོ་སྐྲན་གྱིས་མཁྲིས་ཡུལ་ཕྲོགས་པའི་དང་། མཁྲིས་པ་རང་ལ་སྐྲན་ཞུགས་པའི་ཁ་ལུད་དང་། འགྲམས་སམ་རླུང་རྐྱེན་གྱིས་མཁྲིས་པ་ཁ་ཤོར་བ་སྟེ་བཞི། བཞི་པ་ཐུན་མོང་གི་མཁྲིས་པ་རྩ་ལ་རྒྱུག་པ་དང་། འགྲམས་ཚད་མཁྲིས་པར་བབས་པའི་རྩར་རྒྱུག །འཁྲུགས་ཚད་མཁྲིས་པར་བབས་པའི། རིམས་ཚད་མཁྲིས་པར་བབས་པའི། ཟས་སྤྱོད་རང་བཞིན་གྱིས་མཁྲིས་པ་འཕེལ་བས་རྩར་རྒྱུག་པ་བཞིའི་ཕྱི་མ་ལ། ཤ་སེར་དང་མིག་སེར་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ནས་བསྡོམས་པས་བཅུ་གསུམ་མོ། །མདོར་བསྡུ་ན། རྩ་བ་བཞིར་ཕྱེ་བའི་ཐོག་མཐའ་གཉིས་ཁྲག་དང་མཁྲིས་པ་འཕེལ་བ་ཡིན་པས་རང་རྒྱུད་ཅན་ཞེས་བྱ། དོན་ཚད་པ་ཡིན་ནོ། །བར་མ་གཉིས་རྐྱེན་སྟོབས་ཀྱི་མཁྲིས་པའི་ཡུལ་ཕྲོགས་ནས་མཁྲིས་པ་ཉམས་པ་ཡིན་པས་གཞན་རྒྱུད་ཅན་ཞེས་བྱ་དོན་གྲང་བའོ།

第二，特殊疾病包括：单一的和混合的两个方面。第一种是持命风等五种，
第二种是这些与胆病混合的五种，这些与粘液病混合的五种，共十五种。总计风病六十四种。简要归纳为两种，计数为九种。第三，症状包括：一般检查和简要检查两个分支，后者包括：首先从病因方面检查，特征症状方面，从有益无害习惯方面检查三个方面。中间部分一般和特殊总结实践方法六种。第四，治疗方法包括：一般和特殊治疗方法两个更小分支。第一种包括：食物、行为、药物、治疗工具四个方面，其中药物包括：液体酒、配方、散剂、药酥五种。依次有六、五、四、一、六、四种，总计实践方法二十八种。第二种特殊治疗方法包括：治疗各类型、治疗各位置、治疗各种疾病三个方面。第一种包括：治疗单一的阿瓦塔、与粘液混合的阿瓦塔、与胆混合的阿瓦塔、治疗达亚坎等、腿僵硬、身体收缩等、豆瘸等、脉抓等八种。第二种包括：治疗进入肉皮者一种，关节、
骨骼、足、精髓、肌腱关节和脉两处一种，水道、血液、心、肺、肝、脾、肾、未消化食物两处一种，消化处、胆、子宫、大便、小便、头部、耳朵、眼睛、鼻子、牙齿、全身进入者的治疗，共二十三种。第三种包括：治疗持命风、上行风、遍行风、平等火风、下行风，与胆混合的，与粘液混合的，僵硬收缩两者一种，干枯、肿胀、伸展、刺痛、扩散、口哑、头风、心、肺、肝、胃、大肠、肾风的治疗，共二十一种，总计实践方法八十种。第二，治疗胆病包括：病因条件、分类、症状、治疗方法、后续处理六个分支。第一种病因和条件一个方面。第二种包括：武器、毒、食物、鬼神、条件四个方面。第三种包括：从一般和特殊角度分类两个小分支。种类和症状分类两个方面。第一种包括四类中的第一类，疾病四种中的胆在平地遭遇一种。第二种消化之火的胆转变为，风的转化、未消化或粘液的转化、血的转化三种。
第三种腑脏的胆，口溢或外泄，肝扩张或肿胀或瘤夺取胆位置导致胆无法控制地外溢，胃瘤夺取胆位置的溢出，胆本身有瘤的溢出，扩散或风条件导致的胆外泄四种。第四种普通胆流动于脉中，扩散热降于胆的流于脉，混乱热降于胆的，疫热降于胆的，食物行为本性增长的胆流于脉四种，后者分为肉黄和眼黄两种，总共十三种。简要归纳：分为四类的首尾两种是血和胆增长，故称为自身原因，是脏腑热病。中间两种是因强大条件夺取胆的位置导致胆受损，故称为他缘，是脏腑寒病。
;


 ། གཉིས་པ་གནས་སམ་རྟགས་ཅན་གྱི་དབྱེ་བ་ལ་བདུན་གྱི། པགས་པ་ལ་གྲམས་པ། རྩ་རུ་རྒྱུག་པ། རུས་ལ་ཞེན་པ་རྣམས་ལ་རེ་རེ། དོན་ལ་བབས་པ་ལ། སྙིང་། གློ་བ། མཆིན་པ། མཚེར་པ། མཁལ་མར་ཞུགས་པ་ལྔ། སྣོད་དུ་ལྷུང་བ་ལ། ཕོ་བ་དང་། ལོང་ལ། རྒྱུ་མར། ལྒང་པ་དང་། མངལ་དུ་ཞུགས་པ་སྟེ་ལྔ། 
1-434
དབང་པོ་ལྔ་ལ་མེ་ཏོག་ཤར་བ་ལ། མགོ་ལ། མིག་ལ། རྣ་བར། སྣ་ལ། ལྕེ་ལ། ལུས་ཀུན་ལ་ཞུགས་པ་སྟེ་བསྡོམས་པས་ཉི་ཤུ། གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་གི་དབྱེ་བ་ལ། རྐྱང་པ་དང་། འདྲེས་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་གཉིས། དང་པོ་འཇུ་བྱེད་སོགས་ལྔ། གཉིས་པ་དེ་དག་རླུང་དང་འདྲེས་པ་ལྔ། བད་ཀན་དང་འདྲེས་པ་ལྔ་སྟེ་བཅོ་ལྔ། དེ་དག་ཀྱང་ཚ་གྲང་གཉིས་སུ་སྡུད། བསྡོམས་པས་མཁྲིས་ནད་ཞེ་བདུན་ནོ། །རིགས་དང་གནས་ཀྱི་མདོར་བསྡུས་གཉིས་གཉིས། བསྣན་པས་ང་གཅིག བཞི་པ་རྟགས་ལ། སྤྱི་རྟགས་དང་བྱེ་བྲག་གི་རྟགས་ཏེ་ལོ་འདབ་གཉིས་ཏེ་དང་པོ་ལ། སྤྱི་རྟགས། ཚ་བའི། གྲང་བའི་རྟགས་ཏེ་གསུམ། གཉིས་པ་ལ། རིགས། གནས། བྱེ་བྲག་གི་རྟགས་ཏེ་བསྡོམས་པས་ལག་ལེན་དྲུག །ལྔ་པ་བཅོས་ཐབས་ལ་ཡང་། སྤྱི་བཅོས་དང་། བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་ཏེ་ལོ་འདབ་གཉིས། དང་པོ་ལ། མཁྲིས་ནད་ཚ་བའི་སྨན་དཔྱད་ཟས་སྤྱོད་ལམ་བཞི། དང་པོ་ལ། ཐང་གཉིས། ཕྱེ་མ་གཉིས། གཉིས་པ་ལ་གཏར། སྦྱང་བ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱི་མར་བསྡུ་སྦྱང་ཞི་གསུམ་གྱི་མཐའ་མ་ལ་གསུམ་མོ། །གཉིས་པ་ལ། མཁྲིས་པ་གྲང་བའི་སྨན་དཔྱད་ཟས་སྤྱོད་ཀྱི་བཞི། སྔ་མ་ལ་གཉིས། བར་མ་ལ་སྐྱུགས་བཤལ་ཞི་བྱེད་གཏར་བའི་སྡོམ་དང་བསྡོམས་པས་ཉི་ཤུའོ། །གཉིས་པ་ལ། རིགས་གནས། བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་གསུམ་གྱི་སྔ་མ་ལ། 
1-435
གནས་གྱུར་གསུམ། ཁ་ལུང་གསུམ། རྩ་རྒྱུག་གི་ཤ་སེར། མིག་སེར་བཅོས་པ་བརྒྱད། དེའི་དང་པོ་རླུང་གི་གནས་གྱུར། ཟས་སྨན་སྦྱོང་དཔྱད། མ་ཞུ་བ་བད་ཀན་གྱི་གནས་གྱུར་ལ། སྨན་གཉིས། སྦྱང་ཞི་གཉིས། དཔྱད་ཁྲག་གི་གནས་གྱུར་ལ། སྨན་དཔྱད་གཉིས་ལ་མཆིན་སྐྲན་ཁ་ལུད་ལ། སྨན་གཏར་སྦྱོང་། མེ་སྐྲན་གྱི་ཁ་ལུད་ལ། སྨན་དཔྱད་ལ་གཉིས། མཁྲིས་སྐྲན་ལ། སྨན་གཉིས། གཏར་སྦྱོང་སྲེག །ཤ་སེར་སྨན་གཏར་སྦྱང་ཞི། མིག་སེར་ལ་ཐང་སྦྱར་གཏར་སྨན་གཉིས་ཏེ་སོ་གཅིག་གོ །

第二，位置或症状的分类包括七种：扩散于皮肤，流动于脉，粘着于骨各一种；下降到内脏，包括进入心、肺、肝、脾、肾五种；堕入腑脏，包括进入胃、大肠、小肠、膀胱、子宫五种；
在五感官开花，包括进入头、眼、耳、鼻、舌、全身，总共二十种。第二，特殊分类包括：单一的和混合的两个方面。第一种消化作用等五种，第二种这些与风混合的五种，与粘液混合的五种，共十五种。这些又归纳为冷热两类。总计胆病四十七种。种类和位置的简要归纳各两种，加起来五十一种。第四，症状包括：一般症状和特殊症状两个方面。第一种包括：一般症状、热性、寒性症状三种。第二种包括：种类、位置、特殊症状，总计实践方法六种。第五，治疗方法也包括：一般治疗和特殊治疗两个方面。第一种包括：胆热病的药物、治疗工具、食物、行为方式四种。第一种包括：两种汤剂，两种散剂；第二种包括放血、净化两种，后者包括收敛净化平息三种，最后一种有三种方法。第二种包括：胆寒病的药物、治疗工具、食物、行为四种。前者有两种，中间有催吐泻药平息治疗放血等总结，总共二十种。第二种包括：治疗各种类位置、特殊治疗三种，前者包括：
治疗三种转化状态，三种口溢，流于脉的肉黄、眼黄八种。其中第一种风的转化，食物药物净化治疗；未消化粘液的转化，两种药物，净化平息两种，治疗；血的转化，药物治疗两种；肝瘤口溢，药物放血净化；胃瘤的口溢，药物治疗两种；胆瘤，两种药物，放血净化灼烧；肉黄药物放血净化平息；眼黄使用汤剂配方放血两种药物等，共三十一种。


བར་མ་ལ། པགས་གྲམས་ཤ་རྒྱས་གཉིས་ལ་བསྡོམས་པ། རྩར་ཞུགས། རུས་ཞེན། དང་པོ་ལ། བྱུག་པ་གསུམ་སྦྱོང་གཏར་ལུམས་སྨན་མར། གཉིས་པ་ལ། སྨན་གཏར་སྦྱོང་ཞི། གསུམ་པ་ལ། སྦྱོང་སྨན་ཟས་ལུམས། གཅིག་དྲུག་གཉིས་གཅིག་གཉིས་མཐའ་མ་ལ། འཇུག་བྱེད་མདངས་སྒྱུར་སྒྲུབ་བྱེད། མཐོང་བྱེད། མདོག་གསལ། བད་རླུང་དང་འགྲེས་པ་བཅོས་པའི་སྔ་མར། ཕྱི་རྗེས་གཅོད་པ་ཡལ་ག་དང་མཐུན་པའི་ལོ་འདབ་གཅིག་གཅིག་སྟེ། བསྡོམས་པས་ལྔ་བཅུ། དྲིལ་བས་ལག་ལེན་བརྒྱ་རྩ་གཅིག །གསུམ་པ་བད་ཀན་གྱི་ནད་ལ། རྒྱུ། རྐྱེན། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་ལྔ། དང་པོ་དང་གཉིས་པ་ལ། ཡལ་ག་དང་མཐུན་པའི་ལོ་འདབ་རེ་རེ། གསུམ་པ་དབྱེ་བ་ལ། རང་རྒྱུད་ཅན་དང་། གཞན་རྒྱུད་ཅན་ཏེ། ཡལ་ག་ཕྲེའུ་ལས་ཕྲེའུ་གཉིས། 
1-436
དང་པོ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་དབྱེ་བ་སྟེ་ཕྲེའུ་ལས་ཉག་མར་གྱེས་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། རིགས་དང་གནས་ཀྱི་དབྱེ་བའི་ལོ་འདབ་གཉིས། དང་པོ་ལ། བད་ཀན་ལྷེན་སོགས་དྲུག །གཉིས་པ་ལ་བདུན་གྱི་དང་པོ་བཞི་རེ་རེ། དོན་ལ་བབ་པར། སྙིང་། གློ། མཆིན། མཚེར་པ། མཁལ་མར་བབས་པ་ལྔ། སྣོད་དུ་ལྷུང་བ་ལ། ཕོ་བ། ལོང་། རྒྱུ་མ། མཁྲིས་པ། ལྒང་བ། མངལ་ལྷང་དྲུག །དབང་པོ་ལ་མེ་ཏོག་ཤར་བ་ལ། མགོ །མིག །རྣ་བ། སྣ། ལྕེ་ལྔ། བྱེ་བྲག་གི་དབྱེ་བ་ལ། རྐྱང་པ་དང་འདྲེས་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་གཉིས། དང་པོ་མྱགས་བྱེད་སོགས། གཉིས་པ་དེ་དག་རླུང་དང་འདྲེས་པ་ལྔ། བད་ཀན་དང་འདྲེས་པ་ལྔ་སྟེ་བསྡོམས་པས་བཞི་བཅུ་རྩ་གཅིག །གཞན་རྒྱུད་ཅན་བད་ཀན་སེར་པོ་དང་། སྨུག་པོ་གཉིས་ཏེ་བད་ཀན་གྱི་ནད་ཞེ་གསུམ། བཞི་པ་རྟགས་ལ་སྤྱི་རྟགས། བྱེ་བྲག་གི་རྟགས་ཏེ་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་གཉིས། དང་པོ་ལ། སློང་བ་རྒྱུ་བརྟག་པ། མཚན་ཉིད་རྟགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བརྟག་པ། ཕན་གནོད་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་བརྟག་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་གསུམ། གཉིས་པ་ལ། རིགས། གནས། བྱེ་བྲག་གི་རྟགས་བརྟག་པ་གསུམ་སྟེ་ལག་ལེན་དྲུག །ལྔ་པ་བཅོས་ཐབས་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་ཏེ་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་གཉིས། དང་པོ་ཟས་སྤྱོད་སྨན་དཔྱད་ལོ་འདབ་བཞི། གཉིས་པ་ལ། 
1-437
རིགས་ཀྱི་བཅོས། གནས་ཀྱི་བཅོས། ནད་ཚེགས་ཀྱི་བཅོས། གཞན་དབང་ཅན་གྱི་བཅོས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞི། དང་པོ་ལ། ལྷེན་བཅོས། ལྷེན་སྐྲན་དུ་ཆགས་པ་བཅོས་པ། ལྕགས་དྲེག །མེ་ཉམས། མགུལ་འགགས། གྲུམ་བུ་དཀར་པོ། འཇུ་སྐེམས་བཅོས་པ་སྟེ་བདུན། གཉིས་པ་ལ། པགས་ཤ། རྩ་རུས། སྙིང་། གློ། མཆིན། མཚེར་པ། མཁལ། ཕོ། མཁྲིས། རྒྱུ། ལོང་གཅིག །ལྒང་པ། མངལ། མགོ །རྣ་བ། མིག །སྣ། ལྕེར་ཞུགས་པ་བཅོས་པ་སྟེ་བཅུ་དགུ། གསུམ་པ་ལ། རྟེན་བྱེད། མྱགས་བྱེད། མྱོང་བྱེད། ཚིམས་བྱེད། འབྱོར་བྱེད། རླུང་མཁྲིས་དང་འདྲེས་པ་སེར་པོ། སྨུག་པོ་བརྒྱད་དེ་སོ་བརྒྱད་བསྡོམས་པས་ལག་ལེན་ཞེ་བཞིའོ། །དེ་ལྟར་བད་ཀན་ནི་ལྕི་རྟུལ་བསིལ་བའི་ཕྱིར་ཁོང་ན་ནད་ཀུན་གྱི་རྩ་བ་བྱེད། ཤ་པགས་རྩ་ཚིགས་སོགས་སུ་བྱེར་བ་ཉུང་། རང་གནས་ལས་གཞན་དུ་ཞུགས་པ་དཀོན། ཕལ་ཆེར་མ་ཞུ་བས་རྐྱེན་བྱེད་པས་ཕོ་བར་རྒྱས་པས་བཅོས་པའི་ཚེ་ཕོ་བའི་ཁ་འཛིན་གཅེས་པ་ཡིན་ནོ། །བཞི་པ་འདུས་ནད་སྨུག་པོ་བཅོས་པ་ལ། འདུས་པ་ཞེས་པ་ཡང་། རང་བཞིན་རྒྱུའི་འདུས་པ། བྱུང་ཚུལ་དུས་ཀྱི་འདུས་པ། འདུ་བ་འཁྲུགས་པའི་འདུས་པ་གསུམ་ལ་བྱ་ཞིང་། བར་པ་ནི་མ་སྨིན་པའི་ཚ་བ། མཐའ་མ་དུག་ནད་ཡིན་པས་དེ་གཉིས་བཞག་ནས་སྔ་མ་ལ་སྟོན་ལ། མིང་གཞན་བད་ཀན་སྨུག་པོ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ།

中间部分包括：皮肤扩散肉增长两者合并，进入脉，粘着骨，第一种包括：三种涂抹净化放血浴疗药酥，第二种包括：药物放血净化平息，第三种包括：净化药物食物浴疗，一六二一二种治疗方法；最后包括治疗：消化作用改变光泽成就作用，视觉作用，明亮肤色，治疗与风粘液混合病的前者，后续处理与分支相应的一个方面，总共五十种，总计实践方法一百零一种。第三，粘液病包括：病因，条件，分类，症状，治疗方法五个小分支。第一和第二种与分支相应各一个方面。第三种分类包括：自身性和他缘性两个更小分支。
第一种包括：一般和特殊的分类两个最小分支。第一种包括：种类和位置的分类两个方面。第一种包括：粘液堆积等六种。第二种包括七类中的前四类各一种，下降到内脏，包括下降到心、肺、肝、脾、肾五种；堕入腑脏，包括胃、大肠、小肠、胆、膀胱、子宫六种；在感官开花，包括头、眼、耳、鼻、舌五种。特殊分类包括：单一和混合两个方面。第一种吞咽作用等，第二种这些与风混合的五种，与胆混合的五种，总共四十一种。他缘性的黄粘液和紫粘液两种，总计粘液病四十三种。第四，症状包括一般症状、特殊症状两个小分支。第一种包括：从病因方面检查，从特征症状方面检查，从有益无害方面检查三个方面。第二种包括：种类、位置、特殊症状检查三种，实践方法共六种。第五，治疗方法包括：一般和特殊治疗两个小分支。第一种包括食物行为药物治疗工具四个方面。第二种包括：
治疗各类型、治疗各位置、治疗各疾病、治疗他缘性疾病四个方面。第一种包括：治疗堆积、治疗堆积形成瘤、铁锈、火力减弱、喉咙阻塞、白痹、消化萎缩七种。第二种包括：皮肉、脉骨、心、肺、肝、脾、肾、胃、胆、小肠、大肠一种、膀胱、子宫、头、耳、眼、鼻、舌进入者的治疗十九种。第三种包括：支持作用、吞咽作用、感受作用、满足作用、结合作用、与风胆混合的、黄色、紫色八种，共三十八种，总计实践方法四十四种。如此，粘液因为重浊冷的特性而成为体内所有疾病的根本，在肉皮脉关节等处扩散较少，从自身位置进入其他位置较罕见，大多由未消化而作为条件，在胃部扩张，所以治疗时保持胃口是关键。第四，治疗混合疾病紫色病，所谓"混合"是指：自性病因的混合、产生方式时间的混合、元素紊乱的混合三种。中间是未成熟的热病，最后是毒病，除去这两种后讲述前者，另一个名称也称为紫粘液。


 །དེ་ལ་རྒྱུ། 
1-438
རྐྱེན། གནས། དུས། རིགས། རྟགས། བཅོས་ཐབས། རྗེས་བཅད་དེ་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་བརྒྱད། དང་པོ་བད་ཀན་སོགས་ཀྱིས་རྒྱུ་བྱས་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་གཅིག །གཉིས་པ་ལ། ཚ་བས་རྐྱེན་བྱས་པ་སྨུག་པོ་ཡས་བབས། གྲང་བས་རྐྱེན་བྱས་པ་སྨུག་པོ་མས་ཆགས་ཏེ་ལོ་འདབ་གཉིས། གནས་ལ་རང་གནས་དང་། གཞན་གནས་ཏེ་ལོ་འདབ་གཉིས་ཀྱི་སྔ་མ་ལ། ཕོ་བར་གནས་པ། མཆིན་པར། རྒྱུ་མར། ལོང་དུ་གནས་པ་སྟེ་བཞི། ཕྱི་མ་ལ་ནང་བྱེར་དང་ཕྱི་བྱེར་གྱི་གཉིས། དེའི་དང་པོ་ལ། སྲོག་རྩར་ཞུགས་པ། མཆིན་ལམ་འདྲིལ་བ། ཁྲག་ལ་ཞོན་པ། ཚིགས་པའི་མཁར་ལ་ཞུགས་པ། མགོ་ལ་བྱེར་པ། གློ་བར། སྙིང་ལ། མཚེར་པར། མཁལ་མར། བསམ་སེའུར་བྱེར་བ་སྟེ་བཅུ། དེའི་གཉིས་པ་ལ། ཤ་རྒྱས། པགས་གྲམས། རྩར་བྱེར། ཚིགས་བྱེར་ཏེ་བཞི། བཞི་པ་དུས་ལ། དང་པོ་ཚ་བའི་དུས། བར་དུ་ཚ་གྲང་འཐབ་པའི་དུས། མཐའ་མ་གྲང་བ་ལྡིང་ཆད་པའི་དུས་ཏེ་ལོ་འདབ་གསུམ། ལྔ་པ་རིགས་ལ། བྱེར་བ། རྒྱས་པ། འགྱིངས་པ། འདྲིལ་བ་སྟེ་ལོ་འདབ་བཞི། དང་པོ་ལ། ཕྱི་བྱེར་ནང་བྱེར་གཉིས། གཉིས་པ་རྡོལ་བ་དང་མ་རྡོལ་བ་གཉིས། གསུམ་པ་ལ། གབ་པ་དང་མ་གབ་གཉིས། བཞི་པ་ལ། གསར་པ་རྙིང་པ་གཉིས་གཉིས་ཏེ་བརྒྱད། བསྡོམས་པས་འདུས་ནད་སོ་གཉིས། དྲུག་པ་རྟགས་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་རྟགས་ཏེ་ལོ་འདབ་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ་ལ། 
1-439
རྩ་ཆུ་ནད་རྟགས། ལོ་མ། ཕན་གནོད་བརྟན་པའི་སྒོ་ནས་བརྟག་པ་ལྔ། གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་གི་རྟགས་ལ། ཡུལ་ལ་བརྟག་པ། གནས་སྐབས་དུས་ལ་བརྟག་པ། ནད་ཀྱི་སྒོ་ལ་བརྟག་པ་སྟེ་གསུམ། དྲིལ་བས་ལག་ལེན་བརྒྱད། དེ་ལྟར་སྨུག་པོ་ནི་ཁོང་ནད་ཕལ་གྱི་རྒྱུ། མི་མཁས་པ་དུག་གི ཚ་བའམ། གྲང་བའམ། ས་ནང་དུ་འཁྲུལ་སྲིད་པས་བརྟག་པ་ལ་མཁས་པར་བྱའོ། །བདུན་པ་བཅོས་ཐབས་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་ཐབས་ཏེ་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་ལས་ཕྲེའུར་གྱེས་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། ཟས། སྤྱོད་ལམ། སྨན། དཔྱད་དེ་ལོ་འདབ་བཞི། གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་ལ། གནས་དང་སྦྱར་ཏེ་བཅོས་པ། དུས་དང་སྦྱར་ཏེ་བཅོས་པ། རིགས་དང་སྦྱར་ཏེ་བཅོས་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་གསུམ་གྱི་སྔ་མ་ལ། ཕོ་བར་གནས་ཚེ་བད་ཀན་ལྟར་བཅོས་པ། མཆིན་པར་ཁྲག་ལྟར། རྒྱུ་མར་མཁྲིས་པ་ལྟར། ལོང་དུ་གནས་ཚེ་རླུང་ལྟར་བཅོས་པ་སྟེ་བཞི། བར་པ་ལ་ཚ་དུས་རྒྱས་པ་འཇོམས་པ། འཐབ་དུས་གནས་སུ་ཞི་བར་བྱེད་པ། གྲང་བ་ལྡིང་ཆད་བཅོས་པ་སྟེ་གསུམ། མཐའ་མ་ལ། བྱེར་བ་ཆུང་བ། བྱེར་བ་ཆེ་བ། མགོ སྙིང་། གློ། མཚེར། མཁལ་མ། བསམ་སེའུ། ནང་རྩར། ཕྱིར་ཆིང་། ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་གྱེན་རྡོལ། ཐུར་དུ་རལ་བ། གབ་པ། འགྱིངས་བ། སྨུག་པོའི་སྐྲན་ཤིན་ཏུ་རྙིངས་པ་བཅོས་པ་སྟེ་བཅུ་དྲུག །
1-440
དེ་ལྟར་བསྡོམས་པས་ལག་ལེན་སོ་ལྔ། ལར་སྨུག་པོ་འདུས་ནད་ཡིན་པས་གསོ་དཀའ། ནད་སྒྱུར་ཁ་ལྕི་བས་ལན་རེས་ཞི་མི་ཐུག་བཅོས་བསྐྱར་ཟུངས་ལ་མ་ལྟས་པར་དཔྱད་བསྟུད་དྲག་ན་ནད་དང་ཟུངས་མཉམ་དུ་འཛད་པས། ནད་སྟོབས་ཅུང་ཟད་བྲི་ནས་ལུས་ཟུངས་གསོ་ཡང་ནད་བཅོས་སོ། །དེ་ལྟར་སྐབས་དང་པོ་ལ་ནད་ཉིས་བརྒྱ་ཉེར་ལྔ། ལག་ལེན་བརྒྱ་གྱ་དགུ་ཡོད་དོ། །གཉིས་པ་ཁོང་ནད་བཅོས་པའི་སྡོང་པོ་ལ། མ་ཞུ་བ། སྐྲན། སྐྱ་རྦབ། འོར། དམུ་ཆུ། གཅོང་ཆེན། ཟད་བྱེད་བཅོས་པ་སྟེ་ཡལ་ག་དྲུག །བད་མཁྲིས་རླུང་གིས་འཇུ་བའི་མཐུ་ཉམས་པ་སྟེ། དང་པོར་བད་ཀན་མྱགས་བྱེད་ཀྱིས་མྱགས་མ་ནུས། དེ་ནས་མཁྲིས་པ་འཇུ་བྱེད་ཀྱིས་བཞུ་མ་ནུས། མེ་མཉམ་རླུང་གིས་དྭངས་སྙིགས་འབྱེད་མ་ནུས་པས་མ་ཞུ་བ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ཡང་མ་ཞུ་བ་ནི་ཁོང་ནད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ། འབྲས་བུ་གཅོང་ནད་རྣམས་སོ།

 །དེ་ལ་རྒྱུ། 
1-438
རྐྱེན། གནས། དུས། རིགས། རྟགས། བཅོས་ཐབས། རྗེས་བཅད་དེ་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་བརྒྱད། དང་པོ་བད་ཀན་སོགས་ཀྱིས་རྒྱུ་བྱས་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་གཅིག །གཉིས་པ་ལ། ཚ་བས་རྐྱེན་བྱས་པ་སྨུག་པོ་ཡས་བབས། གྲང་བས་རྐྱེན་བྱས་པ་སྨུག་པོ་མས་ཆགས་ཏེ་ལོ་འདབ་གཉིས། གནས་ལ་རང་གནས་དང་། གཞན་གནས་ཏེ་ལོ་འདབ་གཉིས་ཀྱི་སྔ་མ་ལ། ཕོ་བར་གནས་པ། མཆིན་པར། རྒྱུ་མར། ལོང་དུ་གནས་པ་སྟེ་བཞི། ཕྱི་མ་ལ་ནང་བྱེར་དང་ཕྱི་བྱེར་གྱི་གཉིས། དེའི་དང་པོ་ལ། སྲོག་རྩར་ཞུགས་པ། མཆིན་ལམ་འདྲིལ་བ། ཁྲག་ལ་ཞོན་པ། ཚིགས་པའི་མཁར་ལ་ཞུགས་པ། མགོ་ལ་བྱེར་པ། གློ་བར། སྙིང་ལ། མཚེར་པར། མཁལ་མར། བསམ་སེའུར་བྱེར་བ་སྟེ་བཅུ། དེའི་གཉིས་པ་ལ། ཤ་རྒྱས། པགས་གྲམས། རྩར་བྱེར། ཚིགས་བྱེར་ཏེ་བཞི། བཞི་པ་དུས་ལ། དང་པོ་ཚ་བའི་དུས། བར་དུ་ཚ་གྲང་འཐབ་པའི་དུས། མཐའ་མ་གྲང་བ་ལྡིང་ཆད་པའི་དུས་ཏེ་ལོ་འདབ་གསུམ། ལྔ་པ་རིགས་ལ། བྱེར་བ། རྒྱས་པ། འགྱིངས་པ། འདྲིལ་བ་སྟེ་ལོ་འདབ་བཞི། དང་པོ་ལ། ཕྱི་བྱེར་ནང་བྱེར་གཉིས། གཉིས་པ་རྡོལ་བ་དང་མ་རྡོལ་བ་གཉིས། གསུམ་པ་ལ། གབ་པ་དང་མ་གབ་གཉིས། བཞི་པ་ལ། གསར་པ་རྙིང་པ་གཉིས་གཉིས་ཏེ་བརྒྱད། བསྡོམས་པས་འདུས་ནད་སོ་གཉིས། དྲུག་པ་རྟགས་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་རྟགས་ཏེ་ལོ་འདབ་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ་ལ། 
1-439
རྩ་ཆུ་ནད་རྟགས། ལོ་མ། ཕན་གནོད་བརྟན་པའི་སྒོ་ནས་བརྟག་པ་ལྔ། གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་གི་རྟགས་ལ། ཡུལ་ལ་བརྟག་པ། གནས་སྐབས་དུས་ལ་བརྟག་པ། ནད་ཀྱི་སྒོ་ལ་བརྟག་པ་སྟེ་གསུམ། དྲིལ་བས་ལག་ལེན་བརྒྱད། དེ་ལྟར་སྨུག་པོ་ནི་ཁོང་ནད་ཕལ་གྱི་རྒྱུ། མི་མཁས་པ་དུག་གི ཚ་བའམ། གྲང་བའམ། ས་ནང་དུ་འཁྲུལ་སྲིད་པས་བརྟག་པ་ལ་མཁས་པར་བྱའོ། །བདུན་པ་བཅོས་ཐབས་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་ཐབས་ཏེ་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་ལས་ཕྲེའུར་གྱེས་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། ཟས། སྤྱོད་ལམ། སྨན། དཔྱད་དེ་ལོ་འདབ་བཞི། གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་ལ། གནས་དང་སྦྱར་ཏེ་བཅོས་པ། དུས་དང་སྦྱར་ཏེ་བཅོས་པ། རིགས་དང་སྦྱར་ཏེ་བཅོས་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་གསུམ་གྱི་སྔ་མ་ལ། ཕོ་བར་གནས་ཚེ་བད་ཀན་ལྟར་བཅོས་པ། མཆིན་པར་ཁྲག་ལྟར། རྒྱུ་མར་མཁྲིས་པ་ལྟར། ལོང་དུ་གནས་ཚེ་རླུང་ལྟར་བཅོས་པ་སྟེ་བཞི། བར་པ་ལ་ཚ་དུས་རྒྱས་པ་འཇོམས་པ། འཐབ་དུས་གནས་སུ་ཞི་བར་བྱེད་པ། གྲང་བ་ལྡིང་ཆད་བཅོས་པ་སྟེ་གསུམ། མཐའ་མ་ལ། བྱེར་བ་ཆུང་བ། བྱེར་བ་ཆེ་བ། མགོ སྙིང་། གློ། མཚེར། མཁལ་མ། བསམ་སེའུ། ནང་རྩར། ཕྱིར་ཆིང་། ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་གྱེན་རྡོལ། ཐུར་དུ་རལ་བ། གབ་པ། འགྱིངས་བ། སྨུག་པོའི་སྐྲན་ཤིན་ཏུ་རྙིངས་པ་བཅོས་པ་སྟེ་བཅུ་དྲུག །
1-440
དེ་ལྟར་བསྡོམས་པས་ལག་ལེན་སོ་ལྔ། ལར་སྨུག་པོ་འདུས་ནད་ཡིན་པས་གསོ་དཀའ། ནད་སྒྱུར་ཁ་ལྕི་བས་ལན་རེས་ཞི་མི་ཐུག་བཅོས་བསྐྱར་ཟུངས་ལ་མ་ལྟས་པར་དཔྱད་བསྟུད་དྲག་ན་ནད་དང་ཟུངས་མཉམ་དུ་འཛད་པས། ནད་སྟོབས་ཅུང་ཟད་བྲི་ནས་ལུས་ཟུངས་གསོ་ཡང་ནད་བཅོས་སོ། །དེ་ལྟར་སྐབས་དང་པོ་ལ་ནད་ཉིས་བརྒྱ་ཉེར་ལྔ། ལག་ལེན་བརྒྱ་གྱ་དགུ་ཡོད་དོ། །གཉིས་པ་ཁོང་ནད་བཅོས་པའི་སྡོང་པོ་ལ། མ་ཞུ་བ། སྐྲན། སྐྱ་རྦབ། འོར། དམུ་ཆུ། གཅོང་ཆེན། ཟད་བྱེད་བཅོས་པ་སྟེ་ཡལ་ག་དྲུག །བད་མཁྲིས་རླུང་གིས་འཇུ་བའི་མཐུ་ཉམས་པ་སྟེ། དང་པོར་བད་ཀན་མྱགས་བྱེད་ཀྱིས་མྱགས་མ་ནུས། དེ་ནས་མཁྲིས་པ་འཇུ་བྱེད་ཀྱིས་བཞུ་མ་ནུས། མེ་མཉམ་རླུང་གིས་དྭངས་སྙིགས་འབྱེད་མ་ནུས་པས་མ་ཞུ་བ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ཡང་མ་ཞུ་བ་ནི་ཁོང་ནད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ། འབྲས་བུ་གཅོང་ནད་རྣམས་སོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
这是关于医学内容的藏文原文的中文翻译：
在此，因、缘、处所、时间、类别、症状、治疗方法、后续治疗，共八个分支。第一，以痰湿等为因，这是一片叶子。第二，关于缘：以热为缘的紫色从上降，以寒为缘的紫色从下生，这是两片叶子。处所分为自处和他处，这是两片叶子。前者包括：居于胃、居于肝、居于肠、居于大肠，共四种。后者分为内散和外散两种。其中第一种内散包括：进入生命脉、盘绕肝道、附着血液、进入关节堡垒、散布于头部、散布于肺、散布于心、散布于脾、散布于肾、散布于膀胱，共十种。第二种外散包括：肌肉扩张、皮肤弥漫、散布于筋脉、关节散布，共四种。第四，时间方面：初期热相时期，中期冷热相争时期，后期寒相消散时期，这是三片叶子。第五，类别方面：散布型、扩张型、膨胀型、盘绕型，这是四片叶子。第一种分为外散和内散两种。第二种分为溃烂和未溃烂两种。第三种分为隐藏和未隐藏两种。第四种分为新发和陈旧两种，共八种。总计三十二种聚合病。第六，症状方面：分为一般症状和特殊症状两片叶子。
第一种包括：脉象、尿液、病状、舌象、通过益害稳定性进行判断，共五种。第二种特殊症状包括：通过地域进行判断，通过时机进行判断，通过病门进行判断，共三种。总结有八种操作方法。如此，紫色（疾病）是多数内病的原因，不熟练者可能将其误认为毒热、寒、或地内，所以应当精通诊断。第七，治疗方法方面：分为一般治疗方法和特殊治疗方法，从分支延伸出更细的分支，共两类。第一类包括：饮食、行为方式、药物、外治，这是四片叶子。第二类特殊治疗包括：根据处所治疗、根据时间治疗、根据类别治疗，这是三片叶子。其中第一种治疗：居于胃时如痰湿治疗，居于肝时如血液治疗，居于肠时如胆治疗，居于大肠时如风治疗，共四种。中间一种治疗：热相扩张期控制，相争期于原位平息，寒相消散期治疗，共三种。最后一种治疗：小型散布，大型散布，头部、心、肺、脾、肾、膀胱、内脉、外扩、极度扩张上溃、向下破裂、隐藏、膨胀、治疗陈旧性紫色瘤，共十六种。
总计三十五种操作方法。通常，紫色病属于聚合病，难以治愈。疾病变化复杂，一次治疗可能无法彻底治愈，需要重复治疗，如果不考虑身体元素而连续进行强烈治疗，疾病和身体元素会同时消耗，应当在疾病稍有减轻后恢复身体元素，再治疗疾病。这样，第一章节包含二百二十五种疾病，一百二十九种操作方法。第二，治疗内病的主干包括：消化不良、肿瘤、白水病、浮肿、水肿、重症慢性病、消耗症的治疗，共六个分支。风胆痰影响消化能力减弱：首先痰湿的咀嚼功能无法咀嚼，然后胆汁的消化功能无法消化，平衡之风无法分离精华与渣滓，因此称为消化不良。消化不良是所有内病的原因，果实则是各种慢性病。


 །དང་པོ་ལ། རྒྱུ། རྐྱེན། གྱུར་ཚུལ། དབྱེ་བ། རྟགས། དེའི་བཅོས་ཐབས་ཏེ་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་དྲུག །དང་པོ་བད་ཀན་ལྕི་ཞིང་བསིལ་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་གཅིག །གཉིས་པ་ལ། རྟེན་མ་གོམས་པ། མི་འཕྲོད་པ། ངོ་བོས་མི་འཇུག་བའི་རྐྱེན་བྱེད་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་བཞི། གསུམ་པ་ལ། གཅོང་ཇི་ལྟར་སྐྱེད་པའི་ལོ་འདབ་གཅིག །བཞི་པ་ལ་རྫས་ཀྱི་དབྱེ་བ། ངོ་བོའི། 
1-441
རིགས། གྲོགས། དུས་ཀྱི་དབྱེ་བ་སྟེ་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་ལས་ཕྲེའུར་གྱེས་པ་ལྔ། དང་པོ་ལ། གྱོང་། བརླན་སྣུམ་མ་ཞུ་བ་སྟེ་ལོ་འདབ་གསུམ་གྱི་དང་པོ་ལ། རྩམ་པ། སྡོ་དང་། ཤ་རིད། གཉིས་པ་ལ། ཆང་ཆུ། འོ་མ། ཞོ་ད་ར། ཇ་ལྔ། གསུམ་པ་ལ། རྩི་མར། འབྲུ་མར། ཚིལ། ཞག །རྐང་སྟེ་ལྔ། ཞར་རོ་དང་སྨན་མ་ཞུ་བ་སྟེ་བཅོ་ལྔ། གཉིས་པ་ལ། སྙིགས་མ་མ་ཞུ་བ་དང་། དྭངས་མ་མ་ཞུ་བ་སྟེ་ལོ་འདབ་གཉིས། ཕྱི་མ་ལ་ཟགས་པ། བྱེར་བ། འགྱིངས་བ་སྟེ་གསུམ། གསུམ་པ་ལ། བེ་སྣབས། གསུས་ནད། མ་ཞུ་ཤིང་འདྲ། མ་ཞུ་དུག་འདྲ་སྟེ་ལོ་འདབ་རྣམ་པ་བཞི། བཞི་པ་ལ། རླུང་ལྡན། མཁྲིས་ལྡན། བད་ཀན་ལྡན་པ་གསུམ། ལྔ་པ་ལ། གསར་རྙིང་གི་ལོ་འདབ་གཉིས་ཏེ་བཅུ་བཞི་བསྡོམས་པས་ཉེར་བརྒྱད། ལྔ་པ་ལ། རྟགས་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་རྟགས་ཏེ་ལོ་འདབ་གཉིས། དྲུག་པ་བཅོས་ཐབས་ལ། གསར་པ་བཅོས་པ་དང་། རྙིང་པ་བཅོས་པ་སྟེ་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་གཉིས། དང་པོ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གིས་བཅོས་པའི་ལོ་འདབ་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ་ལ། མ་ཞུ་བ་ཆུང་དུ་ཟས་སྤྱོད་ཀྱི། འབྲིང་སྨན་དུགས། ཆེན་པོ་སྐྱུགས་ནི་རུ་ཧ་བཤལ་དཔྱད་དེ་བརྒྱད། གཉིས་པ་ལ། རྩམ་པ། ཤ། སྔོ། ཆང་། ཇ། ཆུ་གཅིག །ཞོ་དར། འོ་མ་གཅིག །མར་ཚིལ་གཅིག །
1-442
རྡོ། སྨན། དྭངས་མ། མ་ཞུ་བེ་སྣབས། གསུས་ནད། ཤིང་འདྲ། དུག་འདྲ། རླུང་ལྡན། མཁྲིས་ལྡན། བད་ཀན་ལྡན་པ་བཅོས་པ་སྟེ་བཅུ། རྙིང་པ་བཅོས་པ་གཅིག་སྟེ་བསྡོམས་པས་ལག་ལེན་ཉེར་བརྒྱད། དེ་ཡང་སྤྱིར་འབྲས་བུ་གཅོད་ནད་ལ། གསར་པ་དང་། རྙིང་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། ལྷན། ལྕགས་དྲེགས། མེ་དྲོད་ཉམས་པ། དུག་གཅོང་། སྨུག་པོ་མཁྲིས་པའི་ནད། རྙིང་པའི་གཅོད་ནད་ལ། སྐྲན། སྐྱ་རྦབ། འོར། དམུ་ཆུ། གཅོང་ཆེན་ཟད་བྱེད་ལྔ་ལས། དུག་འོག་ཏུ་སྟོན་པ་གཞན་གསར་པ་རྣམས་སྔར་བཤད་ཟིན་པ་འདིར་རྙིང་པ་སྡེ་ལྔ་སྟོན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
第一，包括：因、缘、形成方式、分类、症状、其治疗方法，共六个分支。第一，痰湿沉重而寒凉，这是一片叶子。第二，包括：所依不适应、不相宜、本性不消化的因缘，这是四片叶子。第三，包括：慢性病如何产生的一片叶子。第四，包括物质分类、本性、种类、伙伴、时间分类，这是从细分支延伸出的五个更细分支。
第一种包括：坚硬物、湿润油腻物、未消化物，这是三片叶子。其中第一类包括：糌粑、蔬菜、干肉。第二类包括：酒水、牛奶、酸奶、糖、茶，共五种。第三类包括：植物油、谷物油、脂肪、油脂、骨髓，共五种。还有残余物和药物未消化，共十五种。第二种包括：渣滓未消化和精华未消化，这是两片叶子。后者包括：下漏、扩散、膨胀，共三种。第三种包括：痰泡、腹部疾病、未消化木质样、未消化毒质样，这是四片叶子。第四种包括：风相伴、胆相伴、痰相伴，共三种。第五种包括：新旧两片叶子，总共十四种，合计二十八种。
第五，症状方面：包括一般症状和特殊症状，这是两片叶子。第六，治疗方法方面：包括新病治疗和旧病治疗，这是两个细分支。第一种包括：通过一般和特殊方法治疗的两片叶子。其中第一类包括：小型消化不良通过饮食行为治疗、中型通过药物热敷、大型通过催吐、灌肠、泻下和外治，共八种。第二类包括：治疗糌粑、肉、蔬菜、酒、茶、水（一组），酸奶、牛奶（一组），油脂肪（一组），
骨、药物、精华物、消化不良痰泡、腹部疾病、木质样、毒质样、风相伴、胆相伴、痰相伴，共十种。旧病治疗一种，总计二十八种操作方法。
此外，对于慢性疾病的结果，分为新病和旧病两类。第一类包括：粘连、铁垢、消化热力减退、毒性慢性病、紫色胆病。旧慢性疾病包括：肿瘤、白水病、浮肿、水肿、重症慢性消耗症这五种，其中毒在下文中讲述，其他新病已在前面讲述过，这里讲述旧病五类。


 །གཉིས་པ་ལ། ཞུ་བ་སྟེ་རྙིང་འདྲིལ་བ་སྐྲན་ཏེ། དེ་ལ་རྒྱུ། རྐྱེན་དབྱེ་བ། གནས་ས། གྱུར་ཚུལ་རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བདུན་གྱི་གསུམ་པ་ལ། བད་ཀན་གྱི་ཟས་སྐྲན། ལྷེན་སྐྲན། རྡོ་སྐྲན། རླུང་གི་ལྡིང་སྐྲན། ཁྲག་སྐྲན། མཁྲིས་སྐྲན། རྩ་སྐྲན། སྤུ་སྐྲན། སྲིན་སྐྲན། ཆུ་སྐྲན། རྣག་སྐྲན་ཏེ་བཅུ་གཅིག །བཞི་པ་གནས་ལ། གློ་བའི་སྐྲན། སྙིང་གི མཆིན་ཁྲི། མཆིན་པའི། མཆེར་པའི། མཁལ་མའི། མཁྲིས་པའི། ཕོ་བའི། ལོང་གི རྒྱུ་མའི། ལྒང་བའི། མངལ་སྐྲན་ཏེ་བཅུ་གཉིས། དེ་དག་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན། ཕྱི་སྐྲན། བར་སྐྲན། ནང་སྐྲན་ཏེ། ལྔ་པ་ལ། གྱུར་ཚུལ་དངོས་དང་མདོར་བསྡུས། ཚ་སྐྲན། གྲང་སྐྲན་གཉིས་སུ་བསྡུས་ཏེ་བཤད་པས་སྐྲན་ཉེར་བརྒྱད། དྲུག་པ་རྟགས་ལ། སྤྱིའི་རྟགས་དང་། 
1-443
བྱེ་བྲག་གི་རྟགས་གཉིས། བདུན་པ་བཅོས་ཐབས་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་ཐབས་ཏེ་གཉིས། དང་པོ་ལ། ཚ་སྐྲན་ནང་བར། ཕྱིའི་སྐྲན་སྨན་གྱིས་བཅོས་པ་སྟེ་བཞི། གྲང་སྐྲན་ནང་བར། ཕྱི་སྐྲན་སྨན་གྱིས་བཅོས་པ་དེ་དག་ཟས་ཀྱིས་བཅོས་པ་སྟེ་བརྒྱད། གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་པ་ལ། སྙིང་གི་ཆུ་སྐྲན། གློ་མིག་གི་རྩ་སྐྲན། མཆིན་པའི་ཁྲག་སྐྲན། མཚེར་སྐྲན། མཁལ་ཚིལ་གྱི་ཚ་སྐྲན། མ་ཞུའི་ཟས་སྐྲན་སོགས། སྣོད་ཀྱི་མཁྲིས་སྐྲན། རྒྱུའི་སྐྲན། ཕོ་ལོང་གི སྨུག་པོའི། ཁྲག་སྐྲན། རླུང་གི་ལྡིང་སྐྲན། སྲིན་སྐྲན། མངལ་སྐྲན། ལྒང་སྐྲན། མདོར་བསྡུས་ནས་བཅོས་པ་གཅིག་སྟེ་ལག་ལེན་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི། གསུམ་པ་དྭངས་མ་མཆིན་ནས་སུ་ཟུངས་སུ་འགྲོ་མ་འདོད་པ་ནང་ཁྲག་གམ། ཆུ་སེར་རྒྱས་པ་རླུང་གིས་རྩ་མིག་ཏུ་གཏོར་བས་ལུས་ཀུན་སོབས་པ་སྟེ་མིང་སྐྱ་རྦབ་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞི། གཉིས་པ་ལ། གློ་ལ་སྐྱ་རྦབ། མཆིན་པའི། མཚེར་པ། ཆུ་སེར། རླུང་གི་སྐྱ་རྦབ་དང་ལྔ། གསུམ་པ་རྟགས་ལ། སྤྱིའི་རྟགས་དང་། བྱེ་བྲག་གི་རྟགས་གཉིས། བཞི་པ་བཅོས་ཐབས་ལ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་ཐབས་གཉིས། ཕྱི་མ་ལ། གློ་བའི་སྐྱ་རྦབ་བཅོས་པ། མཆིན་པའི། མཚེར་པ། ཆུ་སེར། རླུང་གི་སྐྱ་རྦབ་བཅོས་པ་ལྔ་སྟེ་ལག་ལེན་བརྒྱད། དེ་ཡང་སྐྱ་རྦབ་རྙིང་པ་ལ། 
1-444
འོར་ནད་དང་། སྦྱོང་སྔས་ན་ཕྱི་ཆུར་འགྱུར། འོར་ནད་རྙིང་པ་དམུ་ཆུར་འགྱུར་བས། འོར་དང་སྐྱ་རྦབ་ཉིད་ཀྱིས་བཅོས་མ་ཐུབ་འཕྱིས་ན་དམུ་ཆུའི་བཅོས་ལ་སྦྱར་རོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
第二，有关消化即陈旧盘绕的肿瘤，包括：原因、缘由分类、所处位置、形成方式症状、治疗方法，这是七片叶子。其中第三类包括：痰湿食物肿瘤、粘连肿瘤、石肿瘤、风性浮肿、血肿瘤、胆肿瘤、脉肿瘤、毛肿瘤、虫肿瘤、水肿瘤、脓肿瘤，共十一种。第四，位置方面：肺部肿瘤、心脏的、肝胆的、肝脏的、脾脏的、肾脏的、胆囊的、胃部的、大肠的、肠道的、膀胱的、子宫肿瘤，共十二种。这些归纳起来可分为：外部肿瘤、中间肿瘤、内部肿瘤。第五，形成方式包括实际形成方式和概要，归纳为热肿瘤和寒肿瘤两类，共二十八种肿瘤。第六，症状分为：一般症状和特殊症状两种。
第七，治疗方法分为：一般治疗方法和特殊治疗方法两类。第一类包括：热肿瘤内部、中间、外部肿瘤用药物治疗，共四种；寒肿瘤内部、中间、外部肿瘤用药物治疗，以及这些用饮食治疗，共八种。第二类特殊治疗包括：心脏水肿瘤、肺窝脉肿瘤、肝脏血肿瘤、脾肿瘤、肾脂肪热肿瘤、未消化食物肿瘤等、脏器胆肿瘤、肠肿瘤、胃肠的、紫色的、血肿瘤、风性浮肿、虫肿瘤、子宫肿瘤、膀胱肿瘤，概括治疗一种，共二十四种操作方法。
第三，精华从肝脏不愿进入身体组织，内部血液或者水黄增长，被风散布到脉孔中，使全身浮肿，名为白水病，包括：原因、分类、症状、治疗方法，这是四片叶子。第二类包括：肺部白水病、肝脏的、脾脏的、水黄的、风性白水病，共五种。第三类症状包括：一般症状和特殊症状两种。第四类治疗方法包括一般治疗方法和特殊治疗方法两种。后者包括：治疗肺部白水病、肝脏的、脾脏的、水黄的、风性白水病，共五种，总计八种操作方法。
此外，陈旧性白水病会发展为浮肿病，如果早期净化则会转变为外水。陈旧性浮肿病会转变为水肿，因此如果白水病和浮肿病本身无法治愈而延误，应当采用水肿的治疗方法。


 ། བཞི་པ་ཐོར་ནད་སྐྱ་རྦབ་ཏུ་སོང་བ་ཡུན་རིངས་ནས་འོར་དུ་ལྷུང་བ་སྟེ་མིང་འོར་ནད་ལ། རྒྱུ། རྐྱེན། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞི། དང་པོ་ལ། ཟས་དུས་རྐྱེན་གྱིས་བསྐྱེད་པ་གསུམ། །གཉིས་པ་ལ། རླུང་འོར། མཁྲིས་འོར། ཁྲག་འོར། བད་ཀན་གྱི་འོར་དང་དྲུག །གསུམ་པ་རྟགས་ལ། སྤྱི་རྟགས་དང་། བྱེ་བྲག་གི་རྟགས་གཉིས། བཞི་པ་བཅོས་ཐབས་ཏེ་གཉིས། ཕྱི་མ་ལ། རླུང་། མཁྲིས། ཁྲག །བད་ཀན། གནད་དུག་བྱུང་གི་འོར་གསོར་བ་སྟེ་དྲུག་སྟེ་གསུམ། བསྡོམས་པས་ལག་ལེན་བརྒྱད། ལྔ་པ་ལུས་ཕྱི་ནང་བར་ནད་ཀྱི་ཆུ་བསགས་པ་སྟེམིང་དམུ་ཆུ་ལ། རྒྱུ། རྐྱེན། དབྱེ་བ། གྱུར་ཚུལ། གནས། རྟགས། བཅོས་ཐབས། ཕྱི་རྗེས་བཅད་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་བརྒྱད་ཀྱི་གསུམ་ལ། ནད་ཆུ། གདོན་ཆུ། དུག་ཆུ་གསུམ། དང་པོ་ལ། བྱེར་ཆུ། ཟགས་ཆུ། འཁྱིམས་ཆུ། རྒྱུ་རྡོལ་གྱི་ཆུ་བཞིའི་དང་པོ་དེ་ལ། ཁྲག་བྱེར། མཁྲིས་བྱེར། ཆུ་བྱེར་གསུམ། གཉིས་པ་ལ། དོན་ཟགས། སྣོད་ཟགས། སྐྲན་ཟགས་གསུམ་གྱི་སྔོན་མ། མཆིན་ཟགས། མཚེར་ཟགས། གློ་བའི་ཟགས་ཆུ་གསུམ། བར་མ་ལ། ཕོ་ཟགས། ལོང་གི་ཟགས་ཆུ་གཉིས། ཕྱི་མ་ལ། ཁྲག་སྐྲན་གྱི། རྩ་སྐྲན་གྱི། 
1-445
ཆུ་སྐྲན་གྱི་ཟགས་ཆུ་གསུམ་སྟེ་བསྡོམས་པས་ཆུ་རིགས་ཀྱི་ནད་བཅོ་ལྔ། བཞི་པར་ཇི་ལྟར་དེ་དག་འགྱུར་བ་དང་། མདོར་བསྡུ་ན། རླུང་མཁྲིས་བད་ཀན་གྱི་ཆུ་གསུམ་མམ། ཚ་ཆུ་གྲང་ཆུ་གཉིས་སུ་འདུ་བར་བསྟན་པ་གསུམ། ལྔ་པ་གནས་ལ། ཕྱི་ནང་བར་གྱི་ཆུ་གསུམ་སྟེ་ཆུ་ནད་ཉེར་གསུམ། དྲུག་པ་རྟགས་ལ། སྤྱིའི་རྟགས་དང་། བྱེ་བྲག་གི་རྟགས་གཉིས། དང་པོ་འཇུག་པ། བར་དུ་སྨིན་པ། མཐའ་མ་རྒྱས་དུས། འཚོ་འཆི་བརྟགས་པ་བཞི། བདུན་པ་བཅོས་ཐབས་ལ། དང་པོ་དང་བར་དུ་གཅོད་པ་གཉིས། གཉིས་པ་ལ་སྤྱི་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ་ལ། ཆུའི་འོལ་ཁ་བསྒྱུར་བ། གཉིས་པ་རྒྱ་མཚོ་གནས་སུ་སྐེམ་པ། གསུམ་པ་རྫིང་གི་འོར་ཁུང་བརྟོལ་བ། བཞི་པ་མཚོ་མོ་ཡུར་དུ་དྲང་བ། ལྔ་པ་རྩལ་འགག་མིག་གཞུག་པ་སྟེ་ལྔ། གཉིས་པ་ཁྱད་པར་གྱི་བཅོས་ལ། ཁྲག་བྱེར། ཆུ་བྱེར་གསུམ། མཆིན་ཟགས། མཆེར། གློ། ཕོ་བ་སོགས་སྐྲན། གདོན། དུག་བྱུང་། རླུང་། མཁྲིས། བད་ཀན་གང་ཤས་ཆེ་བ་བཅོས་པ་སྟེ་དགུ་ལག་ལེན་བཅུ་བཞི། རྗེས་བཅད་ལ་གཅིག་སྟེ་བསྡོམས་པས་ལག་ལེན་ཉེར་གསུམ། དྲུག་པ་དྭངས་མ་མ་སྨིན་པས་དྲི་མར་གྱུར་པའི་ནད་ལུས་ཟུངས་ཟད་པར་བྱེད་པ་སྟེ། མིང་གཅོང་ཆེན་པོ་ཟད་བྱེད་པ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། དེའི་བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞི། གཉིས་པ་ལ། 
1-446
རླུང་གྱུར་གྱི་ཟད་བྱེད། མཁྲིས་པ་བད་ཀན་གྱི་ཟད་བྱེད། གཅོང་ཆེན་ནད་ཀྱི་བླ་གཉན་ཏེ་བཞི། ཕྱི་མ་ལ། མ་ཞུ་བ། འཁྲུ་བ། སྐྱུགས་པ། ཆམ་པ། ལུད་པ། སྐད་འགགས། ཡི་ག་འཆུས་པ་སྟེ་བདུན་བསྡོམས་པས་ནད་བཅུ། གསུམ་པ་རྟགས་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས། སྔ་མ་ལ། དང་པོ་བར་མཐའ་མ་གསུམ། བཞི་པ་བཅོས་ཐབས་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས། ཕྱི་མ་ལ། རླུང་གྱུར། མཁྲིས་གྱུར། བད་ཀན་ལས་གྱུར་པ། གཅོང་ཆེན། མདོར་བསྡུས་ཀྱིས་བཅོས་པ་སྟེ་བཞི། དྲིལ་བས་ལག་ལེན་བཅུ། ཁོང་ནད་ལ་ནད་བརྒྱ། ལག་ལེན་བརྒྱ་དང་གཅིག་ཡོད་དོ། །གསུམ་པ་མཁྲིས་པ་ཐང་ལ་ལྷགས་ནས་གནོད་བྱ་སྲེག་པར་བྱེད་པ་མིང་ཚད་པ་སྟེ། དེ་བཅོས་པ་ལ། ཚ་བ་སྤྱི་བཅོས། འཁྲུལ་གཞི་བསལ་བ་ཚ་གྲང་གལ་མདོ། ཚ་བ་རི་ཐང་མཚམས། ཚ་བ་མ་སྨིན་པ། རྒྱས་པའི་ཚ་བ། སྟོངས་པའི་ཚ་བ། གབ་པའི་ཚ་བ། རྙིངས་པའི་ཚ་བ། ཚ་བའི་རྙོངས་པ། འགྲམས་ཀྱི་ཚ་བ། འཁྲུགས་ཀྱི་ཚ་བ། རིམས་ཀྱི་ཚ་བ། འབྲུམ་པ། རྒྱུ་གཟེར། གག་ལྷོག །ཆམ་རིམས་བཅོས་པ་སྟེ་ཡལ་ག་བཅུ་དྲུག །དང་པོ་ལ། ཚ་བའི་རྒྱུ། རྐྱེན། ངོ་བོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
第四，斑疹病转为白水病，经长时间后堕入浮肿，名为浮肿病，包括：原因、缘由、分类、症状、治疗方法，这是四片叶子。第一类包括：由食物、时间、缘由产生的三种。第二类包括：风浮肿、胆浮肿、血浮肿、痰湿浮肿，共六种。第三类症状包括：一般症状和特殊症状两种。第四类治疗方法包括两种。后者包括：治疗风性、胆性、血性、痰湿性、要害中毒引起的浮肿，共六种和三种。总计八种操作方法。第五，身体外内中积聚病水，名为水肿，包括：原因、缘由、分类、形成方式、位置、症状、治疗方法、后续治疗，这是八片叶子。第三类包括：病水、鬼魅水、毒水三种。第一种包括：散水、漏水、循环水、道路破裂水四种。第一种中又包括：血散、胆散、水散三种。第二种包括：脏器漏、腑器漏、肿瘤漏三种。前者包括：肝漏、脾漏、肺部漏水三种。中间一种包括：胃漏、大肠的漏水两种。后者包括：血肿瘤的、脉肿瘤的、
水肿瘤的漏水三种，总计十五种水类疾病。第四类包括它们如何转变，以及概括来说可归纳为：风胆痰的水三种，或者热水寒水两种三种。第五类位置包括：外内中的水三种，共二十三种水病。第六类症状包括：一般症状和特殊症状两种。第一种包括：初期、中期成熟期、后期扩张期、生死判断四种。第七类治疗方法包括：初期和中期治疗两种。第二种包括一般和特殊两种。第一种包括：转变水的方向、第二种使海水干涸于原处、第三种刺穿池塘的溢流孔、第四种将湖水引入渠道、第五种疏通水流通道，共五种。第二种特殊治疗包括：血散、水散三种，肝漏、脾、肺、胃等肿瘤、鬼魅、毒引起的、风、胆、痰湿何者占优势的治疗，共九种，操作方法十四种。后续治疗一种，总计二十三种操作方法。第六，精华未成熟变为垢质，消耗身体组织的疾病，名为大慢性消耗症，包括：原因、分类、症状、其治疗方法，这是四片叶子。第二类包括：
风变的消耗症、胆变的、痰湿的消耗症、大慢性病的上层危险，共四种。后者包括：消化不良、腹泻、呕吐、感冒、咳嗽、声音嘶哑、食欲不振，共七种，总计十种疾病。第三类症状包括：一般和特殊两种。前者包括：初期、中期、后期三种。第四类治疗方法包括：一般和特殊两种。后者包括：风变的、胆变的、痰湿变的、大慢性病的概要治疗，共四种。总结有十种操作方法。内病包括一百种疾病，一百零一种操作方法。第三，胆热袭入草原，燃烧受害目标，名为热病，其治疗包括：热病一般治疗、消除错误基础的热寒要点、热病山平交界、未成熟热病、扩张热病、空虚热病、隐藏热病、陈旧热病、热病昏迷、蔓延热病、混乱热病、传染热病、疹子、肠绞痛、喉肿、感冒热病治疗，共十六个分支。第一类包括：热病的原因、缘由、本质、
;


 རྒྱུ་མཚན། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བདུན་གྱི་དང་པོ་ལ། རིང་རྒྱུ་དང་ཉེ་རྒྱུ་སྟེ་གཉིས། གཉིས་པ་ལ། འཕེལ། དུས། གདོན། 
1-447
ཟས་སྤྱོད་ཀྱི་རྐྱེན་ཏེ་བཞི། ལྔ་པ་ལ་ལྔ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས། རྟེན། དུས། ཉེས་པ། གནས་ས། ལྡང་དུས། རྒྱུད། གནས་སྐབས། རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་སྟེ་བརྒྱད། དང་པོ་ལ། བྱིས་པ། དར་མ། རྒན་གྱི་ཚད་པ། གཉིས་པ་ལ། གསར་རྙིང་གཉིས། གསུམ་པ་ལ། རླུང་གི་ཚ་བ། མཁྲིས་པ། བད་ཀན། ཁྲག །ཆུ་སེར་གྱི་ཚ་བ་ལྔ། བཞི་པ་ལ། ཕྱི་བར་ནང་ལ་གནས་པ་གསུམ། ལྔ་པ་ལ། སྟོན་དཔྱིད་ལྡང་བ། དགུང་གཉིས་སུ་ལྡང་བ། དྲུག་པ་ལ། རང་རྒྱུད་ཅན་དང་གཞན་རྒྱུད་ཅན་གཉིས་ཀྱི་ཕྱི་མ་ལ། ལྡན་ཚད་འདུས་ཚད་གཉིས། བདུན་པ་ལ། མ་སྨིན་པ་ཚ་བ། རྒྱས་ཚད། སྟོངས་ཚད། གབ་ཚད་རྙིངས་ཚད། རྙོངས་ཚད་དེ་དྲུག །བརྒྱད་པ་ལ། འགྲམས་ཚད། འཁྲུགས་ཚད། རིམས་ཚད། དུག་ཚད་བཞི། བསྡོམས་པས་ནད་ཉེར་བརྒྱད། གཉིས་པ་ལ། སྨྱོ་བ། ལྐུགས་པ། ཡེར་པ། འཐིབས་པ། མགོ་གཟིར་བ། མགོ་འཁྱོམས་པ། མིག་ཚ་བ། རྣ་བ་འོན་པ། སྣ་ཁྲག་འཛག་པ། ཁ་ལྕེ་སྐམ་པ། སྐོམ་དད་ཆེ་བ། དང་ཁ་འགགས་པ། སྐྱིགས་བུ་འབྱམས་པ། གཟེར་ཆེ་བ། གློ་མང་བ། གློ་མི་ཁོགས་པ། འཁྲུ་པ། སྐྱུག་པ། དྲི་ཆུ་འགགས་པ། དྲི་ཆུ་ཁྲག་ཏུ་འཛག་པ། དྲི་མ་འགགས་པ། རྔུལ་འབྱམས་པ། ལུས་དྲོད་ཕྱིར་ཤོར་བ། རྐང་ལག་ན་རེངས་འཁུམས་པ། ཁ་ཡོ། མིག་ཡོ། ཕོ་འབྲས་རྣམས་ཀྱི་དང་པོ་ལ། 
1-448
ཚ་སྨྱོ་གྲང་སྨྱོ། གཉིས་པ་ལ། ཚ་ལྐུགས་གྲང་ལྐུགས། གསུམ་པ་ལ། ཚ་ཡེར་གྲང་ཡེར། བཅུ་གསུམ་པ་ལ། ཚ་འབྱམས་གྲང་འབྱམས། བཅུ་བཞི་པ་ལ། ཁྲག་གཟེར། གཉན་གཟེར། རླུང་གཟེར་གསུམ། བཅུ་བདུན་པ་ལ། ཚ་འཁྲུ་གྲང་འཁྲུ། བཅོ་བརྒྱད་པ་ལ། ཚ་སྐྱུགས་གྲང་སྐྱུགས་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ་ལ། ཁྲག་སྐྱུགས་མཁྲིས་སྐྱུགས་གཉིས། གཉིས་པ་ལ། ཆུ་ཙམ་སྟོང་སྐྱུགས་གཉིས། བཅུ་དགུ་པ་ལ། ཚ་བས་ཆུ་འགགས་དང་། གྲང་བས་ཆུ་འགགས་གཉིས་ཏེ་བསྡོམས་པས་སོ་བརྒྱད། དྲིལ་བས་རེ་དྲུག །དྲུག་པ་ལ། འགྱུར་མེད་ངོས་འཛིན་པ་དང་། སྤང་བླང་མུ་བཞིའི་ཁ་དམར་གདགས་པ་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ་ལ། སྤྱི་རྟགས་དང་བྱེ་བྲག་གི་རྟགས་གཉིས་ལས། དང་པོ་ལ། ཕྱི་རྟགས་སློང་བ་རྒྱུ་རྐྱེན་གྱི་སྒོ་ནས་བརྟག་པ། ནང་རྟགས་མཚན་ཉིད་རྟགས་ཀྱི་སྒོ་ནས། གསང་རྟགས་ཕན་གནོད་ཀྱི་སྒོ་ནས་བརྟག་པ་གསུམ་སྟེ་བསྡོམས་པས་ལག་ལེན་ལྔ། བདུན་པ་བཅོས་ཐབས་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས། དང་པོ་ལ། ནད་དང་གཉེན་པོ་བཅོས་ཚུལ། དུས་ལས་མི་འདའ་བ་གནད་ཀྱི་གདམས་པ། ཚ་བའི་དངོས་པོ་འཇོམས་པའི་གཉེན་པོ་གསུམ། གཉིས་པ་དུས་ལས་མི་འདའ་བ་གནད་ཀྱི་གདམས་པ་ལ། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དུས་ལས་འདའ་བ་བཅོས་པ། སྦྱོར་བ་དམན་པས། སྦྱོར་བ་ལོག་པས། སྦྱོར་བ་ལྷག་པས་དུས་ལས་འདས་པ་བཅོས་པ་སྟེ་བཞི། 
1-449
གསུམ་པ་ཚ་བའི་དངོས་པོ་འཇོམས་པའི་གཉེན་པོ་ལ། ཟས། སྤྱོད། སྨན། དཔྱད་དེ་ལོ་འདབ་བཞི། དང་པོ་ལ། བསྟེན་ཐབས་བཅུ་གཅིག །ཟས་སྐོམ་ཕན་པ་བསྟེན་པ། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མི་འཕྲོད་པ་དྲུག་ལ་སོགས་པ་སྤང་པ། གཉིས་པ་ལ། མཐུན་པ་དང་མི་མཐུན་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། གནས། གོས། བྱ་བའི་སྤྱོད་ལམ་གསུམ། གསུམ་པ་ལ། ཞི་དང་སྦྱང་བ་གཉིས། དང་པོ་ལ། ཐང་། ཕྱེ། སྨན་མར་གསུམ། དང་པོ་ལ། སྨིན་ཐང་། དབྱེ་ཐང་། བསྡུ་ཐང་། སད་ཐང་། དགུག་ཐང་། སྐམ་ཐང་སྟེ་བདུན། བར་མ་ལ། སྔོ་སྦྱོར། རྩི་སྦྱོར། འདྲེས་པ་གསུམ། དེའི་བར་མ། འབར་བ་ཚད་སྟོབས་བསད་པའི་ཕྱེ་མ། ལྡན་ཚད་དུས་གཅིག་འཇོམས་པའི་ཕྱེ་མ། རྙིངས་ཚད་རྩད་ནས་འདོན་པའི་ཕྱེ་མ་སྟེ་གསུམ། དཔྱད་ལ་གཏར་གྱིས་ཁྲག་ངན། རྩ་ལམ་སྦྱང་བ། རྔུལ་གྱིས་ཚ་རླངས་པ་སྤུར་དབྱུང་བ། དུགས་ཀྱིས་འཕྲལ་ཀྱི་ཟུག་གཟེར་བཅག་པ། ལུམས་ཀྱིས་ཚ་བྱེར་འགྲམས་པ་འདོན་པ། ཆུ་ཡིས་ཕྱི་ཚད་མེ་དབལ་བཅག་པ། མེ་ཡིས་ཚ་བ་འབྲོས་འཕྲང་བསྡམས་པ་སྟེ་དྲུག །

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
原因、理由、分类、症状、治疗方法，这是七片叶子中的第一类，包括远因和近因两种。第二类包括：增长、时间、鬼魅、
饮食行为的缘由，共四种。第五类包括五种：一般和特殊两种；依据、时间、病性、处所、发作时间、类型、状态、种类的分类，共八种。第一种包括：儿童、成人、老人的热病。第二种包括：新旧两种。第三种包括：风热病、胆热病、痰热病、血热病、水黄热病五种。第四种包括：居于外部、中部、内部三种。第五种包括：秋春发作，午夜发作。第六种包括：自体型和他体型两种，后者包括：混合热病、聚合热病两种。第七种包括：未成熟热病、扩张热病、空虚热病、隐藏热病、陈旧热病、昏迷热病，共六种。第八种包括：蔓延热病、混乱热病、传染热病、毒热病四种。总计二十八种疾病。第二类包括：发狂、哑症、颤动、昏沉、头痛、头晕、眼热、耳聋、鼻血流、口舌干燥、口渴严重、气道阻塞、持续性呃逆、剧痛、咳嗽多、无法咳嗽、腹泻、呕吐、小便阻塞、小便流血、大便阻塞、大量出汗、体温外泄、四肢疼痛僵硬弯曲、嘴歪、眼歪、男性病等。其中第一种包括：
热性发狂、寒性发狂。第二种包括：热性哑症、寒性哑症。第三种包括：热性颤动、寒性颤动。第十三种包括：热性多汗、寒性多汗。第十四种包括：血痛、炎症痛、风痛三种。第十七种包括：热性腹泻、寒性腹泻。第十八种包括：热性呕吐、寒性呕吐两种。第一种包括：吐血、吐胆两种。第二种包括：仅吐水、空吐两种。第十九种包括：热引起的尿闭和寒引起的尿闭两种，总计三十八种。总结有四十六种。第六类包括：不变的识别和取舍四门的红口标记两种。第一种包括：一般症状和特殊症状两种。第一种包括：通过外部症状征询根据病因缘由进行判断、通过内部症状特征标志进行判断、通过秘密症状益害进行判断三种，总计五种操作方法。第七类治疗方法包括：一般和特殊两种。第一种包括：疾病与对治疗法、不失时机的关键指导、克服热性本质的对治三种。第二种不失时机的关键指导包括：治疗本性超时、配方不足、配方错误、配方过量导致超时的情况，共四种。
第三种克服热性本质的对治包括：饮食、行为、药物、外治四片叶子。第一种包括：治疗方法十一种。采用有益的饮食饮料，避免六种本性上不适宜之物等。第二种包括：相适宜和不相适宜两种。前者包括：住所、衣物、行为方式三种。第三种包括：平息和净化两种。前者包括：汤剂、粉剂、药膏三种。第一种包括：成熟汤剂、分离汤剂、收敛汤剂、唤醒汤剂、召回汤剂、干汤剂，共七种。中间一种包括：草药配方、树脂配方、混合配方三种。其中间一种包括：灭火性热力量的粉剂、同时克服混合热病的粉剂、从根本清除陈旧热病的粉剂，共三种。外治包括：通过放血清除不良血液、净化脉道、通过发汗排出热气，通过热敷减轻即时疼痛、通过浴疗排出热散扩，通过水制止外热烈火、通过火封闭热病逃跑通道，共六种。
;


 མེ་ཡིས་ཚ་བ་འབྲོས་འཕྲང་བསྡམས་པ་སྟེ་དྲུག །བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་ཐབས་ལ། སྔར་གྱི་སོ་བརྒྱད་ལས། ཕོལ་འབྲས་པོར་སོ་བདུན། བསྡོམས་པས་ལག་ལེན་བརྒྱད་ཅུ། དང་པོ་ལ། ནད་དང་གང་འཚམས་སྒོ་ནས་བཅོས་པ། ཚ་གྲང་འདྲེས་པ་དབྱེ་བའི་བཅོས། བྱེར་བ་བསྡུས་ནས་གཞོམ་པའི་བཅོས་གསུམ། དང་པོ་ལ། 
1-450
ལུས་ཟུངས་ན་ཚད་དང་སྦྱར་བ་བཅོས་པ། ཤད་སྟོབས་དུས་དང་སྦྱར་བ། ཉེས་པའི་སྒོ་ནས་བཅོས་པ། གནས་ཀྱི་སྒོ་ནས། གཙོ་བོའི་སྒོ་ནས། གནས་སྐབས་ཀྱི་སྒོ་ནས། རིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བཅོས་པ་བདུན། གཉིས་པ་འཁྲུལ་གཞི་གསལ་བ་ཚ་གྲང་གལ་མདོ་ལ། འཁྲུལ་པའི་གཞི་ནད། གལ་མདོ་ལག་ལེན་ཏེ་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ་ལ། རྒྱུ་རྐྱེན་ཡུལ་དུས་རང་བཞིན་ན་ཚོད་གནས་ཉིན་ཟས་གོམས་བཅུས་རྟགས་དང་ངོ་བོ་གཉིས་ཀ་ཚ་བ་ཕྱི་རྟགས་གྲང་ཡང་ངོ་བོ་ཚ་བ། རྒྱུ་རྐྱེན་ཡུལ་དུས་རང་བཞིན་ན་ཚོད་གནས་ཉིན་ཟས་གོམས་བཅུས་རྟགས་དང་ངོ་བོ་གཉིས་ཀ་གྲང་བ་ཕྱི་རྟགས་ཚ་ལ་ངོ་བོ་གྲང་བ་སྟེ་ལོ་འདབ་བཞི། གཉིས་པ་ལ། ནད་གཞི་ལྟར་སྣང་འཁྲུལ་སོ་རྟགས་ཀྱིས་གསལ་བ། རྟགས་ལྟར་སྣང་འཁྲུལ་སོ་བཅོས་ཀྱིས་གསལ་བ། བཅོས་ཀྱིས་ལྟར་སྣང་འཁྲུལ་སོ་གོམས་པས་གསལ་བ། གོམས་པའི་ལྟར་སྣང་འཁྲུལ་སོ་བཅོས་བསྐྱེད་ཀྱིས་གསལ་བ། བཅོས་བསྐྱེད་ལྟར་སྣང་འཁྲུལ་སོ་རྩ་ཆུས་གསལ་བ་སྟེ་ལོ་འདབ་ལྔ། དེ་ལ་ལྔ་ཕྲུགས་ཞེས་བྱ་ལ། དེའི་ཕྱི་མ་ལ། ཕྱི་རྟགས་ལོག་ལ་ངོ་བོ་མ་ལོག་པ། ངོ་བོ་ལོག་ལ་ཕྱི་རྟགས་མ་ལོག་པ། གཉིས་ཀ་མ་ལོག་པ། གཉིས་ཀ་ལོག་པ་བཞིའི་དང་པོ་ལ། གྲང་བ་རྒན་པོ་ཚ་བ་རྒན་པོ་གཉིས། གཉིས་པ་ལ། 
1-451
ཚ་བ་གྲང་བའི་འོག་འགྲིམས་རྐུན་བུར་སྐྱེ་བ། གྲང་བ་ཚ་བའི་འོག་འགྲིམས་རྐུན་བུར་སྐྱེ་བ། རླུང་གི་ཚ་བའི་འོག་འགྲིམས་རྐུན་བུར་བཅོས་པ་སྟེ་གསུམ། འདི་ལ་ནད་བཅུ་གཅིག །ལག་ལེན་རྒན་པོ་གཉིས་བསྡོམས་པ་ལ་བཅོས་ཐབས་གཅིག་སྟེ་བཅུའོ། །གསུམ་པ་རི་ཐང་མཚམས་ཀྱི་ཚ་བ་ངོས་འཛིན་བཅོས་པའི་ཐབས་ལ། རླུང་གི་ཞུ་འཁྱགས་སྔོན་ནས་བསུ་བ། མཁྲིས་པའི་ཞུ་འཁྱགས་འཕྲང་ལ་སྒུག་པ། བད་ཀན་ཞུ་འཁྱགས་ཕྱིར་རྗེས་གཅད་པ་སྟེ་ལོ་འདབ་གསུམ། དང་པོ་ལ། རླུང་གི་ཞུ་འཁྱགས་དེ་ངོས་འཛིན་གཉིས་ཀྱི་ཕྱི་མ་ལ་ཕྱི་ནང་། གསང་བ་ཕུགས་འཚོལ་སྨན་གྱིས་བརྟག་པ་གསུམ། གཉིས་པ་ལ། མཁྲིས་པའི་ཞུ་འཁྱག་ངོས་གཟུང་རྟགས། བཅོས་ཐབས་གསུམ། བད་ཀན་གྱི་ཞུ་འཁྱམས། དེ་ངོས་འཛིན་བཅོས་པའི་ཐབས་གཉིས་ཏེ། ནད་གསུམ་ལག་ལེན་དྲུག་གོ །བཞི་པ་ཚ་བ་མ་སྨིན་པ་བཅོས་པ་ལ། རྒྱུ། རྐྱེན། ངོ་བོ། ངེས་ཚིག །དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བདུན་གྱི་གཉིས་པ་ལ། རང་བཞིན་རྒྱུ། ནད་ཁམས་རྐྱེན་གྱི་མ་སྨིན་པ་གསུམ། ལྔ་པ་ལ། རང་ཉིད་མ་སྨིན་པ། སྨིན་ལོང་མེད་པ། སྨིན་དུ་མི་འདོད་པ་གསུམ་གྱི་སྔ་མ་ལ། སྟོབས་ཆེན་སྟོབས་ཆུང་གཉིས། བར་མ་ལ། གནད་དུ་བབ་པ་དང་། སྦྱོར་བ་ལོག་པའི་སྨིན་ལོང་མེད་པ་གཉིས། གསུམ་པ་ལ། རླུང་བད་ཀན་རྐྱེན་གྱིས་བྱེར་ནས་སྨིན་དུ་མི་འདོད་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱི་མ་ལ་ཡང་། 
1-452
བྱ་ཤོར། བྱེར། སྡིགས། རྙོགས་པ་བཞི་སྟེ་ནད་བཅུ། དྲུག་པ་རྟགས་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག །ཕྱིས་འབྱུང་ཁ་མར་སྨིན་པའི་རྟགས་དང་བཞི། བདུན་པ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས། དང་པོ་ལ། བཅོས་ཚུལ་དང་། གཉེན་པོ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱི་མ་ལ། སྨན། དཔྱད། ཟས། སྤྱོད་བཞི། བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་ལ། སྟོབས་ཆེ་ཆུང་། སྨིན་ལོང་མེད་པ། བད་ཀན་གྱིས་མ་སྨིན་པ། རླུང་གིས་མ་སྨིན་པ། རྐྱེན་གྱིས་བྱེར་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱི་མ་ལ་ཡང་། བྱ་ཤོར། བྱེར་བ། མགོ་སྡིགས། རྙོགས་པ་བཅོས་པའོ། །ལག་ལེན་བཅོ་བརྒྱད། ལྔ་པ་ཚ་པ་རྒྱས་པ་ལ། རྒྱུ་རྐྱེན། ངོ་བོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
通过火封闭热病逃跑通道，共六种。特殊治疗方法包括：之前的三十八种中，除去男性病，剩余三十七种。总计八十种操作方法。第一类包括：根据疾病适宜性治疗、区分热寒混合的治疗、收缩散开后消灭的治疗三种。第一种包括：
根据身体组织与热病结合的治疗、与疾病力量和时间结合、根据病性治疗、根据位置、根据主要性、根据状态、根据类型治疗，共七种。第二种消除错误基础的热寒要点包括：错误基础疾病、要点操作方法，这两个细分支。第一种包括：因、缘、地域、时间、自性、年龄、位置、日数、饮食、习惯这十种情况下，症状和本质都是热病；外部症状是寒但本质是热病；因、缘、地域、时间、自性、年龄、位置、日数、饮食、习惯这十种情况下，症状和本质都是寒病；外部症状热而本质寒，这是四片叶子。第二种包括：通过症状明确疾病基础的表象错误、通过治疗明确症状表象错误、通过习惯明确治疗表象错误、通过治疗验证明确习惯表象错误、通过脉尿明确治疗验证表象错误，这是五片叶子。这称为"五组"。其中后者包括：外部症状错误而本质未错、本质错误而外部症状未错、两者都未错、两者都错，这四种。第一种包括：老寒病、老热病两种。第二种包括：
热病在寒病下游走如盗贼般产生、寒病在热病下游走如盗贼般产生、风热病下游走如盗贼般治疗，共三种。这里有十一种疾病。老病两种合起来有一种治疗方法，总共十种。第三，识别山地交界处的热病及其治疗方法包括：提前迎接风的熔凝、在关隘等候胆的熔凝、后续追踪痰湿的熔凝，这是三片叶子。第一种包括：风的熔凝识别两种，后者包括通过外内、秘密探究药物检查三种。第二种包括：胆的熔凝识别特征、治疗方法三种。痰湿的熔凝、其识别治疗方法两种，共三种疾病和六种操作方法。第四，治疗未成熟热病包括：原因、缘由、本质、定义、分类、症状、治疗方法，这是七片叶子。其中第二类包括：自然因、病体缘的未成熟三种。第五类包括：自身未成熟、无成熟时机、不愿成熟三种。前者包括：强力和弱力两种。中间一种包括：要害所及和配方错误的无成熟时机两种。第三种包括：风、痰湿缘由散开而不愿成熟三种，其中后者又包括：
脱离、散开、威胁、混浊四种，共十种疾病。第六类症状包括：一般和特殊、后续出现向下成熟的症状四种。第七类包括：一般和特殊两种。第一种包括：治疗方法和对治两种，后者包括：药物、外治、饮食、行为四种。特殊治疗包括：强弱、无成熟时机、痰湿导致未成熟、风导致未成熟、缘由散开三种，其中后者又包括：治疗脱离、散开、威胁、混浊。操作方法十八种。第五，热病扩张包括：因缘、本质。


 ངེས་ཚིག །དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བདུན། གཉིས་པ་ལ། རང་བཞིན། དུས། རྐྱེན་གྱིས་རྒྱས་པ་གསུམ། ལྔ་པ་ལ། རིགས། སྟོབས། བབས་པའི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ་གསུམ་གྱི་སྔ་མ་ལ། རིམས་རྒྱས། འཁྲུགས་རྒྱས་གཉིས་བར་མ་ལ། སྟོབས་ཆེན་སྟོབས་ཆུང་གཉིས། ཕྱི་མ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས་ཀྱི་ཕྱི་མ་ལ། སྙིང་ལ་བབས་པ། སྲོག་རྩ་ལ། གློ་ལ། མཆིན་པ་ལ། མཚེར་པ་ལ། མཁལ་མ་ལ། ཕོ་བ་ལ། མཁྲིས་པ་ལ་བབས་པ་སྟེ་དྲིལ་བས་རྒྱས་ཚད་བཅུ་གསུམ། དྲུག་པ་རྟགས་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས། བདུན་པ་བཅོས་ཐབས་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས། སྔ་མ་ལ། བཅོས་པའི་ཚུལ་དང་། གཉེན་པོ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱི་མ་ལ། 
1-453
སྨན། སྤྱད། ཟས། སྤྱོད་བཞི། དང་པོ་ལ། ཞི་སྦྱང་གཉིས། དང་པོ་ཐང་ཕྱེ་གཉིས། དཔྱད་ལ། གཏར། རྔུལ་འདོན། ཆུ་ཚགས། དུས་བཞི། བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་ལ། སྙིང་། སྲོག་རྩ། གློ། མཆིན། མཚེར། མཁལ། ཕོ་བ། མཁྲིས་པ་ལ་བབས་པ་བཅོས་པ་སྟེ་ཉེར་གཅིག །དྲུག་པ་ཚ་བ་སྟོངས་པ་ལ། རྒྱུ། རྐྱེན། ངོ་བོ། ངེས་ཚིག །དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བདུན་གྱི་གཉིས་པ་ལ། རང་བཞིན། རྐྱེན། གནས་ཀྱིས་སྟོངས་པ་གསུམ། ལྔ་པ། དབྱེ་བ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས། དང་པོ་ལ། ཚ་སྟོངས། རྩ་སྟོངས། རླུང་སྟོངས་གསུམ། གཉིས་པ་ལ། རིམས་སྟོངས། ཁྲག །མཁྲིས་པ། བད་ཀན། ཆུ་སེར། གློ་སྙིང་སྟོངས་པ་དྲུག་སྟེ་བསྡོམས་པས་དགུ །བདུན་པ་ལ། སྤྱི་བྱེ་བྲག་གཉིས། དང་པོ་ལ། བཅོས་ཚུལ་དང་། གཉེན་པོ་གཉིས། གཉིས་པ་ལ། ཚ་བ་སྟོངས་པའི་སྨན། དཔྱད། ཟས་སྦྱོང་། རྩ་སྟོངས་ཀྱི། རླུང་སྟོངས་ཀྱིས་བཅོས་གསུམ། བྱེ་བྲག་དྲུག །བཅོས་པ་དྲུག་སྟེ་ལག་ལེན་བཅུ། བདུན་པ་ཚ་བ་གབ་པ་ལ། རྒྱུ། རྐྱེན། ངོ་བོ། ངེས་ཚིག །དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བདུན་གྱི་གཉིས་པ་ལ། རང་བཞིན། རྐྱེན། གནས་ཀྱི་གབ་པ་གསུམ། ལྔ་པ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་དབྱེ་བ་གཉིས་ཀྱི་སྔ་མ་ལ། ཚ་སྟོབས་ཅན། གྲང་སྟོབས་ཅན་གཉིས། ཕྱི་མ་ལ། སྙིང་ལ་ཚ་བ་གབ་པ། མཁལ་མར། ཕོ་བར་གབ་པ་གསུམ་དྲིལ་བས་གབ་ཚད་ལྔ། 
1-454
དྲུག་པ། རྟགས་ཀྱི་ནད་ངོས་གཟུང་བ། རྩ་ཆུས་མཚང་འདྲུ་བ། གཏར་གྱིས་ཕུགས་རྡུགས་པ། ཟས་དང་སྨིན་གྱིས་མགོ་བཤུ་བ་སྟེ་བཞི། བདུན་པ་བཅོས་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས། དང་པོ་ལ། བཅོས་པའི་ཚུལ་དང་། གཉེན་པོ་གཉིས། ཕྱི་མ་ལ། སྨན། ཟས། སྤྱོད། དཔྱད་བཞི། བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་ལ། སྙིང་ལ་གབ་པ་སོགས་བཅོས་པ་གསུམ་སྟེ་ལག་ལེན་བརྒྱད། བརྒྱད་པ་རྙིངས་པའི་ཚ་བ་ལ། རྒྱུ། རྐྱེན། ངོ་བོ། ངེས་ཚིག །དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བདུན་གྱི་གཉིས་པ་ལ། རང་བཞིན། སྦྱོར་བ་དམན་པས་རྙིངས་པ་གསུམ། ལྔ་པ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས་ཀྱི་དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ་ལ། རླུང་ལྡན་རླུང་མེད་གཉིས། གཉིས་པ་ལ། ཤ་ལ་རྒྱས་པ། པགས་ལ་གྲམས་པ། རྩ་ལ་རྒྱུགས་པ། རུས་ལ་ཞེན་པ་སྟེ་རྙིངས་ཚད་དྲུག །དྲུག་པ་རྟགས་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས། བདུན་པ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་གཉིས། དང་པོ་ལ། བཅོས་ཚུལ་གཉེན་པོ་གཉིས་ཕྱི་མ་ལ། སྨན། ཟས། སྤྱོད་གསུམ། བྱེ་བྲག་ལ། ཤ་པགས། རྩ་བྱེར། རུས་ཞེན་བཅོས་པ་གསུམ་སྟེ་ལག་ལེན་བདུན། དགུ་པ་ཚ་རྙོངས་པ་ལ། རྒྱུ། རྐྱེན། ངོ་བོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
定义、分类、症状、治疗方法，这是七片叶子。第二类包括：自然、时间、因缘扩张三种。第五类包括：种类、力量、降临的分类三种。前者包括：传染病扩张、混乱扩张两种。中间一种包括：强力和弱力两种。后者包括：一般和特殊两种，其中后者包括：降临心脏、降临生命脉、降临肺、降临肝脏、降临脾脏、降临肾脏、降临胃、降临胆囊，总计十三种扩张热病。第六类症状包括：一般和特殊两种。第七类治疗方法包括：一般和特殊两种。前者包括：治疗方式和对治两种，后者包括：
药物、外治、饮食、行为四种。第一种包括：平息和净化两种。第一种包括汤剂粉剂两种。外治包括：放血、发汗、水过滤、四时。特殊治疗包括：治疗降临心脏、生命脉、肺、肝、脾、肾、胃、胆囊的，共二十一种。第六，虚脱热病包括：原因、缘由、本质、定义、分类、症状、治疗方法，这是七片叶子。其中第二类包括：自然、缘由、位置虚脱三种。第五，分类包括：一般和特殊两种。第一种包括：热虚脱、脉虚脱、风虚脱三种。第二种包括：传染性虚脱、血、胆、痰湿、水黄、肺心虚脱六种，总计九种。第七类包括：一般和特殊两种。第一种包括：治疗方式和对治两种。第二种包括：热病虚脱的药物、外治、饮食净化，脉虚脱的，风虚脱的治疗三种。特殊六种，治疗六种，共十种操作方法。第七，隐藏热病包括：原因、缘由、本质、定义、分类、症状、治疗方法，这是七片叶子。其中第二类包括：自然、缘由、位置的隐藏三种。第五类包括：一般和特殊的分类两种。前者包括：热力强、寒力强两种。后者包括：热病隐藏于心脏、肾脏、胃中三种，总计五种隐藏热病。
第六，通过症状识别疾病、通过脉尿深究、通过放血揭示底细、通过饮食和药物揭露头部，共四种。第七类治疗包括：一般和特殊两种。第一种包括：治疗方式和对治两种。后者包括：药物、饮食、行为、外治四种。特殊治疗包括：治疗隐藏于心脏等三种，共八种操作方法。第八，陈旧热病包括：原因、缘由、本质、定义、分类、症状、治疗方法，这是七片叶子。其中第二类包括：自然、配方不足导致陈旧三种。第五类包括：一般和特殊两种分类两种。第一种包括：有风无风两种。第二种包括：扩张于肉、弥漫于皮、流于脉、粘附于骨，共六种陈旧热病。第六类症状包括：一般和特殊两种。第七类包括：一般和特殊治疗两种。第一种包括：治疗方式对治两种，后者包括：药物、饮食、行为三种。特殊治疗包括：治疗肉皮、脉散、骨粘三种，共七种操作方法。第九，热病昏迷包括：原因、缘由、本质、


 ངེས་ཚིག །དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བདུན་གྱི་གཉིས་པ་ལ། རང་བཞིན། རྐྱེན་གྱི་རྙོངས་པ་གཉིས། ཕྱི་མ་ལ། བཅོས་སྔས་པ་དང་ཁ་ཐལ་གཉིས། 
1-455
སྔས་པ་ལ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས། དང་པོ་ལ། ཚ་རྙོངས་ཆུང་ཆེ། གྲང་རྙོངས་ཆུང་ཆེ་བཞི། གཉིས་པ་ལ། པགས་གྲམ། ཤར་རྒྱས། རྩར་རྒྱུག །རུས་ཞེན། དོན་ལ་བབས་པ། སྣོད་དུ་ལྷུང་བ་དྲུག །དྲུག་པ་རྟགས་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས་བདུན་པ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་གཉིས། དང་པོ་ལ། སྤྱོད་ཚུལ་དང་གཉན་པོ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱི་མ་ལ། ཚ་རྙོགས་གྲང་རྙོངས་ཆུང་ཆེ་བཅོས་པ་གསུམ། བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་ལ། ཤ་པགས་གཅིག །མཆིན་མཚེར་གཅིག་རྩར་རྒྱུག །རུས་ཞེན། སྣོད་ལྷུངས། གློར་བབས། སྙིང་བབས། མཆིན་བབས། མཚེར་བབས། མཁལ་བབས་བཅོས་པ་སྟེ་བཅུ། བཅུ་པ་འགྲམས་ཀྱི་ཚད་པ་ལ། རྒྱུ། རྐྱེན། ངོ་བོ། ངེས་ཚིག །དབྱེ་བ་རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བདུན་གྱི་སྔ་མ་ལ། ཕྱིའི་ཡུལ་བཞི་འགྲམས་པ་དང་། ནང་གི་དོན་སྣོད་འགྲམས་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ་ཤ་འགྲམས། རུས་འགྲམས། རྩ་འགྲམས། ཆུ་རྒྱུས་འགྲམས་པ་བཞིའི་དང་པོ་ལ། ཉྭ་འགྲམས་དང་། ཤ་གཞན་འགྲམས་པ་གཉིས། གཉིས་པ་རུས་འགྲམས་ལ། ཚིགས། རྐང་། མགོ་བོའི་སྲུབས། རྩིབས་འགྲམས་བཞི། གསུམ་པ་རྩ་འགྲམས་ལ། མགོ་བོའི་བྱང་ཁོག་གི་ཡན་ལག་གི་རྩ་འགྲམས་དང་བཞི། གཉིས་པ་ནང་དོན་སྣོད་འགྲམས་པ་ལ། སྙིང་འགྲམས། སྲོག་རྩར། གློ་བར། མཆིན་པར། མཆིན་ཁྲི། མཚེར་པ། མཁལ་མ། ཕོ་བ། ལོང་། རྒྱུ་མ། མཁྲིས་པ། ལྒང་པ། བསམ་སེའུ་འགྲམས་པ་དང་བཅུ་གསུམ། 
1-456
དྲུག་པ་ལ། སྤྱི་བྱེ་བྲག་གཉིས། བདུན་པ་ལ། སྤྱི་བཅོས་དང་། བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་གཉིས། དང་པོ་ལ། སྨན། དཔྱད། ཟས། སྤྱོད་བཞི། གཉིས་པ་ལ། འགྲམས་ཚད་ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ་བཅོས་ཐབས་བཅུ་གཅིག་པ་འཁྲུགས་ཚད་ལ། རྒྱུ། རྐྱེན། ངོ་བོ། ངེས་ཚིག །དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བདུན། ལྔ་པ་དབྱེ་བ་ལ། རྒྱས་འཁྲུགས། སྟོངས་འཁྲུགས། འཇམ་འཁྲུགས་གསུམ། དང་པོ་ལ། ནད་རིགས་ཀྱི། བབས་སྒོ། ལུད་པས་དབྱེ་བ་གསུམ། དང་པོ་ལ། ཚད་འཁྲུགས། ཚ་འགྲམས། ཚ་རིམས་གསུམ་གྱི་སྔ་མ་ལ། ཚ་རྒྱས། ཚ་ལྐུགས་དུག་ཐབས་གསུམ། བར་མ་ལ། ཚ་རྡོལ། ཁྲག་སྨུག་གཉིས། ཕྱི་མ་ལ། འདུ་བའི་ཚ་རིམས་དང་། གཉེན་གྱི་ཚ་རིམས་གཉིས། བབས་སྒོས་དབྱེ་བ་ལ། སྙིང་འཁྲུགས། གློ་མཆིན། ཕོ་མཆིན། མཁལ་མ། རྩ་མཁྲིས། རླུང་འཁྲུགས་བརྒྱད། ལུད་པས་དབྱེ་བ་ལ། སྐྱ་སོབ། དམར་བ། དམར་སེར། སྨུག་ནག །སྲེ་བོ། དམར་ཐང་། སེར་དྭངས། སྔོན་པོ་ལྦུ་སོག་སྟེ་བརྒྱད། གཉིས་པ་སྟོངས་འཁྲུགས་ལ། ཚ་སྟོངས། གྲང་སྟོངས་གཉིས་ཏེ་དྲིལ་པས་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག །དྲུག་པ་རྟགས་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་སྐག་དུས་གསུམ། བདུན་པ་ལ། བཅོས་པའི་ཚུལ་དང་གཉེན་པོ་གཉིས། ཕྱི་མ་ལ། སྨན། ཟས། སྤྱོད། རྗེས་བཞི། བྱེ་བྲག་ལ་འཁྲུགས་ཚད་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་བཅོས་པ། བཅུ་གཉིས་པ་རིམས་བཅོས་པ་ལ། རྒྱུ། ངོ་བོ།

 ངེས་ཚིག །དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བདུན་གྱི་གཉིས་པ་ལ། རང་བཞིན། རྐྱེན་གྱི་རྙོངས་པ་གཉིས། ཕྱི་མ་ལ། བཅོས་སྔས་པ་དང་ཁ་ཐལ་གཉིས། 
1-455
སྔས་པ་ལ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས། དང་པོ་ལ། ཚ་རྙོངས་ཆུང་ཆེ། གྲང་རྙོངས་ཆུང་ཆེ་བཞི། གཉིས་པ་ལ། པགས་གྲམ། ཤར་རྒྱས། རྩར་རྒྱུག །རུས་ཞེན། དོན་ལ་བབས་པ། སྣོད་དུ་ལྷུང་བ་དྲུག །དྲུག་པ་རྟགས་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས་བདུན་པ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་གཉིས། དང་པོ་ལ། སྤྱོད་ཚུལ་དང་གཉན་པོ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱི་མ་ལ། ཚ་རྙོགས་གྲང་རྙོངས་ཆུང་ཆེ་བཅོས་པ་གསུམ། བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་ལ། ཤ་པགས་གཅིག །མཆིན་མཚེར་གཅིག་རྩར་རྒྱུག །རུས་ཞེན། སྣོད་ལྷུངས། གློར་བབས། སྙིང་བབས། མཆིན་བབས། མཚེར་བབས། མཁལ་བབས་བཅོས་པ་སྟེ་བཅུ། བཅུ་པ་འགྲམས་ཀྱི་ཚད་པ་ལ། རྒྱུ། རྐྱེན། ངོ་བོ། ངེས་ཚིག །དབྱེ་བ་རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བདུན་གྱི་སྔ་མ་ལ། ཕྱིའི་ཡུལ་བཞི་འགྲམས་པ་དང་། ནང་གི་དོན་སྣོད་འགྲམས་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ་ཤ་འགྲམས། རུས་འགྲམས། རྩ་འགྲམས། ཆུ་རྒྱུས་འགྲམས་པ་བཞིའི་དང་པོ་ལ། ཉྭ་འགྲམས་དང་། ཤ་གཞན་འགྲམས་པ་གཉིས། གཉིས་པ་རུས་འགྲམས་ལ། ཚིགས། རྐང་། མགོ་བོའི་སྲུབས། རྩིབས་འགྲམས་བཞི། གསུམ་པ་རྩ་འགྲམས་ལ། མགོ་བོའི་བྱང་ཁོག་གི་ཡན་ལག་གི་རྩ་འགྲམས་དང་བཞི། གཉིས་པ་ནང་དོན་སྣོད་འགྲམས་པ་ལ། སྙིང་འགྲམས། སྲོག་རྩར། གློ་བར། མཆིན་པར། མཆིན་ཁྲི། མཚེར་པ། མཁལ་མ། ཕོ་བ། ལོང་། རྒྱུ་མ། མཁྲིས་པ། ལྒང་པ། བསམ་སེའུ་འགྲམས་པ་དང་བཅུ་གསུམ། 
1-456
དྲུག་པ་ལ། སྤྱི་བྱེ་བྲག་གཉིས། བདུན་པ་ལ། སྤྱི་བཅོས་དང་། བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་གཉིས། དང་པོ་ལ། སྨན། དཔྱད། ཟས། སྤྱོད་བཞི། གཉིས་པ་ལ། འགྲམས་ཚད་ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ་བཅོས་ཐབས་བཅུ་གཅིག་པ་འཁྲུགས་ཚད་ལ། རྒྱུ། རྐྱེན། ངོ་བོ། ངེས་ཚིག །དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བདུན། ལྔ་པ་དབྱེ་བ་ལ། རྒྱས་འཁྲུགས། སྟོངས་འཁྲུགས། འཇམ་འཁྲུགས་གསུམ། དང་པོ་ལ། ནད་རིགས་ཀྱི། བབས་སྒོ། ལུད་པས་དབྱེ་བ་གསུམ། དང་པོ་ལ། ཚད་འཁྲུགས། ཚ་འགྲམས། ཚ་རིམས་གསུམ་གྱི་སྔ་མ་ལ། ཚ་རྒྱས། ཚ་ལྐུགས་དུག་ཐབས་གསུམ། བར་མ་ལ། ཚ་རྡོལ། ཁྲག་སྨུག་གཉིས། ཕྱི་མ་ལ། འདུ་བའི་ཚ་རིམས་དང་། གཉེན་གྱི་ཚ་རིམས་གཉིས། བབས་སྒོས་དབྱེ་བ་ལ། སྙིང་འཁྲུགས། གློ་མཆིན། ཕོ་མཆིན། མཁལ་མ། རྩ་མཁྲིས། རླུང་འཁྲུགས་བརྒྱད། ལུད་པས་དབྱེ་བ་ལ། སྐྱ་སོབ། དམར་བ། དམར་སེར། སྨུག་ནག །སྲེ་བོ། དམར་ཐང་། སེར་དྭངས། སྔོན་པོ་ལྦུ་སོག་སྟེ་བརྒྱད། གཉིས་པ་སྟོངས་འཁྲུགས་ལ། ཚ་སྟོངས། གྲང་སྟོངས་གཉིས་ཏེ་དྲིལ་པས་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག །དྲུག་པ་རྟགས་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་སྐག་དུས་གསུམ། བདུན་པ་ལ། བཅོས་པའི་ཚུལ་དང་གཉེན་པོ་གཉིས། ཕྱི་མ་ལ། སྨན། ཟས། སྤྱོད། རྗེས་བཞི། བྱེ་བྲག་ལ་འཁྲུགས་ཚད་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་བཅོས་པ། བཅུ་གཉིས་པ་རིམས་བཅོས་པ་ལ། རྒྱུ། ངོ་བོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
定义，分类，特征，治疗方法，这是七瓣叶中的第二片，关于自然和条件引起的混浊两种。后者分为早期混浊和过度混浊两种。
1-455
早期混浊分为一般和特殊两种。第一种包括：轻度热混浊，严重热混浊，轻度寒混浊，严重寒混浊四种。第二种包括：皮肤扩散，扩张增生，脉络流动，骨附着，内脏侵入，器官坠落六种。第六部分特征分为一般和特殊两种。第七部分包括一般和特殊治疗两种。第一种包括：行为方式和严重情况两种，后者包括：治疗轻重热混浊和寒混浊三种。特殊治疗包括：皮肉一种，肝脾一种，脉络流动，骨附着，器官坠落，肺部侵入，心脏侵入，肝脏侵入，脾脏侵入，肾脏侵入的治疗，共十种。第十部分扩散热病包括：原因，条件，本质，定义，分类，特征，治疗方法等七瓣叶中，前者分为外部四种扩散和内部脏器扩散两种。第一种包括：肉扩散，骨扩散，脉扩散，韧带扩散四种；第一种中又分为肌腱扩散和其他肉扩散两种。第二种骨扩散包括：关节，腿，头部缝隙，肋骨扩散四种。第三种脉扩散包括：头部，胸腔，肢体的脉扩散四种。第二种内脏器官扩散包括：心脏扩散，生命脉，肺部，肝脏，胆囊，脾脏，肾脏，胃，结肠，肠，胆，膀胱，子宫扩散等十三种。
1-456
第六部分包括：一般和特殊两种。第七部分包括：一般治疗和特殊治疗两种。第一种包括：药物，工具，饮食，行为四种。第二种包括：二十三种扩散热病的治疗方法。第十一部分混乱热病包括：原因，条件，本质，定义，分类，特征，治疗方法等七瓣叶。第五部分分类包括：实混乱，虚混乱，温和混乱三种。第一种按疾病类型，下降通道，痰液分为三类。第一类包括：热混乱，热扩散，热病三种；前者包括：热实，热哑，毒症三种。中间类别包括：热爆发，血瘀两种。后者包括：聚集热病和亲属热病两种。按下降通道分类包括：心混乱，肺肝，胃肝，肾脏，脉胆，风混乱八种。按痰液分类包括：淡灰色，红色，红黄色，深黑色，混合色，红平色，黄澄清，青色泡沫等八种。第二种虚混乱包括：热虚，寒虚两种，总共二十六种。第六部分特征包括：一般、特殊和危险时期三种。第七部分包括：治疗方法和对治两种。后者包括：药物，饮食，行为，后续四种。特殊部分包括二十六种混乱热病的治疗。第十二部分治疗热病包括：原因，本质。


 རྒྱུ་མཚན། དབྱེ་བ། རྟགས། 
1-457
བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་དྲུག །བཞི་པ་ལ། བལ་ནད། འབྲུམ་བུ། རྒྱུ་གཟེར། གག་ལྷོག །ཆམ་པ་དང་ལྔ་ཡོད་ཀྱང་འདིར་བལ་ནད་ལ། བབས་ས་གནས་དང་སྦྱར་ཏེ་དབྱེ་བ། རིམ་པ་དུས་དང་སྦྱར་ཏེ། ནད་བཞིའི་རིགས་དང་སྦྱར་ཏེ་དབྱེ་བ་གསུམ། དང་པོ་ལ། སྐྱི་དང་བ་སྤུུར་བབས་པ། པགས་པ། རྩ་ལ། ཤ་ལ། སྣོད་དུ། དོན་ལ། རུས་ལ་བབས་པ་དང་བདུན། གཉིས་པ་ལ། བད་ཀན་གྱི་དུས། མཁྲིས་པའི། ཁྲག་གི་རླུང་ཁྲག་འཐབ་པའི་དུས་རི་ཐང་མཚམས་ཀྱི་དུས་དང་ལྔ། གསུམ་པ་ལ། རླུང་། མཁྲིས། བད་ཀན། འདུས་པའི། གཉན་གྱི་རིམས་དང་ལྔ། དང་པོ་ལ། འདར་བུ་དང་། ཡེར་བུ་གཉིས། གཉིས་པ་ལ། ལེ་བརྒན་དང་། ཀླད་གཟེར་གཉིས། གསུམ་པ་ལ། རྨོངས་བུ་དང་། ལྐུགས་པ་གཉིས། བཞི་པ་ལ། རྒྱུན་རིམས། རྟག་པའི། ཉིན་གཅིག་པ། ཉིན་གསུམ་པ། ཉིན་བཞི་པ་དང་ལྔ། ལྔ་པ་ལ། མཁྲིས་པ་རྩར་རྒྱུག་གི་རིམས། ཀླད་གཟེར་གྱི་རིམས་སྨྱོན་ཏྲེ་ཏྲེ་ཧོ་དང་གསུམ་སྟེ་བཅུ་བཞི་བསྡོམས་པས་བལ་ནད་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག །ལྔ་པ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་རྟགས་གཉིས་ཀྱི་སྔ་མ་ལ། མ་སྨིན། རྒྱས། སྟོངས་རིམས་ཀྱི་སྨིན་ཚུལ་གསུམ། ཕྱི་མ་ལ། བབས་ས་གནས་ཀྱི་གནས། རིམ་པ་དུས། འདུས་རིམས་ཀྱི་བརྟག་པ་གསུམ། དེའི་ཕྱི་མ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས་ཀྱི་སྤྱི་ལ། དང་པོ། 
1-458
བར། མཐའ་མ་གསུམ། དྲུག་པ་བཅོས་ཐབས་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་གཉིས། དང་པོ་མ་སྨིན། བར་དུ་སྨིན་རྒྱས། མཐའ་མ་རི་ཐང་མཚམས་དུས་ཀྱི་བཅོས་གསུམ། གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་ལ། བབས་ས་གནས་སྦྱར་བ་བཅོས་པའི་བདུན། རིམ་པ་དུས་དང་སྦྱར་ཏེ་བཅོས་པ་ལྔ། ནད་བཞི་རིགས་དང་སྦྱར་ཏེ་བཅོས་པ་ལ། རླུང་མཁྲིས་བད་ཀན་རྣམ་པ་གཉིས། འདུས་རིམས་ཀྱི་བཅོས་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས། དང་པོ་ལ། སྨིན་བྱེད་ཞི་བྱ། གསོ་བ་གསུམ་གྱི་ཞི་བ་ལ། གསར་རྙིང་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ་ལ། ཉེས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་བཅོས་པ། ཚ་བ་ནད་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་བཅོས་པ་གཉིས། བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་ལ། རྒྱུན་རིམས་སོགས་ལྔ། གཉན་རིམས་ཀྱི་བཅོས་ལ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ་ལ། རྩའི་འབྲོས་འཕྲང་བསྡམས་པ། གཉེན་པོ་སྦྱར་བས་བསད་པ། རོ་དབྱུང་བ། ནད་ལྷག་བསལ་བ་བཞི། བྱེ་བྲག་ལ། མགོར་བབས། སྙིང་བབས། གློར་བབས། མཁལ་བབས། ཕོ་བར་བབས་པ་ལ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས། རིམས་སྨྱོན་ཏྲེ་ཏྲེ་ཧོ། མཁྲིས་ཡུལ་རླུང་གིས་ཕྲོགས་པ། མ་ཞུའི་རྒྱུ་བྱས་པ། རྒྱུ་མར་བབས་པ་བཅོས་པ་རྣམས་སོ། །བཅུ་གསུམ་པ། འབྲུམ་བུའི་རིམས་ལ། རྒྱུ། ངོ་བོ། ངེས་ཚིག །དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་དྲུག་གི་བཞི་པ་ལ། ནག་པོ་དང་དཀར་པོའི་རིགས་གཉིས། དང་པོ་ལ། 
1-459
སྐྲངས་བ་གླང་གཉའ། ཁྲག་སྐམ་རྩེལ་ཏེ་ཤིག །ཟངས་གཟེར་སྦུ་གུ་ཅན་དང་གསུམ། གཉིས་པ་ལ། ཤ་ར་སྐྱ་ཤར། རྨོག་འགོ་སྤྱི་ཟླུམ། སིབ་བུ་ཀོབ་རྩེ་དང་གསུམ་སྟེ་དྲིལ་བས་དྲུག །ལྔ་པ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་རྟགས་གཉིས། དྲུག་པ་ལ། སྤྱི་བཅོས་དང་ཁྱད་པར་གྱི་བཅོས་གཉིས། དང་པོ་ལ། མ་སྨིན་པའི་དུས་སྤུ་སྒོ་དབྱེ་བ། ནད་རྒྱས་ཚ་བ་ཁོང་ནས་ཕྱི་ལ་འབུལ་བ། ཁོང་ཤོར་ཕྱིར་དྲང་བ། མཐའ་མ་འབྲུམ་རྗེས་བསུབ་པ་སྟེ་བཞིའི་གཉིས་པ་ལ། ཐང་ཕྱེ་གཉིས། དེའི་ཕྱི་མ་ལ། རྩི་སྦྱར་དུག་སྦྱར་གཉིས། གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་ལ། རིགས་དང་བབས་སར་སྦྱར་བ་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ་ལ། གླང་གཉའ། ཁྲག་སྐམ་རྩལ་ཏེ་ཤིག །ཟངས་གཟེར་གཉིས་བསྡོམས་པས་གཅིག་སྟེ་གསུམ། གཉིས་པ་ལ། སྙིང་། གློ། མཆིན། རྒྱུ་མ། མིག །གྲེ་བ། ལྒང་པར་བབས་པ་བཅོས་པ་རྣམས་སོ། །བཅུ་བཞི་པ་རྒྱུ་གཟེར་བཅོས་པ་ལ། རྒྱུ། ངོ་བོ།

原因，分类，特征，
1-457
治疗方法等六个叶片。第四部分包括：疾病（བལ་ནད），痘疹，肠痛，喉炎，感冒这五种，但这里关于疾病（བལ་ནད）的分类有三种：按照下降位置分类，按照阶段时间分类，按照四种疾病类型分类。第一种包括：下降到表皮和汗毛，下降到皮肤，下降到脉络，下降到肉，下降到器官，下降到内脏，下降到骨骼共七种。第二种包括：痰期，胆期，血期，风血相争期，山地交界期五种。第三种包括：风，胆，痰，复合，恶性热病五种。第一种包括：震颤型和发散型两种。第二种包括：萊班根型和头痛型两种。第三种包括：昏迷型和哑型两种。第四种包括：持续热病，恒定型，一日型，三日型，四日型五种。第五种包括：胆脉流动热病，头痛热病，狂躁特热型三种，总共十四种，加起来疾病（བལ་ནད）共二十六种。第五部分包括：一般和特殊特征两种，前者包括：未成熟，增长，空虚热病的成熟方式三种。后者包括：下降位置的状态，阶段时间，复合热病的检查三种。其中后者分为一般和特殊两种，一般包括：初期，
1-458
中期，末期三种。第六部分治疗方法包括：一般和特殊治疗两种。第一种包括：未成熟期，中间成熟增长期，末期山地交界期的治疗三种。第二种特殊治疗包括：与下降位置相应的七种治疗，与阶段时间相应的五种治疗，与四种疾病类型相应的治疗包括：风胆痰两种类型的治疗。复合热病的治疗分为一般和特殊两种。第一种包括：促使成熟，平息，治愈三种，其中平息分为新旧两种，第一种包括：按照病素力量的治疗，按照热病力量的治疗两种。特殊治疗包括：持续热病等五种的治疗。恶性热病的治疗分为一般和特殊两种，第一种包括：封闭脉络通道，用对治方法杀灭，排出残余，清除剩余病症四种。特殊治疗包括：头部下降，心脏下降，肺部下降，肾脏下降，胃部下降分为一般和特殊两种，热病狂躁特热型，胆区被风夺取，未消化引起，肠道下降的治疗等。第十三部分，痘疹热病包括：原因，本质，定义，分类，特征，治疗方法等六个叶片中的第四部分分为：黑色和白色两类。第一种包括：
1-459
肿胀牛颈型，干血螺钉型，铜钉带孔型三种。第二种包括：肉色灰白型，头盔型圆形，小型尖顶型三种，总共六种。第五部分包括：一般和特殊特征两种。第六部分包括：一般治疗和特殊治疗两种。第一种包括：未成熟期开放毛孔，病情增长期将热从内部排出，内陷期向外引导，最后阶段抹平痘疹痕迹四种，第二种包括：汤剂粉剂两种，其中后者包括：混合剂和毒性混合剂两种。第二种特殊治疗包括：按类型和下降位置分类两种，第一种包括：牛颈型，干血螺钉型，铜钉型三种合为一类共三种。第二种包括：下降到心脏，肺部，肝脏，肠道，眼睛，喉咙，膀胱的治疗等。第十四部分肠痛治疗包括：原因，本质。


 ངེས་ཚིག །དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་དྲུག་གི་བཞི་པ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས། དང་པོ་ལ། དོན་འཁྲུག །སྣོད་འཁྲུ། སྟོབས་ཆེན། སྟོབས་ཆུང་བཞི། གཉིས་པ་ལ། རྒྱུ་གཟེར། རྒྱུ་འཁོར། རྒྱུ་འཁྲོལ། རྒྱུ་ཁུགས་བཞི་སྟེ་རྒྱུ་གཟེར་ཀྱི་ནད་བརྒྱད། དྲུག་པ་བཅོས་ཐབས་ལ། གསར་རྙིང་། དུས་དང་སྦྱར་བ་གཉིས། དང་པོ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས། 
1-460
དེའི་དང་པོ་ལ། ནད་སྟོབས་ཆེ་ཆུང་། ཆེ་བ་ལ། སྣོད་ཀྱི་རྩེ་སྲུང་། མཁྲིས་པའི་མེ་བསད། རྒྱུ་ལོང་གི་རྔུལ་སྦྱང་། ནད་ངོས་གཉན་པོས་བསད། མཆིན་པའི་ཟགས་བསྡམས། འཁྲུ་བའི་ཁ་དོག་བསྒྱུར། མཐའ་མར་ཆུ་བོར་རྒྱུན་ལམ་བཅད་པ་དང་བདུན། སྟོབས་ཆུང་ལ། དང་པོ་རྩ་ཁ་བསྡམ། བར་དུ་ཚ་བ་རོལ་དུ་བསད། མཐའ་མ་ཆུ་བོའི་རྒྱུན་ལམ་བཅད་པ་གསུམ། བྱེ་བྲག་གི་བཅས་པ་བཞི། བཅོ་ལྔ་པ་གག་ལྷོག་གི་རིམས་བཅོས་པ་ལ། རྒྱུ། རྐྱེན། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་ལྔ། གསུམ་པ་ལ། ལྷོག་པ་དང་གག་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། འབྱུང་བས་དབྱེ་བ། ནད་བཞིས། རིགས་ཀྱིས་དབྱེ་བ་གསུམ། དང་པོ་ལ། ས་ལྷོག །ཆུ་ལྷོག །མེ་ལྷོག །རླུང་ལྷོག་བཞི། གཉིས་པ་ལ། དཀར་པོ། ནག་པོ། ཁྲ་བོ་གསུམ། གསུམ་པ་ལ། རྒོད། ཡང་རྒོད། ཡམ་བུ། ཡུམ་མོ་དང་བཞི་སྟེ། ལྷོག་པའི་ནད་བཅུ་གཅིག །གཉིས་པ་གག་པ་ལ། ཕོ་གག །མོ་གག །བུ་གག །གཉན་གག་དང་བཞི་སྟེ་དྲིལ་བས་གག་ལྷོག་གི་ནད་བཅོ་ལྔ། བཞི་པ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་རྟགས་གཉིས། སྤྱི་ལ། ཕྱི་ནང་གསང་བ་གསུམ། བྱེ་བྲག་ལ། གག་པ་དང་། ལྷོག་པ་ངོས་གཟུང་བ་གཉིས། བཅོས་ཐབས་ལ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས། དང་པོ་ལ། ཟས་སྤྱོད། བསད། སྤྱང་དོགས་པ་བཞི། བསད་པ་ལ། མཐུན་པ་སྨན་གྱིས། 
1-461
མི་མཐུན་གཉེན་པོས། ནུས་པ་སྔགས་ཀྱིས་བསད་པ་གསུམ་གྱི་བར་མ་ལ། རྐྱང་སྦྱོར། གཙོ་འཁོར་སྦྲགས་མ། མང་སྦྱོར་གསུམ་གྱི་སྔ་མ་ལ། སྔོན་འགྲོ། བསྡུ། བསད། ལོག་གནོན་བཞི། བར་མ། གཙོ་འཁོར་སྦྲགས་མ་ལ། གཉེན་པོ་ཡོད་མེད་གཉིས། བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་ལ། ལྷོག་པ་དང་གག་པ་བཅོས་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱི་མ་ལ། ཞི། ཞུགས། དཔྱད། སྦྱོང་། ནད་ལོག་བཅོས་པ་ལྔའོ།

定义，分类，特征，治疗方法等六个叶片中的第四部分包括：一般和特殊两种。第一种包括：内脏紊乱，器官浑浊，强大型，微弱型四种。第二种包括：肠痛，肠盘绞，肠泄，肠曲四种，总共肠痛疾病八种。第六部分治疗方法包括：新旧分类和时间相关分类两种。第一种包括：一般和特殊两种。
1-460
其中第一种包括：按疾病强度大小分类，对于强度大的治疗包括：保护器官尖端，熄灭胆火，净化肠结肠汗液，用猛烈方法杀灭疾病本身，堵塞肝脏渗漏，改变腹泻颜色，最后切断水的通路七种。对于强度小的治疗包括：首先封闭脉口，中期消灭热病，最后切断水的通路三种。特殊治疗四种。第十五部分喉炎热病治疗包括：原因，条件，分类，特征，治疗方法等五个叶片。第三部分包括：肿块和喉症两种。第一种按照元素分类，按照四种疾病分类，按照种类分类三种。第一种包括：土肿块，水肿块，火肿块，风肿块四种。第二种包括：白色，黑色，杂色三种。第三种包括：凶猛型，次凶猛型，男性型，女性型四种，共计肿块疾病十一种。第二种喉症包括：男性喉症，女性喉症，儿童喉症，恶性喉症四种，总共喉炎疾病十五种。第四部分包括：一般和特殊特征两种。一般特征包括：外部、内部、秘密三种。特殊特征包括：喉症和肿块的识别两种。治疗方法包括一般和特殊两种。第一种包括：饮食行为，杀灭，净化，防范四种。杀灭包括：用相合药物，
1-461
用相异对治，用咒语力量杀灭三种，其中中间方法包括：单一配方，主从混合，多重配方三种，前者包括：前行，收集，杀灭，逆压制四种。中间主从混合包括：有无对治两种。特殊治疗包括：肿块和喉症治疗两种，后者包括：平息，修复，工具治疗，净化，疾病反复治疗五种。


 །བཅུ་དྲུག་པ་ཆམ་པ་བཅོས་པ་ལ། རྒྱུ། རྐྱེན། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་ལྔ། གསུམ་པ་ལ། གྲེ་ཆམ། གློ་ཆམ། རིམས་ཆམ་གསུམ། རྟགས་ལ་གསུམ། བཅོས་ལ་གསུམ། བཞི་པ་ལུས་སྟོང་གསོ་བའི་སྡོང་པོ་ལ། མགོ་ནད། མིག་ནད། ཚ་བའི་ནད། སྣ་ནད། ཁ་ནད། མགུལ་ནད། ལྦ་བ་བཅོས་པ་སྟེ་ཡལ་ག་དྲུག་དང་པོ་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞི། གཉིས་པ་ལ། གཙོ་བོ་དང་། ཕལ་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། རླུང་། མཁྲིས། ཁྲག །བད་ཀན། བད་མཁྲིས་ལྡན་པ། བད་རླུང་ལྡན་པ། རླུང་མཁྲིས་ལྡན་པ། རླུང་གི་ནད་དང་བརྒྱད། གཉིས་པ་ལ། མ་རླུང་བུ་ལ་ཤོར་བ། རྨེན་འབྲས། སློག་པ་ཅན། སྐྲ་བྱི་བ། སྤྱི་ཐེར་པ། སྐྲ་དཀར་དང་དྲུག་སྟེ་མགོ་ནད་བཅུ་བཞི། བཞི་པ་བཅོས་ཐབས་ལ། གཙོ་བོའི་བཅོས་ཐབས་བརྒྱད། ཕའི་ནད་ལ་སྐྲ་བྱི་བ་དང་སྤྱི་ཐེར་བཅོས་ཐབས་བསྡོམས་པས་ལྔ། གཉིས་པ་མིག་ནད་ལ། 
1-462
རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་བཞིའི་གཉིས་པ་ལ། མིག་ཆུ། མིག་ཚ། ལྟུང་བ། ལིང་ཐོག །རབ་རིབ། འགྲིབས་པ་དང་དྲུག་གི་དང་པོ་ལ། རླུང་། མཁྲིས། ཁྲག །བད་ཀན། འདུས་པའི། སྲིན་བུའི། སྐྲང་ནད་དང་བདུན། གཉིས་པ་ལ། སྐམ། གཤེར། དམར་ཚག་གསུམ། གསུམ་པ་བཞི་པ་ལྔ་པ་རྣམས་ལ། རླུང་། མཁྲིས། ཁྲག །བད་ཀན་ལས་གྱུར་པ་བཞི། དྲུག་པ་ལ། སྲོད་ལོང་། ཕྱི་ནང་། བར་འགྲིབ་བཞིའི་གཉིས་པ་ལ། ཤ་ལྷག །ཤ་འཛེར། རྩ་དྲ། སྔོ་རིབ། ལིང་རོས་ཁེབས་པ་ལྔ། གསུམ་པ་ལ། ཆུ་འཁྲུགས་དང་། རྩ་མདངས་ཉམས་པ་གཉིས། བཞི་པ་ལ། རླུང་། མཁྲིས། བད་ཀན། འདུས་པའི་ནད་དང་བཞི་སྟེ་མིག་ནད་སུམ་ཅུ་རྩ་བཞི། བཞི་པ་བཅོས་ཐབས་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས། དང་པོ་ལ། སྨན་དཔྱད། ཟས་སྤྱོད། མི་འཕྲོད་པ་སྤངས་པ་གསུམ། གཉིས་པ་ལ། མིག་ཆུའི་བཅོས་བདུན། སྐམ། གཤེར། མིག་ཚག་ཀུན་གྱི་བཅོས་ཏེ་གསུམ། ལྟུང་བའི་རླུང་། ཁྲག་མཁྲིས་བསྡོམས་པ། བད་ཀན་གྱུར་པ་གཙེས་པ་གསུམ། ལིང་ཐོག་གི་ཁྲག་མཁྲིས་པ། བསྡོམས་པ། རླུང་བད་ཀན་རབ་རིབ་ཀུན་ལ་སྤྱི་བཅོས་གཅིག །སྲོད་ལོང་ཤ་མཛེར། ཤ་ལྷག །སྔོ་རིབ། ཕྱི་འགྲིབ། ནང་འགྲིབ། བར་འགྲིབ། དེའི་ཕྱི་མ་ལ། སྔོན་འགྲོ། དངོས་གཞི། ཕྱི་རྗེས་གསུམ། དང་པོ་ལ། ནད། དུས། རིམ་འགྲོ། དཔྱད་ཀྱི་སྔོན་འགྲོ་བཞི། གཉིས་པ་ལ། ཆོ་ག །གསངས། བརྡེག་ཐབས། བསལ་ཐབས། 
1-463
སོལ་ཚད། བརྟན་པར་བྱ་བ། ལེགས་ཉེས་བརྟག་པ་སྟེ་བདུན་གྱི་སྔ་མ་ལ། ཐུར་མའི་ཚད་དང་། བཅའ་གཞི་གཉིས། གསུམ་པ་ཕྱི་རྗེས་ལ། ཟས་སྤྱོད་དང་བསླབ་པ་དང་། ལོག་གནོན་གཉིས། ཕྱི་མ་ལ། འགྲམས་པ་དང་། འགྲིབས་པ་དང་། ཞར་བ་གསུམ་བཅོས་པ། གསུམ་པ་རྣ་བའི་ནད་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་བཞི། གཉིས་པ་ལ། ན་བ་དང་། འོན་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། རླུང་མཁྲིས་བད་ཀན། ཁྲག་གྱུར་བཞི། འདུས་གྱུར་རྣག་འཛག །འབྲུམ་བུ་བྱུང་བ་གཉིས་ཏེ་དྲུག གཉིས་པ་ལ། སྒྲ་བཅས་འོན་པ། རྣ་སྤབས་ཀྱིས་འགགས་པ། སྐམ་འོན། མ་རླུང་བུ་ལ་ཤོར་བ་དང་བཞི་སྟེ་རྣ་བའི་ནད་བཅུ། བཅོས་ཐབས་ལ་ནད་ཀྱི་དབྱེ་བ་བཅུ་བཅོས་པ། བཞི་པ་སྣ་ནད་བཅོས་པ་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། བཅོས་ཐབས་གསུམ། གཉིས་པ་ལ། སྣ་བསུབས། འབྲུམ་ཐོར། ཤ་ལུག་རྣག་འཛག ཁྲག་འཛག་དང་ལྔ། བཅོས་ཐབས་ལ་ཡང་དེ་ལྔའི་བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལྔ། ལྔ་པ། ཁའི་ནད་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་བཞི། གཉིས་པ་ལ། ཆུ་ནད་རྙིལ། སོ་རྩེ། རྐན། གྲེ་བའི་ནང་དང་དྲུག །དང་པོ་ལ། གྲེ་མཆུ། ཤོ་ར། བད་ཀན། གཅེན། ཁྲག་རྒྱས། ཁ་ཤུ་དང་དྲུག །གསུམ་པ་ལ། བད་ཀན། རླུང་། ཁྲག །མཁྲིས་པ། སེ་འབྲས། སྲིན་དང་དྲུག བཞི་པ་ལ། རླུང་། མཁྲིས། བད་ཀན། ལྕེ་ལྷག །ལྕེ་སྐྲངས་དང་ལྔ། ལྔ་པ་ལ། 
1-464
རླུང་། མཁྲིས། ཁྲག །བད་ཀན། འདུས་པ། འབྲས། རྨེན་བུ་དང་བདུན། དྲུག་པ་ལ། ལྕེ་ཆུང་བབས་པ། ལྕེ་འདྲ། རྐན་འབྲུམ། ཆུ་བུར།

第十六部分感冒治疗包括：原因，条件，分类，特征，治疗方法等五个叶片。第三部分包括：喉感冒，肺感冒，热病感冒三种。特征分三种。治疗分三种。第四部分身体空虚治疗的主干包括：头部疾病，眼疾，热病，鼻病，口病，喉病，瘤病治疗等六个分支。第一部分包括：原因，分类，特征，治疗方法等四个叶片。第二部分包括：主要和次要两种。第一种包括：风，胆，血，痰，痰胆混合，痰风混合，风胆混合，风病等八种。第二种包括：母风传子，甲状腺肿，呕吐型，脱发，头顶秃，白发等六种，总共头部疾病十四种。第四部分治疗方法包括：主要疾病的八种治疗方法，次要疾病中脱发和头顶秃治疗方法共五种。第二部分眼病包括：
1-462
原因，分类，特征，治疗方法四种中的第二部分包括：眼水，眼热，坠落，白膜，模糊，遮蔽六种，其中第一种包括：风，胆，血，痰，复合，虫，肿胀病等七种。第二种包括：干，湿，红疮三种。第三、第四、第五种都包括：由风、胆、血、痰引起的四种。第六种包括：夜盲，外内，中间遮蔽四种，其中第二种包括：肉赘，肉粒，血丝，青翳，白膜覆盖五种。第三种包括：水混浊和脉色衰退两种。第四种包括：风，胆，痰，复合病四种，总共眼病三十四种。第四部分治疗方法包括：一般和特殊两种。第一种包括：药物工具，饮食行为，避免不适三种。第二种包括：眼水的七种治疗，干，湿，眼疮的三种治疗，坠落的风，血胆综合，痰变恶化三种治疗，白膜的血胆，综合，风痰的模糊症的一种通用治疗，夜盲肉粒，肉赘，青翳，外遮，内遮，中遮治疗，其中后者包括：前行，正行，后行三种。第一种包括：疾病，时间，顺序，工具的前行四种。第二种包括：仪式，穴位，打击方法，清除方法，
1-463
烧灼程度，稳固方法，检查好坏等七种，其中前者包括：针的尺寸和准备两种。第三种后行包括：饮食行为指导和对抗两种。后者包括：治疗扩散，遮蔽和失明三种。第三部分耳病包括：原因，分类，特征，治疗方法四种。第二部分包括：疼痛和聋两种。第一种包括：风胆痰，血变四种；复合变化脓流，痘疮发生两种，共六种。第二种包括：有声耳聋，耳垢阻塞，干性耳聋，母风传子四种，总共耳病十种。治疗方法包括十种疾病的治疗。第四部分鼻病治疗包括：原因，分类，治疗方法三种。第二部分包括：鼻塞，痘疮，肉增生脓流，血流五种。治疗方法也包括这五种疾病的治疗方法，共五种。第五部分，口病包括：原因，分类，特征，治疗四种。第二部分包括：水病口臭，牙尖，上颚，喉内六种。第一种包括：喉唇，齿龈，痰，尿，血扩散，口疮六种。第三种包括：痰，风，血，胆，上颚肿，虫六种。第四种包括：风，胆，痰，舌赘，舌肿五种。第五种包括：
1-464
风，胆，血，痰，复合，肿瘤，甲状腺七种。第六种包括：小舌下垂，舌似，上颚痘，水泡。


 ལྕེ་ཆུང་བབས་པ། ལྕེ་འདྲ། རྐན་འབྲུམ། ཆུ་བུར། རུས་སྦལ་རྐན་མིན་དང་དྲུག་སྟེ་ཁ་ནད་སུམ་ཅུ་སོ་གཅིག །བཞི་པ་དེ་དག་བཅོས་པའི་ཐབས་སུམ་ཅུ་སོ་གཅིག །དྲུག་པ་མགུལ་ནད་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་བཞི། གཉིས་པ་ལ། རླུང་ལྦ། མཁྲིས། ཁྲག །བད་ཀན། ཚིལ། འདུས། གཡང་། བྱུར་ལྦ་དང་བརྒྱད། བཅོས་ཐབས་ལ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་ཐབས་གཉིས། དང་པོ་ལ། སྨན་ཆང་ཕྱེ་མ་དང་། དཔྱད། སྔགས་བཅོས། ལོག་གནོན་དྲུག །གཉིས་པ་ལ། དེ་དག་གི་བཅོས་ཏེ་བད་ཚིལ་གཉིས་བསྡོམས་པའི་བཅོས་ཏེ་བདུན། ལྔ་པ་དོན་སྣོད་གསོ་བའི་སྡོང་པོ་ལ། སྙིང་ནད། གློ་ནད། མཆིན་ནད། མཚེར་ནད། མཁལ་ནད། ཕོ་ནད། ལོང་ནད་བཅོས་པ་སྟེ་བརྒྱད། དང་པོ་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་དང་ལོ་འདབ་བཞི། གཉིས་པ་ལ། སྙིང་འཕྱོས། སྙིང་གཟེར། སྙིང་ཚ། སྙིང་གི་ཆུ་སེར། སྙིང་འཐིབས། སྙིང་གི་སྲིན་བུ། སྙིང་ནད་ཁ་ལེ་ནག་པོ་དང་བདུན་གྱི་གཉིས་པ་ལ། རླུང་གཟེར་དང་། ཁྲག་གཟེར་གཉིས། གསུམ་པ་ལ། ཚ་བ་རྒྱས་པ་དང་། འཁྱིལ་བ་གཉིས། བཞི་པ་བཅོས་ཐབས་ལ། སྙིང་ནད་དགུ་པའི་བཅོས་ཁ་རེ་རེ། གཉིས་པ་གློ་བའི་ནད་གསོ་བ་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞིའི་གཉིས་པ་ལ། 
1-465
ཐང་པོ། སྐྱ་རྦབ། ཚ་བ། ཆུ་གཤེར། ཐེས་པོ། གློ་ལྕོང་། གློ་རྒྱས། བུང་ཚང་ཅན་དང་བརྒྱད་ཀྱི་གསུམ་པ་ལ། ཚ་སུབས་ཚ་གཟེར་གཉིས་ཏེ་དགུ། བཞི་པ་ལ། དེ་དག་གི་བཅོས་ཐབས་དགུ། གསུམ་པ་མཆིན་པའི་ནད་གསོ་བ་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་བཞི། གཉིས་པ་ལ། ལེ་བརྒན་རྒྱས་པ། ལྡེམ་བུ། དུག་ཐབས། ཆུ་ཤོར། རྐུན་བུ། འོར་ལྷུང་། ཁ་ལུད། གཞུངས་རེངས། མཆིན་གྲུམ་ནག་པོ། མཆིན་ནད་ཧལ་སྐེམ། མཆིན་ཁྲི་དཀར་པོ། མཆིན་ཁྲི་ནག་པོ། མཆིན་ནད་རྩ་བྱེར། མཆིན་རླུང་། མཆིན་རྒུད། རླན་གྲངས། གླང་དགུར། གྲང་སྦོས་དང་བཅོ་བརྒྱད་དྲུག་པ་ལ། མཆིན་ཁྲག་རྐེད་པར་ལྷུང་བ་དང་རྐང་པར་ལྷུང་བ་གཉིས། བདུན་པ་ལ། གློ་བར་ལུད་པ་དང་། ཕོ་བར་ལུད་པ་གཉིས་ཏེ་ཉི་ཤུ། བཞི་པ་ལ། འོར་ལྷུང་གཉིས་བཅོས་ཁ་གཅིག་ཏུ་བྱས་པས་བཅོས་ཐབས་བཅུ་དགུ། བཞི་པ་མཚེར་ནད་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞིའི་གཉིས་པ་ལ། མཚེར་ནད། ཚ་བ། ཁྲག་སྦོས། མཚེར་རླུང་། མཚེར་པའི་བད་ཀན། བླུགས་པ་སྟེ་ལྔ། བཞི་པ་ལ། མཚེར་རླུང་། མཚེར་བླུགས་གཉིས་བསྡོམས་པས་གསོ་བའི་ལག་ལེན་བཞི། ལྔ་པ་མཁལ་ནད་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞིའི་གཉིས་པ་ལ། མཁལ་རླུང་། མཁལ་གཅོང་། འོར་ལྷུང་། མཁལ་ཚད། ཆུ་ཤོར། མཁལ་འགྲིམས། མཁལ་གྲུམ། ད་རྒན་དང་བརྒྱད་ཀྱི་དྲུག་པ་ལ། 
1-466
བྱེར་བ། རྒྱས་པ། ལྷུང་བ་གསུམ་སྟེ་བཅུ། བཞི་པ་ལ། དེ་དག་བཅོས་ཐབས་ཀྱི་ལག་ལེན་བཅུ། དྲུག་པ་ཕོ་ནད་གསོ་བའི་ཡལ་ག་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞི། གཉིས་པ་ལ། ཚ་གྲང་གཉིས། དང་པོ་ལ། ཕོ་བར་འགྲམས་པ། འཁྲུགས་བབས་པ། དུག་ཐབས། གཉན་རླང་། ཕོ་བ་སུཪྻ། མཁྲིས་པ་ལུད་པ། མཆིན་ཁྲག་ལུད་པ་སྟེ་བདུན་གྱི་ཕྱི་མ་ལ། འདྲིལ་བ་དང་མ་འདྲིལ་བ་གཉིས། གཉིས་པ་གྲང་བ་ལ། ཕོ་རླུང་། མ་ཞུ་བ། ལྕགས་དྲེག །ལྷེན། མེ་ཉམས། རྡོ་སྐྲན། དམུ་རྫིང་། སྲིན། འབྲས་དང་དགུ་སྟེ་བཅུ་བདུན་ཡོད་ཀྱང་། འདིར་མདོར་བསྡུས་པ། ཕོ་རླུང་། ཕོ་བའི་བད་ཀན། ཕོ་བར་མཁྲིས་ལྷུང་། ཕོ་བར་ཁྲག་ལྷུང་། ཕོ་བ་དུག་ཐབས། ཕོ་ལོག །ཕོ་བ་རྒུད་པ། སྙོང་བུ་བརྒྱད། བཞི་པ་ལ། དེ་དང་བཅོས་ཐབས་ཀྱི་ལག་ལེན་བརྒྱད། བདུན་པ་རྒྱུ་མའི་ནད་གསོ་བའི་ཡལ་ག་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞིའི་གཉིས་པ་ལ། རྒྱུ་ཁྲོལ། རྒྱུ་འཁྲིལ། རྒྱུ་འགྱིངས། རྒྱུ་འགགས། རྒྱུ་གཟེར། ལྔ། བཞི་པ་ལ། དེ་དག་གི་བཅོས་ཐབས་ལག་ལེན་བཞི། བརྒྱད་པ་ལོང་ནད་བཅོས་པའི་ཡལ་ག་ལ། རྒྱུ། རྟགས།

小舌下垂，舌似，上颚痘，水泡，龟壳上颚病六种，总共口病三十一种。第四部分这些疾病的治疗方法三十一种。第六部分喉病包括：原因，分类，特征，治疗方法四种。第二部分包括：风瘤，胆，血，痰，脂肪，复合，粘液，流动瘤等八种。治疗方法包括一般和特殊治疗方法两种。第一种包括：药物酒粉末和，工具，咒语治疗，对抗六种。第二种包括：这些的治疗，其中痰和脂肪两种合并治疗，共七种。第五部分内脏器官治疗的主干包括：心脏病，肺病，肝病，脾病，肾病，胃病，结肠病治疗等八种。第一部分包括：原因，分类，特征，治疗方法等四个叶片。第二部分包括：心脏移位，心痛，心热，心脏水黄，心闭塞，心脏虫病，心脏病黑舌七种，其中第二种包括：风痛和血痛两种。第三种包括：热病扩散和盘绕两种。第四部分治疗方法包括：九种心脏病的各自治疗方法。第二部分肺病治疗包括：原因，分类，特征，治疗方法等四个叶片中的第二部分包括：
1-465
坚实型，白色流泻型，热型，水湿型，僵硬型，肺膨胀，肺扩大，蜂窝型八种，其中第三种包括：热潜伏热刺痛两种，共九种。第四部分包括：这些疾病的治疗方法九种。第三部分肝病治疗包括：原因，分类，特征，治疗方法四种。第二部分包括：莱班根扩散，弯曲型，毒症，水漏，盗窃型，掉落，分泌物，僵直，肝黑色破碎，肝病干燥，肝白色肿块，肝黑色肿块，肝病脉络扩散，肝风，肝衰退，湿冷，牦牛围攻，冷胀十八种。第六部分包括：肝血下降到腰部和下降到腿部两种。第七部分包括：肺部分泌物和胃部分泌物两种，共二十种。第四部分包括：将两种掉落合并为一种治疗方法，总共治疗方法十九种。第四部分脾病包括：原因，分类，特征，治疗方法等四个叶片中的第二部分包括：脾病，热病，血胀，脾风，脾痰，灌注等五种。第四部分包括：脾风，脾灌注两种合并的实际治疗方法四种。第五部分肾病包括：原因，分类，特征，治疗方法等四个叶片中的第二部分包括：肾风，肾虚弱，掉落，肾热，水漏，肾游走，肾破碎，老慢性八种，其中第六部分包括：
1-466
扩散型，增长型，下坠型三种，总共十种。第四部分包括：这些疾病治疗方法的实际操作十种。第六部分胃病治疗分支包括：原因，分类，特征，治疗方法等四个叶片。第二部分包括：热型和冷型两种。第一种包括：胃部扩散，混乱下降，毒症，恶性膨胀，胃部太阳型，胆分泌物，肝血分泌物等七种，其中后者包括：卷曲和不卷曲两种。第二种冷型包括：胃风，未消化，铁锈，附着物，火力减退，结石，粘液囊，虫，肿瘤等九种，总共十七种，但这里简要归纳为：胃风，胃痰，胆下降胃部，血下降胃部，胃部毒症，胃反转，胃衰退，营养不良八种。第四部分包括：这些疾病治疗方法的实际操作八种。第七部分肠病治疗分支包括：原因，分类，特征，治疗方法等四个叶片中的第二部分包括：肠泄，肠盘绞，肠胀，肠阻塞，肠痛五种。第四部分包括：这些疾病治疗方法的实际操作四种。第八部分结肠病治疗分支包括：原因，特征。


 བརྒྱད་པ་ལོང་ནད་བཅོས་པའི་ཡལ་ག་ལ། རྒྱུ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་གསུམ། ལོང་ནད་གྲང་སྦོས། གྲང་འགྱིངས། ཚ་རྙོངས། འཇུ་སྐེམས། རླངས་པ་ཅན་ཏེ་ལྔ། གསུམ་པ་ལ། དེ་དག་བཅོས་པའི་ལག་ལེན་ལྔ། 
1-467
དྲུག་པ་གསང་ནད་གསོ་བའི་སྡོང་པོ་ལ། ཕོ་མཚན་གྱི་ནད་བཅོས་པ་དང་། མོ་མཚན་གྱི་ནད་བཅོས་པ་སྟེ་ཡལ་ག་གཉིས། དང་པོ་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞིའི་གཉིས་པ་ལ། སོས་ཟིན། འབྲུམ་པ་ཅན། མདུད་འདྲ། སྦུབས་འབྱར། གྲང་མ་ཅན་དང་ལྔའི་དང་པོ་ལ། རླུང་། མཁྲིས། ཁྲག །བད་ཀན། འདུས་པ་ལས་གྱུར་པ་ལྔ་སྟེ་དགུ། བཞི་པ་ལ་སོས་འཛིན། གསར་དུས་བཅོས་པ་དེ་དག་དགུ་བཅོས་པ་སྟེ་ལག་ལེན་བཅུ། གཉིས་པ་མོ་མཚན་གྱི་ནད་གསོ་བའི་ཡལ་ག་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞིའི་གཉིས་པ་ལ། རླུང་། མཁྲིས། ཁྲག །བད་ཀན། འདུས་གྱུར་ལྔ། བཞི་པ་ལ། དེ་དག་བཅོས་པའི་ལག་ལེན་ལྔ། བདུན་པ་ཐོར་བུའི་ནད་བཅོས་པའི་སྡོང་པོ་ལ། སྐད་འགགས། ཡི་ག་འཆུས་པ། སྐོམ་པའི་ནད། སྐྱིགས་བུའི་ནད། དབུགས་མི་བདེ་བ། གླང་ཐབས། སྲིན་ནད། སྐྱུགས་བའི་ནད། འཁྲུ་བའི་ནད། དྲི་མ་འགགས་པའི་ནད། ཆུ་འགགས་པ། གཅིན་སྙི་བ། ཚད་པས་འཁྲུ་བ། དྲེགས་ནད། གྲུམ་བུའི་ནད། ཆུ་སེར་གྱི་ནད། རྩ་དཀར། པགས་ནད། ཕྲན་བུའི་ནད་བཅོས་པ་སྟེ་ཡལ་ག་བཅུ་དགུའི་དང་པོ་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞིའི་གཉིས་པ་ལ། རླུང་། མཁྲིས། ཁྲག །བད་ཀན་ལས་གྱུར་པ་ཟད་བྱེད། ཚིལ་གྱུར། དྲས་དཔྱད་བདུན། བཞི་པ་ལ། 
1-468
དེ་དག་བཅོས་པའི་ལག་ལེན་བདུན། གཉིས་པ་ཡི་ག་འཆུས་པའི་ཡལ་ག་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞིའི་གཉིས་པ་ལ། རླུང་། མཁྲིས། བད་ཀན། འདུས་གྱུར་བཞི། བཞི་པ་ལ། དེ་དག་རྐྱང་པ་གསུམ་བསྡོམས་པ་ལ་བཅོས་ཐབས་གཅིག་འདུས་པ་ལ་གཅིག་ཏེ་ལག་ལེན་གཉིས། གསུམ་པ་སྐོམ་པའི་ནད་གསོ་བའི་ཡལ་ག་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞིའི་གཉིས་པ་ལ། རླུང་། མཁྲིས། བད་ཀན། འདུས་གྱུར་བཅུད་ཟད་བཞི། བཞི་པ་ལ། སྤྱི་བཅོས་གཅིག །ཁྱད་པར་དེ་དག་གི་བཅོས་ཐབས་ལྔ་སྟེ་ལག་ལེན་དྲུག །བཞི་པ་སྐྱིགས་བུའི་ནད་གསོ་བའི་ཡལ་ག་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞིའི་གཉིས་པ་ལ། ཟས་ལས་བྱུང་བ། ཕྲན་ཚེགས། ཟུངས་འབྱུང་། ཆེན་པོ། ཟབ་མོ་དང་ལྔ། བཞི་པ་ལ། དེ་དག་བཅོས་ཐབས་ལག་ལེན་གཅིག །ལྔ་པ་དབུགས་མི་བདེ་བའི་ནད་གསོ་བའི་ཡལ་ག་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞིའི་གཉིས་པ་ལ། ཕྲན་ཚེགས། མུན་ཅན། དབུགས་ཆད། ཆེན་པོ་གྱེན་འབྱུང་དང་ལྔ། བཞི་པ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག །ཕྲན་ཚེགས་བཞག་པའི་ལྷག་མ་བཞིའི་བཅོས་ཐབས་བཞི། དྲུག་པ་གླང་ཐབས་གསོ་བའི་ཡལ་ག་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞིའི་གཉིས་པ་ལ། གནས་ཀྱི་དབྱེ་བ་དང་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་གཉིས། 
1-469
དང་པོ་ལ། དོན་གླང་། སྣོད་གླང་། རྩ་གླང་གསུམ་གྱི་སྔ་མ་ལ། མཆིན་གླང་། མཚེར་གླང་གཉིས། བར་མ་ལ། ཕོ་བའི་གླང་ཐབས། རྒྱུ་མའི་གླང་ཐབས། ལོང་གི་གླང་ཐབས་དང་གསུམ། ཕྱི་མ་ལ། ཕྱི་རྩའི་གླང་ཐབས་དང་། ནང་རྩའི་གླང་ཐབས་གཉིས། གཉིས་པ་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ལ། ཚ་གླང་། གྲང་གླང་། སྲིན་གླང་། གཉན་གླང་དང་བཞིའི་དང་པོ་ལ། མཆིན་པའི་ཁྲག་འཁྱགས་པ། མཚེར་བའི་ཁྲག་འཁྱགས་པ། ཁྲག་ཕོ་ལོང་དུ་ལྷུང་བ། མཁྲིས་པ་ཕོ་ལོང་དུ་ལྷུང་བ་བཞི། གཉིས་པ་ལ། ཕོ་བར་མ་ཞུ་བ་ལྷུང་བ་དང་། རྒྱུ་ལོང་དུ་ཐུར་སེལ་འཁྱིལ་བ་གཉིས། བཞི་པ་ལ། ཕོ་བར་གཉན་བབས་པ་དང་། རྒྱུ་མར་གཉན་བབས་པ་གཉིས་ཏེ་གླང་ཐབས་ཀྱི་ནད་བཅུ་དྲུག །བཞི་པ་ལ། མཆིན་གླང་། མཚེར་གླང་། སྣོད་གླང་། ཕོ་གླང་། ལོང་གླང་། ཚ་གླང་། ཁྲག་ལྷུང་། མཁྲིས་ལྷུང་། གྲང་གླང་། མ་ཞུ་ལྷུང་བ། རྒྱུ་མ་རླུང་འཁྱིལ། སྲིན། གཉན་གླང་།

第八部分结肠病治疗分支包括：原因，特征，治疗方法等三个叶片。结肠病包括冷胀，冷膨胀，热混浊，消化干燥，气体型等五种。第三部分包括：这些疾病的实际治疗方法五种。
1-467
第六部分生殖器疾病治疗的主干包括：男性生殖器疾病治疗和女性生殖器疾病治疗两个分支。第一部分包括：原因，分类，特征，治疗方法等四个叶片中的第二部分包括：勃起障碍，长有痘疮，结节状，管道黏连，有阴囊等五种，其中第一种包括：由风，胆，血，痰，复合引起的五种，共九种。第四部分包括勃起障碍，新时期治疗，那九种疾病的治疗等实际操作方法十种。第二部分女性生殖器疾病治疗分支包括：原因，分类，特征，治疗方法等四个叶片中的第二部分包括：风，胆，血，痰，复合变化五种。第四部分包括：这些疾病的实际治疗方法五种。第七部分杂病治疗的主干包括：声音阻塞，食欲不振，口渴病，呃逆病，呼吸困难，腹胀病，虫病，呕吐病，腹泻病，排泄物阻塞病，小便阻塞，尿频病，热泻，垢病，关节病，黄水病，白脉，皮肤病，小病治疗等十九个分支。第一部分包括：原因，分类，特征，治疗方法等四个叶片中的第二部分包括：风，胆，血，痰引起的消耗型，脂肪变型，损伤型七种。第四部分包括：
1-468
这些疾病的实际治疗方法七种。第二部分食欲不振分支包括：原因，分类，特征，治疗方法等四个叶片中的第二部分包括：风，胆，痰，复合变化四种。第四部分包括：那三种单独的和合并的治疗方法各一种，共两种实际操作。第三部分口渴病治疗分支包括：原因，分类，特征，治疗方法等四个叶片中的第二部分包括：风，胆，痰，复合变化精华耗尽四种。第四部分包括：一般治疗一种，特殊治疗即这些疾病的治疗方法五种，总共实际操作六种。第四部分呃逆病治疗分支包括：原因，分类，特征，治疗方法等四个叶片中的第二部分包括：食物引起，小型，精华来源，大型，深层等五种。第四部分包括：这些疾病的治疗方法实际操作一种。第五部分呼吸困难疾病治疗分支包括：原因，分类，特征，治疗方法等四个叶片中的第二部分包括：小型，黑暗型，呼吸中断，大型上升型等五种。第四部分包括：一般和特殊，除去小型的其余四种治疗方法四种。第六部分腹胀治疗分支包括：原因，分类，特征，治疗方法等四个叶片中的第二部分包括：按位置分类和按类型分类两种。
1-469
第一种包括：内脏腹胀，器官腹胀，脉络腹胀三种，其中前者包括：肝腹胀，脾腹胀两种。中间类型包括：胃部腹胀，肠道腹胀，结肠腹胀三种。后者包括：外部脉络腹胀和内部脉络腹胀两种。第二种按类型分类包括：热腹胀，冷腹胀，虫腹胀，恶性腹胀等四种，其中第一种包括：肝脏血液凝结，脾脏血液凝结，血液下降到胃结肠，胆汁下降到胃结肠四种。第二种包括：未消化食物下降到胃部和下行风在肠结肠中盘绕两种。第四种包括：恶性下降到胃部和恶性下降到肠道两种，总共腹胀疾病十六种。第四部分包括：肝腹胀，脾腹胀，器官腹胀，胃腹胀，结肠腹胀，热腹胀，血下降，胆下降，冷腹胀，未消化下降，肠道风盘绕，虫，恶性腹胀。


 རྒྱུ་མ་རླུང་འཁྱིལ། སྲིན། གཉན་གླང་། རྩ་གླང་བཅོས་པ་སྟེ་ལག་ལེན་བཅུ་བཞི། བདུན་པ་སྲིན་ནད་གསོ་བའི་ཡལ་ག་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞིའི་གཉིས་པ་ལ། ཕྱིར་གནས་དང་། ནང་གནས་གཉིས། དང་པོ་ལ། ཤིག་དང་། སྲོ་མ་གཉིས། གཉིས་པ་ལ། བད་ཀན་གྱི་སྲིན་ཕོ་བར་གནས་པ། རླུང་སྲིན་ལོང་ན་གནས་པ། མཁྲིས་སྲིན་སོ་དང་། མིག་དང་། པགས་པ་དང་། གཞང་དང་། མཚན་མར་གནས་པ། 
1-470
ཁྲག་སྲིན་ཁྲག་ལ་གནས་ནས་རྩ་ནང་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བ་དང་། ཀླད་པ་ལ་གནས་ནས་ཡམ་དཀར་པོ་དང་། ནག་པོར་གྱུར་པས་སྲིན་ནད་བཅུ། བཞི་པ་ལ། བད་སྲིན། རླུང་སྲིན། ལྤགས་སྲིན། གཞང་སྲིན། མཚན་མའི་སྲིན། ཡ་མ་དཀར་པོ། ནག་པོ་བཅོས་པ་སྟེ་ལག་ལེན་བདུན། བརྒྱད་པ་སྐྱུགས་པའི་ནད་གསོ་བའི་ཡལ་ག་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞིའི་གཉིས་པ་ལ། རླུང་། མཁྲིས། བད་ཀན། འདུས་པའི་སྐྱུགས་པ་བཞི། བཞི་པ་ལ། སྤྱི་བཅོས། བྱེ་བྲག་དེ་དག་གི་བཅོས་ཐབས་ཀྱི་ལག་ལེན་བཞི། དགུ་པ་འཁྲུ་བའི་ནད་གསོ་བའི་ཡལ་ག་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞིའི་གཉིས་པ་ལ། རླུང་། མཁྲིས། བད་ཀན། འདུས་པ་འཁྲུ་བ་བཞི། བཞི་པ་ལ། སྤྱི་བཅོས་དང་བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་གཉིས། བཅུ་པ་དྲི་མ་འགགས་པ་གསོ་བའི་ཡལ་ག་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞི། གཉིས་པ་ལ། རླུང་། མཁྲིས། བད་ཀན། སྲིན་ནད། ཐུར་སེལ་ལོག་པ་དང་ལྔ། བཞི་པ་ལ། དེ་དག་གི་བཅོས་ཐབས་ཀྱི་ལག་ལེན་ལྔ། བཅུ་གཅིག་པ་ཆུ་འགགས་བཅོས་པའི་ཡལ་ག་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞི། གཉིས་པ་ལ། གཅིན་སྲི་བ་དང་། འགགས་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། རླུང་། མཁྲིས། བད་ཀན། འདུས་པ་ལས་གྱུར་པ་བཞི། གཉིས་པ་ལ། 
1-471
ཁ་འཆུས། རླུང་འཁྱིལ། ཁྲག་ཤ སྤུ་འགགས། སྐྲངས་བ། ཁུ་བས་འགགས་པ། བཤང་བས་འགགས་པ། རྡེའུས་འགགས་པ་དང་བརྒྱད། བཞི་པ་ལ། དེའི་བཅོས་ཐབས་བཅུ་གཉིས། བཅུ་གཉིས་པ་གཅིན་སྙིའི་ནད་གསོ་བའི་ཡལ་ག་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞི། གཉིས་པ་ལ། བད་མཁྲིས་རླུང་གསུམ་གྱི་སྔ་མ་ལ། ཟས་ཁུ་ཆང་དང་འདྲ་བ། ཆུ་འདྲ་བ། བུར་ཤིང་འདྲ་བ། གར་པོ་འདྲ་བ། འབྲས་ཕྱེ་འདྲ་བ། ཁུ་ཆུ་འདྲ་བ། བྱེ་མ་འདྲ་བ། གསིལ་བ། འགས་འབྱུང་། ཁ་ཆུ་འདྲ་བ་དང་བཅུ། བར་མ་ལ། ཟ་ཁུ་ནས་ཚིག་འདྲ་བ། སྣག་ཚ་འདྲ་བ། སྔོན་པོ། སྐྱེར་པའི་ཁུ་བ་དང་འདྲ་བ། བཅད་ཁུ་འདྲ་བ། ཁྲག་འདྲ་བ་དང་དྲུག །ཕྱི་མ་ལ། རྐང་། ཞག །ཀླད་ཆེན། སྦྲང་འདྲ་བཞི། བཞི་པ་ལ། བཅོས་ཚུལ། བད་ཀན། མཁྲིས་རླུང་། བླ་གཉན་བཅོས་པ་སྟེ་ལག་ལེན་ལྔ། བཅུ་གསུམ་པ་ཚད་པས་འཁྲུ་བ་གསོ་བའི་ཡལ་ག་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞི། གཉིས་པ་ལ། རླུང་། མཁྲིས། ཁྲག །བད་ཀན་བཞི། བཞི་པ་ལ། མ་སྨིན་པ་དང་། དེ་དག་བཞིའི་བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལག་ལེན་ལྔ། བཅུ་བཞི་པ་དྲེགས་ནད་གསོ་བའི་ཡལ་ག་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞི། གཉིས་པ་ལ། རླུང་། མཁྲིས། ཁྲག །བད་ཀན་བཞི། བཞི་པ་ལ། དེ་དག་ཁྲག་མཁྲིས་བསྡོམས་པའི་བཅོས་ཐབས་གསུམ། 
1-472
སྤྱི་བཅོས་གཅིག་སྟེ་བཞི། བཅོ་ལྔ་པ་གྲུམ་བུའི་ནད་གསོ་བའི་ཡལ་ག་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞི། གཉིས་པ་ལ། ཤ་ཏྲེམ། རུས་ཏྲེམ། རྩ་ཏྲེམ། ཏྲེམ་དཀར། ཏྲེམ་ནག་དང་དྲུག །གསུམ་པ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་རྟགས་གཉིས། བཞི་པ་ལ། སྤྱི་བཅོས་དང་། བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་གཉིས་ཀྱི་ཕྱི་མ་ལ། དེ་དག་བཅོས་ཐབས་དྲུག །བཅུ་དྲུག་པ་ཆུ་སེར་གྱི་ནད་གསོ་བའི་ཡལ་ག་ལ། གྱུར་ཚུལ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་བཞི། གཉིས་པ་ལ། རིགས་དང་། འཇུག་སྒོས་དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ་ལ། ཆུ་སེར་དཀར་ནག་གཉིས། གཉིས་པ་ལ། པགས་གྲམས། ཤ་རྒྱས། རྩར་རྒྱུག །རུས་ཞེན། སྙིང་བབས། གློར་ཞུགས། མཆིན་ཞུགས།

肠道风盘绕，虫，恶性腹胀，脉络腹胀治疗等实际操作十四种。第七部分虫病治疗分支包括：原因，分类，特征，治疗方法等四个叶片中的第二部分包括：外部寄生和内部寄生两种。第一种包括：虱子和蜱两种。第二种包括：痰虫居住在胃部，风虫居住在结肠，胆虫居住在牙齿、眼睛、皮肤、肛门和生殖器，
1-470
血虫居住在血液中并在所有脉络中游动，以及居住在脑部产生白色和黑色羊毛状变化的虫，总共十种虫病。第四部分包括：痰虫，风虫，皮虫，肛门虫，生殖器虫，白色羊毛状，黑色羊毛状的治疗方法，实际操作七种。第八部分呕吐病治疗分支包括：原因，分类，特征，治疗方法等四个叶片中的第二部分包括：风，胆，痰，复合呕吐四种。第四部分包括：一般治疗，特殊治疗即这些疾病的治疗方法实际操作四种。第九部分腹泻病治疗分支包括：原因，分类，特征，治疗方法等四个叶片中的第二部分包括：风，胆，痰，复合腹泻四种。第四部分包括：一般治疗和特殊治疗两种。第十部分排泄物阻塞治疗分支包括：原因，分类，特征，治疗方法等四个叶片。第二部分包括：风，胆，痰，虫病，下行风逆转等五种。第四部分包括：这些疾病的治疗方法实际操作五种。第十一部分小便阻塞治疗分支包括：原因，分类，特征，治疗方法等四个叶片。第二部分包括：尿频和阻塞两种。第一种包括：由风，胆，痰，复合引起的四种。第二种包括：
1-471
口闭合，风盘绕，血肉，毛发阻塞，肿胀，精液阻塞，大便阻塞，石子阻塞等八种。第四部分包括：其治疗方法十二种。第十二部分尿频病治疗分支包括：原因，分类，特征，治疗方法等四个叶片。第二部分包括：痰、胆、风三种，其中前者包括：尿液如食物汁，如水，如甘蔗，如粘稠物，如米粉，如菜汁，如沙子，碎裂状，带裂缝，如口水等十种。中间类型包括：尿液如炒麦汁，如墨水，蓝色，如酸醋果汁，如切割液，如血等六种。后者包括：足，油脂，大脑，蜂蜜状四种。第四部分包括：治疗方法，痰，胆风，上部恶性的治疗，实际操作五种。第十三部分热泻治疗分支包括：原因，分类，特征，治疗方法等四个叶片。第二部分包括：风，胆，血，痰四种。第四部分包括：未成熟期和那四种的治疗方法，实际操作五种。第十四部分垢病治疗分支包括：原因，分类，特征，治疗方法等四个叶片。第二部分包括：风，胆，血，痰四种。第四部分包括：这些血胆合并的治疗方法三种，
1-472
一般治疗一种，共四种。第十五部分关节病治疗分支包括：原因，分类，特征，治疗方法等四个叶片。第二部分包括：肉质损伤，骨质损伤，脉络损伤，白色损伤，黑色损伤等六种。第三部分包括：一般和特殊特征两种。第四部分包括：一般治疗和特殊治疗两种，其中后者包括：这些疾病的治疗方法六种。第十六部分黄水病治疗分支包括：形成方式，分类，特征，治疗方法等四个叶片。第二部分包括：按类型和进入途径分类两种。第一种包括：白色黄水和黑色黄水两种。第二种包括：皮肤扩散，肉增生，脉络流动，骨附着，心脏下降，肺部进入，肝脏进入。


 སྙིང་བབས། གློར་ཞུགས། མཆིན་ཞུགས། མཚེར་ཞུགས། མཁལ་ཞུགས། སྣོད་དུ་ཞུགས་པ་དང་བཅུ། གསུམ་པ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་རྟགས་གཉིས། བཞི་པ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ་ལ། ཆུ་སེར་དཀར་ནག་བཅོས་པ་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ་ལ། ཟས་སྤྱོད། སྨན་དཔྱད། གཉིས་པ་ལ། ཟས། སྤྱོད། སྨན། དཔྱད་བཞི། བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་ལ། དེ་དག་གི་ནང་ནས་མཆིན་མཚེར་བསྡོམས་པས་དགུ། མདོར་བསྡུས་ཀྱི་བཅོས་གཅིག་སྟེ་བཅུ། བཅུ་བདུན་པ་རྩ་དཀར་གྱི་ནད་གསོ་བའི་ཡལ་ག་ལ། གྱེས་ཚུལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་ལྔ། གསུམ་པ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ་ལ། 
1-473
ངོ་བོས་དབྱེ་བ་ཚ་གྲང་གཉིས། དུས་ཀྱིས་དབྱེ་བ་གསར་རྙིང་གཉིས། གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ལ། གནས་ཀྱིས་དབྱེ་བ་དང་། འདུ་བས་དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ་ལ། མགོ བྱང་ཁོག །ཡན་ལག་དང་གསུམ། གཉིས་པ་ལ། རླུང་། མཁྲིས། བད་ཀན། འདུས་པ་ལས་གྱུར་པ་བཞི། ལྔ་པ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་བཅོས་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ་ལ། གསར་རྙིང་། དང་པོ་ལ། ཚ་བཅོས་གྲང་བཅོས། གསུམ་པ་ལ། བསྡུ་སྦྱར་སྨན་མར་བསྟེན་པ་གསུམ་སྟེ་ལྔ། ཕྱི་མ་ལ། ཕྱི་རྩ་ནང་རྩ། ལུས་ཀྱི་ཆ་ཉམས། ཁ་ལྐུགས། ཁ་མིག་ཡོ་བ། གནད་འགྲམས། རྩར་རྒྱས། རླུང་ཕྲུགས་བརྒྱད། བྱང་ཁོག་ལ། སྤྱི་བཅོས་སྙིང་གློ་མཆིན་མཚེར། མཁལ། ཕོ་ལོང་། མཁྲིས་པ། ལྒང་པ་བཅུ་གཅིག །ཡན་ལག་ལ་སྤྱི་ཆུ་རྒྱུས་ལ་བབས། རྐང་བཤལ། ལག་བཤལ་བཞི། རླུང་མཁྲིས་བད་ཀན་འདུས་གྱུར་གྱི་བཅོས་ཏེ་རྩ་བརྒྱད། བཅོ་བརྒྱད་པ་པགས་ནད་གསོ་བའི་ཡལ་ག་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། བཅོས་ཐབས་ཏེ་ལོ་འདབ་གསུམ། གཉིས་པ་ལ། ཤ་བཀྲ། གླང་ཤུ། མཛེར་པ། ཟ་ཀོང་། ཟ་ཕྲུགས། ཤུ་བ། སྲིན་འཐོར། ངོ་ཁབས། ཁྱེ་མ་དང་དགུ། གསུམ་པ་ལ། གླང་ཤུ་དང་། ཤ་བཀྲ་བསྡོམས་པ་གཉིས། མཛེར་པ། ཟ་ཀོང་། བྱ་ཕྲུགས། ཤུ་བ། ཟ་ཀོང་བསྡོམས་པ། ཤུ་བའི་གཉིས། སྲིན་འཐོར། ངོ་ཁབ་དང་ཁྱེ་མ་བསྡོམས་པ་ལ་གསུམ། ཕྱི་བཅོས་ཏེ་བཅུ་གསུམ། བཅུ་དགུ་པ་ཕྲན་བུའི་ནད་གསོ་བའི་ཡལ་ག་ལ། 
1-474
ནད་དང་བཅོས་གྱི་ཡལ་ག །ནད་དང་བཅོས་ཀྱི་ཡལ་ག་ཕྲེའུ་གཉིས། དང་པོ་ལ། ཉ་ལོག །མེས་ཚིག །ཁ་བམ། རྡེའུ་ཁོང་དུ་ཤོར་བ། ཤའམ་ཟན་གྱིས་བརྣངས་པ། གྲེ་བར་གྲ་མ་ཟུག་པ། གྲེ་བར་རུས་པ་ཟུག་པ། གྲེ་བར་ཉ་རུས་ཟུག་པ། སྡོམ་དང་སྡིག་པ་ཁོང་དུ་སོང་བ། ཆང་ནད། སྔོ་སྣའི་ཚ་བ། སྣེའུ་ལྷག་པ། གཉའ་རེངས། བསེ་དྲི། རྐང་ལག་ཁ་བས་ཕྱིད་པ། རྣ་བར་སྲོག་ཆགས་ཤོར་བ། ནུ་མའི་ནད་དེ་ལོ་འདབ་བཅུ་དྲུག །བཞི་པ་ལ། དེ་དག་གི་བཅོས་ཐབས་ཀྱི་ལག་ལེན་གྱི་ལོ་འདབ་བཅུ་དྲུག །བརྒྱད་པ་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་རྨ་གསོ་བའི་སྡོང་པོ་ལ། འབྲས། གཞང་འབྲུམ། མེ་དབལ། སུར་ཡ་རྨེན་བུ་རླིག་བླུགས། རྐང་བམ། མཚན་བར་རྡོལ་བ་སྟེ་ཡལ་ག་བརྒྱད། དང་པོ་ལ། རྒྱུ། དབྱེ་བ། རྟགས། བཅོས་ཐབས་ཀྱི་ལོ་འདབ་བཞིའི་གཉིས་པ་ལ། གནས་དང་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ་ལ། ཕྱི་འབྲས། ནང་འབྲས་གཉིས་ཀྱི་སྔ་མ་ལ། ཤ། །རུས། རྩ་འབྲས་གསུམ། ཕྱི་མ་ལ། གློ་སྙིང་། མཆིན། མཚེར། མཁལ། ཕོ་བ། རྒྱུ་ལོང་། གཞང་། ལྒང་པ་དང་དགུ། གཉིས་པ་ལ། རླུང་། མཁྲིས། ཁྲག །བད་ཀན་ལས་གྱུར་པ། མཚོན་འབྲས། ཕྱེ་འབྲས་དང་དྲུག །གསུམ་པ་ལ། ཕྱི་ཁོང་། རིགས་ཀྱི་བརྟག་པ་གསུམ། བཞི་པ་བཅོས་ཐབས་ལ་ཡང་། ཕྱི་མ་དང་པོ་འདུལ། བར་དུ་སྐྱོན་བསལ། ཐ་མ་ཤའུ་གསོ་བའི་སྨན་པ་ལྟས་པར་བྱ་བ། 
1-475
དང་པོ་གཉིས་ལ། ཤ་རུས་རྩའི་དབྱེ་བས་གསུམ་གསུམ་སྟེ་རྣམ་གྲངས་གཉིས། ཕྱི་མ་ལ། ཆགས་པར་བྱ་བ་དང་སྨན་མི་ལྡང་བ་གཉིས། རིགས་སེམས་ཁྱད་པར་གྱི་བཅོས་པ་གསུམ་གྱི་དང་པོ་ལ་སྤྱི་བཅོས། གློ། མཆིན། མཚེར། མཁལ། ཕོ་ལོང་། ལྒང་པ། དོན་སྣོད། གཉིས་པ་ལ། རླུང་། ཁྲག །མཁྲིས་བསྡོམས་པ། བད་ཀན། བྱེ་འབྲས། མཚོན་འབྲས་བཅོས་པའི་ཐབས་ཏེ་ལག་ལེན་ཉེར་གཅིག། །།མངྒ་ལཾ།།

心脏下降，肺部进入，肝脏进入，脾脏进入，肾脏进入，器官进入等十种。第三部分包括：一般和特殊特征两种。第四部分包括：一般和特殊治疗两种，其中第一种包括：白色黄水和黑色黄水治疗两种，第一种包括：饮食行为，药物工具；第二种包括：饮食，行为，药物，工具四种。特殊治疗包括：这些中肝脾合并的九种治疗，简要治疗一种，共十种。第十七部分白脉病治疗分支包括：分散方式，原因，分类，特征，治疗方法等五个叶片。第三部分包括：一般和特殊两种，其中第一种包括：
1-473
按本质分类的热冷两种，按时间分类的新旧两种。第二种特殊分类包括：按位置分类和按元素分类两种。第一种包括：头部，胸腹部，肢体三种。第二种包括：由风，胆，痰，复合引起的四种。第五部分包括：一般和特殊治疗两种，其中第一种包括：新旧，第一种包括：热治疗冷治疗，第三种包括：收缩应用药油三种，共五种。后者包括：外脉内脉，身体部分损伤，口哑，口眼歪斜，关键点扩散，脉扩张，风病八种。胸腹部包括：一般治疗，心肺肝脾，肾，胃结肠，胆，膀胱十一种。肢体包括：一般水筋下降，腿部麻痹，手部麻痹四种。风胆痰复合变化的治疗，共八种脉病。第十八部分皮肤病治疗分支包括：原因，分类，治疗方法等三个叶片。第二部分包括：花斑皮肤，牛皮癣，粒疹，瘙痒性皮肤病，瘙痒性小疹，疮疹，虫疹，面部病变，麻风等九种。第三部分包括：牛皮癣和花斑皮肤合并治疗两种，粒疹，瘙痒性皮肤病，瘙痒小疹，疮疹，瘙痒性皮肤病合并治疗，疮疹的两种治疗，虫疹，面部病变和麻风合并的三种治疗，外部治疗等十三种。第十九部分小型疾病治疗分支包括：
1-474
疾病和治疗的分支，疾病和治疗的小分支两种。第一种包括：鱼类中毒，火灼伤，冻伤，石子进入体内，肉或食物哽塞，喉咙被鱼刺卡住，喉咙被骨头卡住，喉咙被鱼骨卡住，蜘蛛和蝎子进入体内，酒精中毒，蓝色植物中毒，小便过多，颈部僵硬，尸臭，手脚被冻伤，耳朵进入活物，乳房疾病等十六个叶片。第四部分包括：这些疾病治疗方法的实际操作十六个叶片。第八部分先天性疮伤治疗的主干包括：肿瘤，痔疮，火丹，太阳型，肿块，睾丸积液，足部肿胀，会阴破裂等八个分支。第一部分包括：原因，分类，特征，治疗方法等四个叶片中的第二部分包括：按位置和类型分类两种。第一种包括：外部肿瘤，内部肿瘤两种，其中前者包括：肉，骨，脉络肿瘤三种。后者包括：肺心，肝，脾，肾，胃，肠结肠，**，膀胱等九种。第二种包括：由风，胆，血，痰引起的，武器肿瘤，粉末肿瘤等六种。第三部分包括：外部内部，类型的检查三种。第四部分治疗方法也包括：外部和第一阶段驯服，中间阶段去除缺陷，最后阶段修复肉质让医生观察，
1-475
前两种包括：肉骨脉络的分类各三种，共六种。后者包括：促进形成和药物不足两种。按类型特殊心理的治疗三种，其中第一种包括一般治疗，肺，肝，脾，肾，胃结肠，膀胱，内脏器官；第二种包括：风，血，胆合并，痰，粉末肿瘤，武器肿瘤治疗方法，实际操作二十一种。吉祥！
;


 མཚོན་འབྲས་བཅོས་པའི་ཐབས་ཏེ་ལག་ལེན་ཉེར་གཅིག། །།མངྒ་ལཾ།།



武器肿瘤治疗方法，实际操作二十一种。吉祥！
;


